II SA/Bk 554/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 marca 2009 r. sprawy ze skargi małoletniej E.K. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową G.K. oraz A.K. i M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zaliczki alimentacyjne 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi A.Z.-G. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 309,80 (trzysta dziewięć złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.- Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Prezydent Miasta Ł., powołując się na art. 8 ust. 2 pkt 2, art. 10a, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 88, poz. 732 ze zm.), art. 23a ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz działając w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego orzekł o uchyleniu z urzędu od dnia 01.04.2007r. decyzji (Nr [...]) z [...] lutego 2007 r. przyznającej zaliczki alimentacyjne na rzecz trojga dzieci G.K. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż został poinformowany przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w B., że od 18.03.2007 r. w stosunku do skarżącej, w związku z jej zatrudnieniem w Wielkiej Brytanii, mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Stosownie zaś do art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w przypadku gdy marszałek województwa ustali, że mają w sprawie zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W odwołaniu od tej decyzji G.K. wniosła o jej uchylenie podnosząc następujące zarzuty: - w Anglii nie ubiegała się o alimenty i ich nie otrzymuje, - w okresie, o jakim mowa w decyzji dzieci przebywały w Polsce i tu korzystały z pieniędzy wypłaconych przez MOPS, - ojciec dzieci posiada rentę, z której systematycznie pobierane są pieniądze, więc bezzasadne jest upominanie się ich od niej, co rażąco narusza art. 71 Konstytucji RP, - jej zarobki w Anglii są niskie i nie ma trudności z utrzymaniem wciąż uczących się dzieci, dla których jest tutaj jedynym żywicielem, - nie ma możliwości uzyskania alimentów za ten okres w Anglii. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpoznaniu powyższego odwołania decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W jej uzasadnieniu przytoczyło następującą argumentację: Na podstawie art. 23a ust. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 10a i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w przypadku, gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywał poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa. W przypadku wyjazdu członka rodziny do takiego państwa, po wydaniu przez właściwy organ decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku, gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ właściwy wierzyciela może, więc bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, w takiej sytuacji. W sprawie niniejszej Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. (Nr [...]) przyznał zaliczkę alimentacyjną dla trójki dzieci G.K. – M., A. i E.K. w kwotach po 200 złotych miesięcznie na okres od 1 lutego 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. Następnie pismem z dnia [...] kwietnia 2008 r. Dyrektor Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w B. poinformował organ I instancji, iż od dnia 18 marca 2007 r. w stosunku do G.K., w związku z zatrudnieniem w Wielkiej Brytanii, mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Tak więc Prezydent Miasta Ł. stosownie do art. 23a ust 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji, gdy marszałek województwa ustalił, że mają w sprawie zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, miał obowiązek uchylić decyzję przyznającą stronie świadczenia rodzinne od dnia, w którym stała się ona uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku z ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w sytuacji strony od dnia 1 kwietnia 2007 r. Zdaniem organu odwoławczego, zarzuty postawione w odwołaniu są niezasadne i nie mogą powodować uchylenia kwestionowanej decyzji. W skardze wywiedzionej na powyższą decyzję SKO w Ł. G.K. zarzuciła naruszenie art. 71 Konstytucji RP i wniosła o jej uchylenie. Skarżąca podniosła, że jest w trudnej sytuacji materialnej, albowiem z uwagi na fakt samotnego wychowywania dzieci zmuszona była wyjechać z kraju w celach zarobkowych. Nie rozumie, dlaczego została jej odebrana pomoc od państwa, skoro Sąd Okręgowy w Ł. zasądził dla jej dzieci alimenty, które są obecnie ściągane od jej byłego męża. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem oraz przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a okoliczności podniesione w skardze nie podważają jej legalności, dlatego też skargę należało oddalić. Na wstępie należy podnieść kwestię legitymacji skarżących do działania w niniejszej sprawie. Otóż, o ile w postępowaniu administracyjnym decyzja organu I instancji uchylająca wcześniejszą decyzję w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej skierowana była do G.K., to zasadniczo nie była ona wadliwa co do określenia strony postępowania. Już z rozstrzygnięcia ww. decyzji widać, iż zaliczki alimentacyjne przyznawane były na rzecz małoletnich wówczas dzieci: M.K., A.K. i E.K. Wypłata świadczeń jak i prowadzona korespondencja odbywała się za pośrednictwem ich opiekuna prawnego, tj. matki – G.K. W postępowaniu sądowym prowadzonym przed tutejszym sądem administracyjnym sytuacja prawna osób uprawnionych do świadczeń nieco się zmieniła, albowiem M.K. i A.K. uzyskali już pełnoletność, wobec czego mogli działać osobiście. W tej sytuacji sąd zwrócił się do ww. osób o ustosunkowanie się do zarzutów skargi wniesionej przez ich matkę G.K. M. i A.K. poparli skargę ustanawiając jednocześnie pełnomocnikiem G.K. do reprezentacji ich praw przed sądem administracyjnym. G.K. reprezentowała zatem E.K. – jako jej przedstawiciel ustawowy, zaś M. i A.K. – jako ich pełnomocnik (art. 35 § 1 ustawy z 30.08.2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W powyższych okolicznościach sąd, uznając, iż strony są prawidłowo reprezentowane, mógł przejść do merytorycznej oceny legalności zaskarżonej decyzji. Zgodnie art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. Na mocy postanowień Traktatu Akcesyjnego Polska stałą się z dniem 1 maja 2004 r. członkiem Unii Europejskiej i stroną Traktatów stanowiących podstawę Unii. Co za tym idzie, od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej Polska jest związana postanowieniami traktatów założycielskich oraz aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot Europejskich i Europejski Bank Centralny przed dniem przystąpienia. W związku z członkostwem Polski w Unii Europejskiej dokonywana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej sprawowana pod względem zgodności z prawem obejmuje również kontrolę pod względem zgodności z prawem wspólnotowym, które od dnia 1 maja 2004 r. stało się częścią obowiązującego w Polsce porządku prawnego, w tym także z aktami normatywnymi wydawanymi przez organy Unii Europejskiej w randze rozporządzeń. Wyrażona w art. 6 k.p.a zasada praworządności, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, oznacza, iż począwszy od dnia przystąpienia Polski do Unii Europejskiej organy administracji publicznej obowiązane są przestrzegać nie tylko przepisów prawa krajowego, ale i prawa wspólnotowego. Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską w art. 10 nakłada na państwa członkowskie - w tym i na funkcjonujące w nich organy wymiaru sprawiedliwości - obowiązek podejmowania wszelkich działań w celu zapewnienia realizacji zobowiązań wynikających z Traktatu i postanowień wspólnotowego prawa pochodnego o skutku bezpośrednim. Obowiązkiem sądu krajowego jest zapewnienie środków umożliwiających dochodzenie przed nim praw przyznanych przez prawo wspólnotowe. Każdy z krajów członkowskich UE posiada odrębne, właściwe dla niego przepisy dotyczące zagadnień z zakresu systemu zabezpieczenia społecznego, a zatem odmienne ustawodawstwo dotyczące świadczeń rodzinnych i co za tym idzie, także odmienne zasady ich przyznawania. W Polsce zagadnienia z zakresu świadczeń rodzinnych w pierwszej kolejności reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Warunkiem przyznania świadczeń rodzinnych w Polsce jest posiadanie określonego w ustawie progu dochodowego. Podobnie jak Polska, każde Państwo Członkowskie posiada odrębne regulacje dotyczące warunków ubiegania się i przyznawania świadczeń rodzinnych. Pracownik najemy lub osoba prowadząca własną działalność na terenie jednego z Państw Członkowskich musi spełniać wymogi przewidziane przez ustawę państwa przebywania aby otrzymać świadczenia rodzinne na dzieci. Oprócz przepisów krajowych na terenie UE obowiązują przepisy wspólnotowe, powstałe w celu ujednolicenia ustawodawstwa właściwego do wypłaty świadczeń rodzinnych, a także zasad przyznawania i wypłaty świadczeń rodzinnych. Podstawowymi aktami prawnymi z zakresu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego są: Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UE.L.71.149.2) oraz Rozporządzenie Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania Rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UE.L.72.74.1). Aby uniknąć podwójnego pobierania przez osoby uprawnione tych samych świadczeń w kilku Państwach Członkowskich jednocześnie, stworzono przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą także świadczeń rodzinnych, w tym świadczeń z tytułu pobieranych zaliczek alimentacyjnych. Jak wynika z unormowań zawartych w ww. rozporządzeniach Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. oraz rozporządzenia wykonawczego Nr 574 z dnia 21 marca 1972 r. koordynacja oparta jest na uprzednim stwierdzeniu odrębności i niemożliwej do usunięcia różnorodności krajowych systemów zabezpieczenia społecznego, które zazębiają się w stosunku do konkretnej osoby. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenia te przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują łącznie z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym w ust. 3 powołanego artykułu ustanowiony został warunek zamieszkiwania przez te osoby na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 1 roku przed złożeniem wniosku oraz przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne. Postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych prowadzi organ właściwy - art. 20 ust. 2 ustawy, którym jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne (art. 3 pkt 11 ustawy), z tym, że decyzje w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego wydaje samorząd województwa, co wynika z art. 21 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy. W myśl art. 23a ust. 2 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym od 06.07.2007 r. przez ustawę z 24.05.2007 r., o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 109, poz. 747) - w przypadku, wyjazdu członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Po ustaleniu, ze zachodzi koordynacja organ właściwy, powinien na podstawie zgromadzonego materiału, uchylić swoją decyzję od momentu podjęcia pracy za granicą (jeśli jest to środek miesiąca, od miesiąca następującego po podjęciu zatrudnienia), a następnie sprawę przekazać do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej (art. 23a ust. 5 i 6 ww. ustawy). Podobne przepisy w zakresie uchylenia decyzji przyznającej zaliczkę alimentacyjną w sytuacji, gdy zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego zawiera w sobie ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r., Nr 86, poz. 732 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji pierwszoinstancyjnej (tj. [...].05.2008 r.). Zgodnie z jej art. 10a organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę. Powyższa ustawa obowiązywała w okresie od 01.06.2005 r., do 30.11.2008 r. i uchylona została z dniem 01.12.2008 r. przez ustawę z dnia 07.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2007 r., Nr 192, poz. 1378 ze zm.). W art. 17 ust. 5 nowej ustawy zawarto taki sam przepis co wspomniany wcześniej art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a mianowicie: "w przypadku gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 2 (chodzi o wyjazd jednego z rodziców do innego kraju UE i wystąpienie organu właściwego wierzyciela do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego) ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy wierzyciela uchyla decyzję przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W niniejszej sprawie Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w B. zwrócił się z pismem do Prezydenta Miasta Ł., wykonującego tego typu zadania za pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. (organ właściwy) z informacją, iż G.K. od dnia 23.04.2007 r. jest uprawniona do świadczeń rodzinnych na dzieci A. i E.K. w Wielkiej Brytanii i od dnia 18.03.2007 r. pracuje legalnie w ww. kraju. Od dnia 18.03.2007 r. mają zatem zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zaliczka alimentacyjna jest świadczeniem rodzinnym w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit "h" rozporządzenia 1408/71 i orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości w kwestii zabezpieczenia społecznego (vide: wyroki: z dnia 15 marca 2001 r. w sprawie C-85/99 Offermanns, Rec. str. I-2261 oraz z dnia 5 lutego 2002 r. w sprawie C-255/99 Humer, Rec. str. I-1205). W tej sytuacji organ właściwy, jakim był Prezydent Miasta Ł. nie miał innej możliwości jak tylko uchylić z urzędu wydaną wcześniej decyzję Nr [...] z dnia [...].02.2007 r. przyznającą zaliczki alimentacyjne na rzecz M.K., A.K. i E.K., do czego był zobligowany przepisem art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Organ ten nie orzeka w dalszym zakresie co do świadczeń rodzinnych a czyni to - stosownie do art. 23a ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych - marszałek województwa. Nienależne pobrane świadczenia rodzinne w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego podlegają dochodzeniu przez marszałka województwa (art. 23a ust. 9 ww. ustawy). W niniejszej sprawie nie ma znaczenia, w jakiej wysokości i z jakiego tytułu G.K. pobiera w Państwie Członkowskim UE (Wielka Brytania) świadczenia. Istotne jest natomiast, że ROPS w B. zwrócił się do organu właściwego w Ł. z informacją, iż w sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Powyższa informacja obligowała zatem organ do uchylenia jego wcześniejszej decyzji w przedmiocie otrzymywanych w Polsce świadczeń, tj. zaliczki alimentacyjnej. Kwestia przyznanych G.K. świadczeń rodzinnych w innym Państwie Członkowskim UE będzie przedmiotem odrębnego postępowania, prowadzonego przed marszałkiem województwa. W związku z tym, nie mają w niniejszej sprawie znaczenia zarzuty podnoszone przez skarżących odnośnie ich sytuacji majątkowej czy pobieranych świadczeń, to bowiem będzie przedmiotem innego postępowania. Nie ma też uzasadnienia zarzut naruszenia przez orany administracji przepisu art. 71 Konstytucji RP. Ocena legalności zaskarżonego aktu przeprowadzona przez sąd administracyjny nie potwierdziła słuszności tego zarzutu. Pomoc państwa rodzinom najuboższym nie może sprowadzać się do świadczenia korzyści finansowych w każdym przypadku. Organy administracji publicznej zobowiązane są działać w granicach prawa, przewidzianych przepisami ww. ustaw. W tych okolicznościach, uznając skargę jako bezzasadną, Sąd skargę oddalił (art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wliczając w to koszty reprezentacji skarżących przez pełnomocnika (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz. U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22% stawki w kwocie 52,80 zł, w tym także opłatę skarbową od udzielonego pełnomocnictwa w wysokości 17 zł (vide: wyrok SN z 12.03.2003 r., III CZP 2/03 OSNC 2003/12/161).