II SA/Bk 55/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przeniesienia prawa własności nieruchomości oddala skargę Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...] utrzymano w mocy decyzję Starosty W. z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] w sprawie nieodpłatnego przeniesienia prawa własności nieruchomości oznaczonej numerem geodezyjnym [...] o pow. 0,3000 ha położonej w obrębie gruntów wsi N. gmina C. stanowiącej własność Gminy i Miasta C. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. S. i K. małżonkowie F., w zamian za rentę, przekazali w 1980 r. gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa. Została im przydzielona do użytkowania działka gruntu o pow. 0,3 ha we wsi N., która została wydzielona z działki o nr 528/2 i otrzymała numer 528/4. S. F. zmarła w 1982 r., zaś jej mąż K. F. w 1983 r. Z wnioskiem o nieodpłatne przekazanie własności działki o nr 528/4 wystąpiła, do Miasta i Gminy C., wnuczka zmarłych – A. F. Skarżąca twierdziła, że po śmierci dziadków w/w działkę uprawiał jej ojciec F. F., aż do swojej śmierci w 1993 r. Uprawiał ziemniaki, żyto i inne rośliny na paszę dla zwierząt domowych. Następnie działkę tą przejęła B. F. (wdowa po F. F.) i użytkowała ją wraz z dziećmi w tym ze skarżącą A. F. Na działce były uprawiane różne rośliny na potrzeby hodowli kur, kaczek i królików. Nadto, z działki tej korzystała babcia skarżącej – B. D. i inne osoby, które wypasały na niej krowy. Dodatkowo działka była wykorzystana na cele rekreacyjne. Od 4 – 5 lat z działki tej korzysta też Muzeum Rolnictwa w C., wykorzystując ją dwa razy w roku jako parking, za co skarżąca nie pobiera opłat. Okoliczności powyższe potwierdzili świadkowie: H. D. (siostra ojca skarżącej) oraz w złożonych oświadczeniach: S. M., H. G., E. W. Gmina C. twierdziła, że w latach 1986 – 1991 działkę o nr 582/4, jak też o nr 528/3 dzierżawił B. J. Ponieważ umowa dzierżawy, jak też dowody wpłat czynszu dzierżawnego płaconego przez B. J. nie zachowały się, przedstawiono wykaz dzierżawców i kartę gospodarstwa rolnego na okoliczność płacenia podatku rolnego przez B. J. od spornej działki. Przesłuchany w charakterze świadka, na rozprawie administracyjnej w dniu 8 maja 2006 r. – M. L. zeznał, że zarówno działka o nr 528/3 jak i 528/4 były dzierżawione od Gminy przez B. J. Gmina powołała się na skomunalizowanie działki w 1996 r. Starosta Powiatowy w Wysokiem M., wydając decyzję odmowną w dniu [...] września 2006 r. nie dał wiary skarżącej, lecz dowodom przedłożonym przez gminę C., z których miałoby wynikać, że od 1986 r. sporna działka nie była użytkowana przez skarżącą ani przez jej rodzinę. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia był przepis art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. nr 7, poz. 258 z 1998 r.) Stanowisko powyższe zostało podzielone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] października 2006 r., która stała się przedmiotem skargi sądowoadministracyjnej. W skardze, wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, A. F. zarzucała decyzji niewłaściwą ocenę materiału dowodowego oraz naruszenie przepisu art. 118 ust 2 a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2007 r., sygn. akt [...] uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję organu I instancji wskazując m.in., iż nie zostały wyjaśnione okoliczności, czy w okresie 10 lat (1983 – 1993) F. F. faktycznie użytkował sporną działkę, gdzie zamieszkiwał i z czego się utrzymywał, jak również ile lat miała skarżąca w 1993 r. (w chwili śmierci ojca F. F.), ani też do kiedy jej matka B. F. uprawiała działkę i od jakiego czasu przebywała w P. Następnie Starosta W. decyzją z dnia [...] października 2008 r., nr [...] odmówił nieodpłatnego przeniesienia na rzecz A. F. prawa własności nieruchomości oznaczonej numerem geodezyjnym 528/4 o pow. 0,3000 ha położonej w obrębie gruntów wsi N. gmina C. stanowiącej własność Gminy i Miasta C. Jako materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. nr 7, poz. 258 z 1998 r.).W uzasadnieniu decyzji Starosta W. podniósł, iż w przedmiotowej sprawie nie został spełniony wymóg osobistego użytkowania nieruchomości przez zstępnych osób uprawnionych do użytkowania spornej działki gruntu. Wskazano, iż w okresie, gdy żył F. F., działkę nr 582/4 Gmina i Miasto C. wydzierżawiła na okres 1983 – 1991 B. J. Okoliczność ta znalazła potwierdzenie w umowach dzierżawy przedstawionych przez Gminę C. oraz w zeznaniach świadków B. J. i M. L. Jak ustalił ponadto organ I instancji, w chwili śmierci F. F., jego córka (wnioskodawczyni) A. F. miała skończone zaledwie 15 lat, zaś przedmiotowa działka, jak sama zeznała na rozprawie w maju 2006 r.) była użytkowana przez jej matkę B. F. z dziećmi. Na powyższą decyzję odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wniosła A. F., zarzucając decyzji niewłaściwą ocenę materiału dowodowego oraz naruszenie przepisu art. 118 ust 2 a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W wyniku rozpoznania powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż w konkretnej sprawie brak jest dowodów potwierdzających, iż A. F. faktycznie włada działką nr 528/4 w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, co jest warunkiem koniecznym do przyznania na jej rzecz nieodpłatnie własności spornej działki. Organ II instancji podniósł, iż ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie można jednoznacznie stwierdzić, że po śmierci K. F., czyli po 1983 r., rodzina jego syna F. F. użytkowała działkę nr 528/4. Z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków wynika, że były okresy sadzenia ziemniaków przez inne osoby, jednak niekoniecznie było to na przedmiotowej działce. Ponadto umowa dzierżawy z dnia 1 września 1986 r. zawarta między Naczelnikiem Gminy w C., a B. J. dotycząca działek 528/3 i 528/4 o łącznej powierzchni 2,05 ha, jak też zeznania M. L. właściciela działki graniczącej z tymi działkami wskazują, że bezsprzecznie w latach 1986 – 1991 działka 528/4 użytkowana była przez B. J. Organ odwoławczy wskazał ponadto, iż z przeprowadzonych dowodów jednoznacznie wynika, iż od 1992 r. działka nr 528/4 faktycznie nie była przez nikogo użytkowana i wyrosło na niej to, co stworzyła sama natura, zaś podkreślany w oświadczeniach wnioskodawczyni zbiór trawy i cele rekreacyjne trudno jest uznać za użytkowanie tej działki. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyła A. F. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1. przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, 2. przepisów postępowania, tj. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie uzasadnienia faktycznego decyzji. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż organy administracji nie wyjaśniły, kto użytkował faktycznie działkę w latach 1983 - 1986. Organ stwierdza bowiem początkowo, iż fakt zawarcia umowy dzierżawy w 1983 r. wzbudza wątpliwości, iż w/w działkę użytkowała rodzina skarżącej, by potem uznać, że przedłożone przez A. F. nakazy płatnicze za rok 1985 i 1986 wystawione na K. F. mogą świadczyć, że w tych latach działkę użytkowała jednak rodzina F. F. W ocenie skarżącej, wymaga również wyjaśnienia stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., iż umowa dzierżawy z dnia 1 września 1986 r. oraz zeznania świadka M. L. wskazują, że bezsprzecznie w latach 1986 – 1991 działka 528/4 użytkowana była przez B. J., skoro ten sam świadek w zeznaniach złożonych na rozprawie potwierdził, iż widział jak ojciec A. F. uprawiał ziemniaki na w/w działce oraz że oboje rodzice skarżącej na niej pracowali. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w kwestionowanej decyzji i wniosło o oddalenie skargi . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Sąd nie posiada natomiast uprawnień do oceny słuszności, czy też celowości skarżonej decyzji, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...], którą organ ten utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Starosty W. w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przeniesienia prawa własności nieruchomości. W ocenie Sądu analiza akt sprawy wskazuje, iż przy wydawania tych decyzji nie zostały naruszone obowiązujące w tym względzie przepisy. Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji stanowił przepis art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. nr 7, poz. 25). Stosownie do treści tego przepisu - zstępny osoby, która po przekazaniu gospodarstwa rolnego Państwu użytkowała nieodpłatnie przyznaną jej działkę, może uzyskać prawo własności tej działki, pod warunkiem, że władał nią faktycznie po śmierci wstępnego i to w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom. Zstępny musi, zatem spełnić warunek faktycznego władania nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu. Artykuł 118 ust. 1 cytowanej ustawy określa to uprawnienie jako prawo użytkowania działki. Celem przyznania rolnikowi (który przekazał Państwu gospodarstwo rolne) prawa użytkowania działki oraz prawa korzystania z budynków było zaspokojenie interesów tego rolnika, nie zaś innych osób. Zgodnie z definicją prawa cywilnego użytkowanie polega na prawie używania rzeczy i prawie pobierania jej pożytków (art. 252 kc). Takie prawo korzystania z działki, czyli jej uprawiania i pobierania pożytków, ustawodawca zapewnił rolnikowi, który przekazał Państwu gospodarstwo rolne. Użytkowanie jest niezbywalne (art. 254 kc) i wygasa na skutek niewykonywania przez lat 10. Jak wskazuje się w orzecznictwie, warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania), oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości (faktycznego) przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki, przy czym wymóg ten zawiera w sobie także element ciągłości tego użytkowania w okresie od śmierci rolnika do daty ubiegania się przez zstępnego o przyznanie mu prawa własności działki (por. wyrok Naczelnego Sąd Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 lipca 1998 r., SA/Bk 1482/97, ONSA 1999/2/62). W tym miejscu wskazać należy, iż niniejsza sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2007 r., sygn. akt [...]. Orzeczeniem tym Sąd uchylił zaskarżone decyzje odmawiające nieodpłatnego przeniesienia prawa własności nieruchomości na rzecz A. F. i nakazał organom uzupełnić postępowanie dowodowe w celu należytego wyjaśnienia przebiegu użytkowania spornej działki w okresie od 1983 roku do dnia złożenia wniosku o jej zwrot przez skarżącą. W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie, mając przy tym na uwadze zalecenia tutejszego Sądu zawarte w wyroku z dnia [...] sierpnia 2007 r. Przeprowadzone przez organy administracji postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło, aby skarżąca faktycznie władała działką nr 528/4 w zakresie odpowiadającym prawu użytkowania. Wskazać tu należy, iż organ odwoławczy nie przesądził jednoznacznie, iż po śmierci dziadków skarżącej, działka nr 528/4 mogła być w latach 1983 – 1986 użytkowana przez rodzinę F. F. (ojca skarżącej). Jednakże jak wynika z ustaleń organu, od 1 września 1986 r. została zawarta kolejna umowa dzierżawy pomiędzy Gminą a B. J. dotycząca działki 528/3 i 528/4. Przedmiotowa umowa znajduje się w aktach sprawy. Fakt jej użytkowania potwierdził również sam dzierżawca – B. J., jak również bezpośredni sąsiad – M. L. Przedmiotową umowę dzierżawy zawarto na okres 5 lat do 1991 r. Od 1992 r. działka nr 528/4 przestała być użytkowana rolniczo, pojawił się samosiew. Z oświadczeń świadków słuchanych w toku postępowania wynika, że użytkowanie działki polegało na zrywaniu trawy, wypasaniu krów oraz w celach rekreacyjnych. W 1993 r. zmarł ojciec skarżącej, która w tym czasie miała ukończone 15 lat i uczyła się w szkole średniej. Matka skarżącej około 1995 r. podupadła na zdrowiu i od tego czasu do 1996 r. działka nie była zaorywana, a użytkowana jedynie w celu pozyskania trawy. Skarżąca w okresie od 1996 r. do 2006 r. studiowała w Warszawie, zaś po ukończeniu studiów zamieszkuje w Piasecznie. Powyższe okoliczności dowodzą – jak trafnie oceniły to organy obu instancji - iż skarżąca nie spełniła warunku faktycznego władania odpowiadającego użytkowaniu nieruchomości. Podkreślany przez skarżącą zbiór traw i wykorzystywanie jej na cele rekreacyjne trudno uznać za użytkowanie tej działki, rozumiane jako prawo jej uprawiania i pobierania pożytków. W rezultacie podnoszone przez skarżącą w skardze zarzuty naruszenia przepisów art. 7 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a nie znajdują usprawiedliwionych podstaw. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia. Ocena ta nie nosi zaś cech dowolności (art. 80 kpa). Zgodnie zaś z art. 107 kpa w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano także uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Skarga poza gołosłowną polemiką z ustaleniami dokonanymi przez organy administracyjne nie zawiera przekonywujących argumentów i w najmniejszym stopniu nie wykazała, aby organy te, oceniając dowody naruszyły zasadę logicznego rozumowania i nie uwzględniły wskazań wiedzy oraz doświadczenia życiowego. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.