II SA/Bk 551/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 r. sprawy ze skargi B. S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę Wnioskiem z dnia [...] lipca 2018 r. B.P. zwrócił się do Wójta Gminy T. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad ojczymem J.R. Z treści wniosku wynika, że wnioskodawca zamieszkuje wraz z ww. osobą wymagającą opieki. Wraz z wnioskiem wnioskodawca złożył: kserokopię odpisu wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] maja 2018 r. (sygn. akt [...]) zmieniającego orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] września z 2017 r. nr [...] m.in. w ten sposób, że zalicza J.R. do znacznego stopnia niepełnosprawności od [...] czerwca 2017 r. na stałe (zgodnie z adnotacją na ww. wyroku, stał się on prawomocny w dniu [...] czerwca 2018 r.); orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] września z 2017 r. nr [...] utrzymujące w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] K.R. z dnia 9 lipca 2018 r., (w którego treści wskazał on, że nie może opiekować się swoim ojcem J.R., bowiem zamieszkuje w odległości 11 km od niego, podejmuje prace dorywcze, a w okresie jesienno-zimowym jest palaczem, w budynku, w którym zamieszkuje) oraz oświadczenie o dochodach wnioskodawcy w 2016 r. W dniu [...] lipca 2018 r. pracownik socjalny Ośrodka Pomocy Społecznej w T. przeprowadził wywiad z J.R. w trakcie którego ustalono, że jest on 60-letnim wdowcem, zamieszkuje w drewnianym domu (składającym się z trzech pokoi, kuchni i łazienki) z B.P. (tj. synem jego zmarłej żony), który jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zamieszkują tam również pozostali dwaj synowie jego zmarłej żony: M.P. i A.P., którzy prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. M.P. zamieszkuje tam z żoną i 1,5 rocznym synem. Ustalono również, że J.R. utrzymuje się z renty ZUS oraz zasiłku pielęgnacyjnego, jest osobą długotrwale chorą, wymagającą przyjmowania stałych leków w wyznaczonych porach dnia. Jego główne schorzenia to padaczka oraz zwyrodnienia kręgosłupa. Odbywa on wizyty lekarskie u specjalisty w Ł. wspólnie z B.P., który jest jego opiekunem prawnym. J.R. jest osobą samodzielnie poruszającą się w warunkach domowych (przygotowuje posiłki, ubiera się, korzysta z toalety, przyjmuje leki), natomiast bardzo często przy tych czynnościach korzysta z pomocy B.P., który ponadto robi zakupy, dowozi go na wizyty lekarskie oraz wykupuje leki. Według wniosków pracownika socjalnego, sytuacja życiowa J.R. jest trudna, w szczególności wynikła ze stanu jego zdrowia. Pracownik stwierdził, że potrzebuje on pomocy ze strony drugiej osoby w wykonywaniu czynności domowych i osobistych (mycie się, dojazdy na wizyty lekarskie), którą udziela mu, zamieszkujący z nim B.P. Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w T., działający z upoważnienia Wójta Gminy T., odmówił B.P. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na J.R. W uzasadnieniu decyzji powołano się na art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2017 r., poz. 1952 ze zm., dalej jako: "u.ś.r."), precyzujący przesłanki przyznania tego zasiłku. Wskazano, że wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 2 u.ś.r., jednakże nie należy on do najbliższego kręgu osób objętych obowiązkiem alimentacyjnym względem J.R.. Organ stwierdził przy tym, że syn J.R. – K.R. obecnie nie pracuje zawodowo podejmując jedynie prace dorywcze, co nie stanowi podstawy do jego zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnego ojca. W ocenie organu, stosownie do art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (ustawa z dnia 25 lutego 1964 r., j.t.: Dz.U. z 2017 r., poz. 682 ze zm., dalej: "k.r.i.o."), obowiązek alimentacyjny mógłby przejść na zobowiązanych w dalszej kolejności dopiero wówczas, gdy osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie byłaby w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi. W związku z tym, że w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny ciąży na dzieciach, organ uznał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 16 ust. 1 u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe z art. 5 ust. 2 u.ś.r., a osoba, nad którą sprawuje on opiekę, zaliczona jest do znacznego stopnia niepełnosprawności od [...] czerwca 2017 r. na stałe. Za przedmiot sporu zaś uznało to, czy B.P. jest osobą, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu k.r.i.o. W ocenie Kolegium wnioskodawca jest powinowatym (pasierbem) J.R., a więc może być zobowiązany do alimentacji na mocy art. 144 § 2 k.r.i.o. Organ odwoławczy powołując się na art. 129 § 1 i 2 k.r.i.o., art. 132 k.r.i.o. uznał, że uzyskanie przedmiotowego zasiłku przez dalszą osobę w stosunku bliskości względem osoby wymagającej opieki, możliwe jest w sytuacji gdy brak jest osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do alimentacji (np. dzieci), tj. gdy takiej osoby nie ma w ogóle, lub gdy nie może ona sprawować opieki nad potrzebującym. Kolegium wskazało, że J.R. ma syna K.R., który w myśl art. 12 k.r.i.o. jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności, a który jest osobą bezrobotną i podejmuje jedynie prace dorywcze, co nie stanowi podstawy do zwolnienia go z obowiązku opieki nad niepełnosprawnym ojcem, nawet pomimo tego, że zamieszkuje w odległości 11 km od niego (zważywszy na zakres i charakter niezbędnej pomocy). Reasumując Kolegium wskazało, że wnioskodawca nie należy do najbliższego kręgu osób objętych obowiązkiem alimentacyjnym względem J.R. Wyrokiem z dnia 14 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 620/18 tut. sąd uchylił obie ww. decyzje, wskazując, że po pierwsze, organy obu instancji nie poczyniły żadnych ustaleń mających na celu wyjaśnienie, czy istnieje związek pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub podejmowania innej pracy zarobkowej, a sprawowaną przez niego stałą opieką nad ojczymem, a po drugie, że z przepisów k.r.i.o. regulujących obowiązek alimentacyjny oraz wyznaczających kolejność wśród osób zobowiązanych do alimentacji, wynika, że linia powinowactwa stanowi wierne odwzorowanie linii pokrewieństw. Z tego względu zarówno syn, jak i pasierb, są odpowiednio - spokrewnieni oraz spowinowaceni z J.R., w tym samym stopniu (tj. w pierwszym stopniu w linii prostej). W konsekwencji sąd uznał za niezasadne stanowisko obu organów, że obowiązek alimentacyjny syna J.R., wyprzedza obowiązek alimentacyjny jego pasierba – tj. skarżącego, (tj. że jest on zobowiązany do alimentacji w bliższej kolejności aniżeli pasierb). Powyższe zaś implikowało konieczność dokonania w sprawie ustaleń, czy skarżący spełnia pozostałe przesłanki przewidziane w art. 16a u.ś.r., tym bardziej, że syn J.R. złożył pisemne oświadczenie, że opieki takiej ani nie sprawuje, ani też – z uwagi na sytuację rodzinną oraz oddalenie od miejsca zamieszkania ojca - sprawować nie może. Ponadto z oświadczenia tego nie wynika również, aby pozostawał on co najmniej w gotowości rezygnacji z podejmowanych prac dorywczych oraz wykonywanej przez niego pracy na stanowisku palacza w okresie jesienno-zimowym. Sąd polecił, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obu instancji miały na względzie zawarte w uzasadnieniu wyroku uwagi i rozważania oraz dokonały brakujących ustaleń stanu faktycznego, w zakresie dotyczącym istnienia związku pomiędzy rezygnacją skarżącego z zatrudnienia lub podejmowania przez niego innej pracy zarobkowej, a sprawowaną przez niego stałą opieką nad ojczymem. Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...]Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w T., działający z upoważnienia Wójta Gminy T., przyznał B.P. specjalny zasiłek opiekuńczy na J.R. w wysokości 520 zł miesięcznie, na okres od 1 lipca 2018 r. do 31 października 2018 r. wskazując, że składka na ubezpieczenie społeczne opłacana za osoby pobierający ww. zasiłek wynosi 143,10 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawca spełnia warunki do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego określone art. 16a ust. 1 i 2 u.ś.r., a łączny dochód jego rodziny w kwocie 521,97 zł nie przekracza kryterium dochodowego wynoszącego 764 zł. Odwołanie od powyższej decyzji złożył B.P. wnosząc w nim o zmianę decyzji przez wydłużenie należnego mu zasiłku wraz ze składkami do 1 lipca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskodawca spełnia warunki do uzyskania przedmiotowego zasiłku, zaś wniosek zawarty w odwołaniu nie mógł zostać uwzględniony z uwagi na brzmienie art. 24 ust. 1 i 2 u.ś.t. wedle których prawo do świadczeń rodzinnych (z uwzględnieniem podanych tam wyjątków) ustala się na okres zasiłkowy, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 10 u.ś.r. okres zasiłkowy trwa od 1 listopada do 31 października następnego roku kalendarzowego na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Skoro więc wnioskodawca złożył wniosek w dniu [...] lipca 2018 r. na okres zasiłkowy 2017/2018, to zgodnie z ww. przepisami zasadnie ustalono mu zasiłek od 1 lipca 2018 r. do 31 października 2018 r. Ponadto Kolegium wskazało, że odrębną decyzją organu I instancji przyznano wnioskodawcy analogiczny zasiłek na okres 2018/2019, tj. od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r. Skargę do tut. sądu na ww. decyzję wywiódł B.P., zarzucając w niej: Naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym nieustalenia z jakich względów skarżący złożył wniosek w dniu [...] maja 2019 r., podczas gdy wpływ na tok niniejszego postępowania miał wyrok tut. Sądu z dnia 14 marca 2019 r. wydany w sprawie II SA/Bk 620/18. Skarżący wniósł o zmianę obu wydanych w sprawie decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 r. pełnomocnik ustanowiony skarżącemu z urzędu wskazał, że organy wadliwie zinterpretowały art. 24 ust. 2 i art. 3 pkt 10 u.ś.r., bowiem wnioskowane świadczenie powinno było zostać przyznane od 1 lipca 2018 r. do 31 października 2019 r., a także, że we wniosku z dnia 2 lipca 2018 r. wnioskodawca wskazał okres zasiłkowy 2017/2018. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego toczy się od [...] lipca 2018 r., a wydane w nim rozstrzygnięcie kończące było już materią kontroli tutejszego Sądu, który wyrokiem z dnia 14 marca 2019 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 620/18 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2018 r. w Białymstoku nr [...] oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania wnioskowanego zasiłku. W tym miejscu wskazać należy, że wyrok kasacyjny wojewódzkiego sądu administracyjnego powoduje określone konsekwencje dla dalszego postępowania w konkretnej sprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sąd, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oznacza to, że orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie zaś samego sądu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku w razie stwierdzenia braku zastosowania do wskazań w przedmiocie dalszego postępowania. Z uwagi na powyższe organy administracji publicznej orzekające ponownie w tej sprawie związane były wyżej opisanym wyrokiem WSA w Białymstoku z dnia 14 marca 2019 r. Ustaleniami prawnymi wskazaniami w tym orzeczeniu związany jest również Sąd orzekający w niniejszym postępowaniu. W uzasadnieniu zaś wyżej powołanego wyroku, Sąd jednoznacznie wskazał, że zarówno syn J.R., jak i jego pasierb (skarżący) należą do odpowiadających sobie kręgów osób zobowiązanych do alimentacji i na obu z nich w równym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny, co implikuje konieczność dokonania ustaleń, czy skarżący spełnia pozostałe przesłanki przewidziane w art. 16a u.ś.r. W związku w wyżej wyrażonym stanowiskiem, Sąd zalecił, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy dokonały brakujących ustaleń stanu faktycznego, w zakresie dotyczącym istnienia związku pomiędzy rezygnacją skarżącego z zatrudnienia lub podejmowania przez niego innej pracy zarobkowej, a sprawowaną przez niego stałą opieką nad ojczymem i poddały je stosownym ocenom. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji - w oparciu o powołane wyżej przepisy i w granicach sprawy – Sąd w składzie obecnym - doszedł do przekonania, że organy obu instancji zastosowały się do przedstawionych powyżej zaleceń Sądu, co znalazło swój wyraz w podjętych rozstrzygnięciach. W szczególności organy w sposób wyczerpujący i rzetelny zebrały materiał dowodowy, a następnie dokonały jego prawidłowej oceny pod względem zastosowania przepisów prawa materialnego oraz przepisów k.p.a. Niniejsza sprawa dotyczy uprawnień do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r., stanowiącym materialnoprawną podstawę podjętego rozstrzygnięcia, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.i.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli: (1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub (2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Warunkiem przyznania ww. zasiłku jest również spełnienie kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 16a ust. 2 u.ś.r. Jak wynika zaś z niekwestionowanych przez strony postępowania ustaleń organów obu instancji, znajdujących potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, skarżący spełnia wszystkie wyżej wymienione kryteria niezbędne do przyznania mu wnioskowanego zasiłku. Jego dochód na osobę wynosi 521,97 zł i nie przekracza kwoty 764 zł wynikającej z art. 5 ust. 2 u.ś.r. Nie jest także sporne, że osoba wymagająca opieki, tj. J.R., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, orzeczonym na stałe. Podobnie okoliczność sprawowania przez skarżącego stałej opieki nad ojczymem, która to okoliczność wynika z ustaleń pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad z J.R. nie budzi zastrzeżeń. W tych uwarunkowaniach organy obu instancji prawidłowo przyznały skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojczymem od 1 lipca 2018 r. do 31 października 2018 r. Skarżący co do zasady nie kwestionuje powyższego rozstrzygnięcia, nie zgadza się natomiast z okresem na jaki ustalono wnioskowany zasiłek. Z uwagi na powyższe kluczowe znaczenie dla rozpoznawanej sprawy mają przepisy art. 24 ust. 1 i 2 i art. 3 pkt 10 u.ś.r. Zgodnie z art. 24 ust. 1 i 2 u.ś.r. prawo doświadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Stosownie zaś do art. 3 pkt. 10 ww. ustawy okres zasiłkowy oznacza okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. W niniejszej sprawie skarżący swój wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego złożył w dniu [...] lipca 2018 r., czyli w trakcie trwania okresu zasiłkowego, który rozpoczął się w dniu 1 listopada 2017 r., a kończył się z dniem 31 października 2018 r. Zgodnie z wyżej przytoczonymi przepisami za prawidłowe uznać należy stanowisko organów, że skarżącemu można było przyznać wnioskowany zasiłek jedynie od 1 lipca 2018 r. do 31 października 2018 r. Sąd podziela ten pogląd, jak i stanowisko organów, że skarżący nie mógł otrzymać specjalnego zasiłku opiekuńczego, zgodnie z jego prośbą zawartą w odwołaniu - czyli od 1 lipca 2018 r. do 1 lipca 2019 r. Złożony przez niego wniosek nie dotyczył bowiem okresu od 1 listopada 2018 r. do 31 kwietnia 2019 r., a zatem nie mógł on mieć przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego za te miesiące. Z akt przedmiotowej sprawy wynika ponadto, że skarżący w dniu [...] maja 2019 r. złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej w T. wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres 2018/2019. Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] organ I instancji przyznał mu ww. świadczenie na okres od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r. Powyższy fakt wskazuje, że również i ten wniosek nie obejmował okresu od 1 listopada 2018 r. do 31 kwietnia 2019 r. Okoliczność natomiast rozpatrywania sprawy z wniosku z dnia [...] lipca 2018 r. w dłuższym okresie, w następstwie toczącego się postępowania kontrolnego przed tut. Sądem, a następnie ponownego rozpoznawania sprawy przez organy, nie może zmienić tego stanowiska, albowiem nie odpowiadałoby ono prawu. Z wyżej przedstawionych przyczyn zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego. W niniejszej sprawy nie uchybiono również przepisom prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia. Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 kpa). Zgodnie zaś z art. 107 kpa, organ odwoławczy w sposób wyczerpujący uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie, odwołując się do obowiązujących regulacji prawnych. Wyrażone w tym zakresie stanowisko, nie może być uznawane za nieprawidłowe z tego jedynie powodu, że pozostaje odmienne od oczekiwań strony skarżącej. W tym stanie rzeczy Sąd uznając skargę za nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.