II SA/Bk 554/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi B. N. i S. N. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za grunty przejęte pod drogi publiczne 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżących B. N. i J. N. 455 (czterysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezydent Miasta B. rozpoznając ponownie sprawę w przedmiocie ustalenia odszkodowania na rzecz B. i J. N. za działki oznaczone numerami geodezyjnymi [...] o powierzchni 0,0163ha i [...] o powierzchni 0,0308ha przejęte z mocy prawa przez Gminę D. K. pod drogi publiczne na podstawie ostatecznej decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, na podstawie art. 105 kpa w zw. z art. 98 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z treści oświadczenia z dnia 14 listopada 1991r. podpisanego przez B. i J. N. wynika iż rezygnują oni z odszkodowania za przejęte pod drogi grunty w zamian za co gmina zrezygnowała z opłat z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej. Zgodnie z art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkowanikiem wieczystym a właściwym organem. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązującego przy wywłaszczaniu nieruchomości. Ustalenie odszkodowania w formie uzgodnienia oznacza, iż decyzja o wysokości odszkodowania jest w pełni wynegocjowana między właścicielem a organem. Zgodnie z zasadą autonomii woli podmiotu właściciel, jeżeli ma w tym interes prawny, może uzgodnić z organem, iż nie domaga się odszkodowania. Mając na uwadze treść powyższego oświadczenia organ I instancji stwierdził, że właściciele nieruchomości uzgodnili z organem, iż przejęcie następuje bez odszkodowania. Informacja o rezygnacji z należnego odszkodowania została umieszczona w sentencji decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w B. nr [...] z dnia [...] listopada 1991r. zatwierdzającej projekt podziału działki, na podstawie którego wydzielono działki będące przedmiotem niniejszego postępowania. Decyzja powyższa nie była przez strony kwestionowana i stała się ostateczna w dniu [...] grudnia 1991r. Dlatego też organ I instancji przyjął, że brak jest podstaw do kwestionowania wówczas przyjętego uzgodnienia, a co za tym idzie nie ma podstaw do ustalenia i wypłaty odszkodowania według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Marginalnie organ podniósł, że wniosek B. i J. N. o wypłatę odszkodowania wpłynął do Urzędu Miejskiego w B. w dniu 21 kwietnia 2004r, to jest po upływie 13 lat od dnia, w którym decyzja zatwierdzająca projekt podziału stała się ostateczna. W związku z tym roszczenie o odszkodowanie uległo przedawnieniu na podstawie art. 117-127 kc. Od decyzji powyższej B. i J. N. złożyli odwołanie zarzucając jej: - naruszenie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez jego powołanie w komparycji decyzji i brak uzasadnienia prawnego w uzasadnieniu decyzji, - naruszenie art. 80 kpa w zw. z art. 6 i 7 kpa poprzez brak wskazania podstaw prawnych dla przyjęcia przedawnienia roszczeń o odszkodowanie i uznanie, iż uzgodniono zrzeczenie się roszczeń o odszkodowanie przez skarżących, - naruszenie art. 129 i 130 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 77 kpa poprzez pominięcie w postępowaniu dowodowym opinii rzeczoznawcy majątkowego. W związku z powyższym wnieśli o zlecenie organowi I instancji uzupełnienia postępowania dowodowego w oparciu o art. 136 kpa i sporządzenie operatu szacunkowego, uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji reformatoryjnej bądź uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Wojewoda P. decyzją z dnia [...] lipca 2006r. nr [...] uchylił decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] czerwca 2006r. - nr [...] na podstawie której odmówiono B. i J. N. ustalenia odszkodowania i umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z uwagi na przedawnienie roszczeń odszkodowawczych z tytułu wywłaszczenia nieruchomości brak było podstaw do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Dlatego też postępowanie umorzono jako bezprzedmiotowe. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wywiedli B. i J. N. i zarzucili: -. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138§1 pkt 2 kpa w zw. z art. 6 i 7 kpa poprzez uznanie, że brak było przedmiotu postępowania w sytuacji, gdy przyjęta przez organ odwoławczy ocena oświadczenia z dnia [...] listopada 1991r. złożonego przez skarżących nastąpiła z pominięciem stanu faktycznego i prawnego ustalonego na podstawie przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości ( art. 46 ust. 3 w zw. z art. 46 ust. 1 i art. 10 ust. 5 w zw. z art. 10 ust. 1 ) - w szczególności poprzez uznanie oświadczenia za prawidłowe pomimo braku spełnienia warunku z art. 46 ust. 3 ustawy, - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 136 kpa poprzez zaniechanie przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego i poczynienia ustaleń faktycznych, np. odebrania oświadczeń stron w trybie art. 75§2 kpa oraz skorzystania z zeznań przedstawiciela organu – Sekretarza Gminy. Wskazując na powyższe wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Zaskarżoną decyzję należało uchylić, albowiem została ona wydana z naruszeniem przepisów regulujących instytucję przedawnienia roszczeń (art. 117 Kodeksu cywilnego), co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnego umorzenia postępowania administracyjnego (naruszenie art. 105 § 1 k.p.a.). Uchylenie zaskarżonej decyzji nie oznacza wszakże, iż uwzględnione zostały w pełni zarzuty skargi. Bezzasadny jest przede wszystkim zarzut skargi naruszenia przepisów art. 10 ust. 1 i 5 w zw. z art. 46 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.), ponieważ przepisy tej ustawy nie mają zastosowania w sprawie. Na mocy art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) kwestia odszkodowania za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne winna być rozpatrywana na podstawie przepisu art. 98 ust. 3 tej ustawy. Zgodnie z powołanym przepisem, za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem a właściwym organem. Ustalenie odszkodowania w formie uzgodnienia oznacza, iż decyzja o wysokości odszkodowania jest w pełni wynegocjowana między właścicielem a organem. Zgodnie z zasadą autonomii woli podmiotu właściciel, jeżeli ma w tym interes prawny, może uzgodnić z organem, iż nie domaga się odszkodowania. Sytuacja taka zachodzi w niniejszej sprawie. Właściciele nieruchomości zainteresowani jej podziałem na działki budowlane złożyli oświadczenie o rezygnacji z odszkodowania za grunty przejęte pod drogi; Gmina zrezygnowała z opłat z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej. A zatem właściciele składający wniosek o podział nieruchomości uzgodnili z organem, iż przejęcie następuje nieodpłatnie. O takiej formie przejęcia organ nadmienił w uzasadnieniu decyzji, a skarżący nie kwestionowali przyjętego rozwiązania. W okresie późniejszym skarżący nie podważyli złożonego przez nich oświadczenia, np. powołując się na wady oświadczenia woli. Prawnie skuteczne oświadczenie o rezygnacji z odszkodowania za grunty przejęte pod drogi stanowi uzasadnioną podstawę do odnowy ustalenia odszkodowania za te działki w chwili obecnej. Co się tyczy kwestii przedawnienia roszczeń odszkodowawczych za przejęte nieruchomości, to obecnie zarówno doktryna (T. Woś: Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości, W-wa 1998, s. 149), jak i orzecznictwo sądowe (wyrok WSA w Białymstoku z 15 stycznia 2004 r., SA/Bk 1132/03, ONSA i WSA Nr 3 (6) /2005, poz. 61) przyjmują, iż do przedawnienia tych roszczeń mają zastosowanie ogólne reguły prawa cywilnego (art. 117 i n.k.c.) Z materiału procesowego sprawy wynika, iż wniosek skarżących o wypłatę odszkodowania w niniejszej sprawie wpłynął do Urzędu Miejskiego w B. w dniu 21 kwietnia 2004 r., to jest po upływie 13 lat od dnia, w którym decyzja zatwierdzająca projekt podziału stała się ostateczna. Upłynął zatem termin przedawnienia określony przepisem art. 118 k.c. Co jednak istotne, organ odwoławczy nie uwzględnił faktu, iż Sąd (a zatem i organ rozpoznający sprawę) bierze pod uwagę upływ terminu przedawnienia wyłącznie na zarzut dłużnika, przeciwko któremu przysługuje przedawnione roszczenie (Kodeks cywilny – Komentarz, tom I, pod red. K. Pietrzykowskiego, W-wa 1997, s. 277). W aktach administracyjnych sprawy nie ma wszakże dowodu, aby Gmina D. K. podnosiła zarzut przedawnienia roszczenia w toku postępowania przed organem I instancji lub w toku postępowania odwoławczego. A zatem, wobec braku zarzutu dłużnika, organ odwoławczy bezpodstawnie przyjął fakt przedawnienia roszczenia jako podstawę rozstrzygnięcia podjętego w zaskarżonej decyzji. Co więcej, błędne jest mniemanie organu odwoławczego, że skoro w niniejszej sprawie nastąpiło przedawnienie roszczeń, to "nie było podstaw do merytorycznego jej załatwienia" i postępowanie o ustalenie i wypłacenie odszkodowania należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Uwzględnienie zarzutu przedawnienia roszczenia w procesie cywilnym prowadzi do wyroku oddalającego powództwo. Analogicznie, w postępowaniu administracyjnym uwzględnienie zarzutu przedawnienia prowadzić powinna do odmowy przyznania odszkodowania. Brak było zatem podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego jako "bezprzedmiotowego" na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Reasumując, stwierdzić należy, iż brak było podstaw do wydania przez organ odwoławczy decyzji o uchyleniu decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowania w sprawie. Wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć – zdaniem Sądu – istotny wpływ na wynik sprawy; dlatego też Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w/.w ustawy.-