II SA/Bk 552/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. B. w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. S. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku i pisma z 26 sierpnia 2013 r. wynika, że wnioskodawca samotnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada zgromadzonych oszczędności. Źródłem jego miesięcznego utrzymania jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.500 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi: nieruchomość rolna (gospodarstwo rolne) - 2,40 ha, dom i budynki gospodarcze. Wnioskodawca podał, że z powodu astmatycznej choroby nie wykonuje żadnych prac dorywczych. Posiada ciągnik Ursus rok prod. 1979 oraz samochód marki Polonez rok prod. 1990. Skarżący wymienił następujące miesięczne wydatki: energia elektryczna - 100 zł; gaz - 25 zł; woda - 25 zł; wywóz śmieci - 10 zł; telefon 50 - 75 zł; żywność 400 - 600 zł; utrzymanie pięciu kotów - 140 zł; przejazdy do lekarza i lekarstwa - 150 zł. Skarżący wskazał ponadto na koszty eksploatacji posiadanego samochodu osobowego - 150 zł tygodniowo oraz opłaty roczne, w tym: ubezpieczenie PZU - 139 zł; podatek rolny - 166 zł. Dodatkowo ponosi koszty związane z zakupem środków chemicznych do opryskiwania warzyw okopowych 150 - 250 zł, postępowaniem sądowym w sprawie cywilnej - 103 zł, zakupem materiałów na budowę ogrodzenia - 1.250,60 zł. Do akt sprawy skarżący dołączył: rachunki i faktury za energię elektryczną, wodę, fakturę za zakup materiałów na budowę ogrodzenia; kserokopie dowodów rejestracyjnych posiadanych pojazdów; pokwitowanie wpłaty na ubezpieczenie budynków rolnych; dokumenty potwierdzające wysokość poniesionych kosztów w sprawie cywilnej. Postanowieniem z 20 września 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie skarżący nie zgodził się z takim rozstrzygnięciem i podniósł, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo i nie posiada żadnych oszczędności. Wszystkie wydatki pokrywa z wynagrodzenia za pracę. Wskazał, że choruje przewlekle na górne drogi oddechowe i co miesiąc jeździ do Poradni Alergologicznej w B. na badania kontrolne, co niesie za sobą dodatkowe koszty. W związku z chorobą skarżący nie może wykonywać prac dorywczych. Dodał, że rozpoczął budowę ogrodzenia na posesji, co również wiąże się z dodatkowymi, wysokimi kosztami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a."). Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy procesowej, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wyjaśnić skarżącemu, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach, gdy zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. np. postanowienie NSA z 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 152/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Służy realizacji konstytucyjnego prawa do sądu stronie, która ze względu na stan majątkowy nie może ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów sądowych. Pamiętać przy tym trzeba, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał powyższego w wystarczający sposób. Na obecnym etapie postępowania sądowego koszty sądowe sprowadzają się do wpisu od skargi ustalonego w kwocie 500 zł. W kontekście przedstawionych regulacji wskazać trzeba w pierwszej kolejności, że skarżący nie zadośćuczynił w pełni, wystosowanym na podstawie art. 255 u.p.p.s.a. wezwaniu Sądu do przedłożenia dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego. Wbrew temu wezwaniu nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych, ani kserokopii deklaracji podatkowej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. Zaniechanie to uniemożliwia kompleksową ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym, że rozstrzygnięcie w kwestii takiego wniosku uzależnione jest od tego, co zostanie udowodnione przez stronę Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał istnienia okoliczności uzasadniających jego uwzględnienie. Wobec całokształtu oświadczeń i dokumentów przedłożonych przez skarżącego, jego sytuacja materialna nie jawi się jako uniemożliwiająca poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla jego osoby. Skarżący nie wykazał wyjątkowości swojego położenia wskazującego na takie okoliczności, które obrazują posiadanie ograniczonych środków do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący nie wykazał, że zdobycie środków na sfinansowanie udziału w tym postępowaniu było w jego przypadku rzeczywiście utrudnione lub wręcz niemożliwe. Z przedstawionych oświadczeń i dokumentów wynika, że S. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada zgromadzonych oszczędności. Źródłem jego miesięcznego utrzymania jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.500 zł, które przeznacza na bieżące utrzymanie. Miesięczne wydatki skarżącego to średnio kwota ok. 1.000 zł. Ponadto ponosi okresowo wydatki na ubezpieczenie budynków, podatek rolny, zakup środków chemicznych do opryskiwania warzyw. Obecnie rozpoczął budowę ogrodzenia. Sąd zauważa, że materiały na budowę ogrodzenia skarżący nabył w lipcu 2013 r., podczas gdy skargę do tut. Sądu złożył w czerwcu tego roku. Uruchamiając postępowanie sądowe powinien liczyć się z koniecznością jego opłacenia. Wydatek na budowę ogrodzenia nie może być stawiany w pierwszej kolejności przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Ponadto wydatek ten przekroczył dwukrotność wpisu sądowego ustalonego w sprawie. Koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). Takie powody nie występują w rozpatrywanym przypadku. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.