II SA/Bk 554/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 października 2011 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - oddala skargę.- Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w B., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta B., decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...] stwierdził, że świadczenie rodzinne w postaci świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem – N. Z., wypłacone A. Z. (dalej powoływana także jako Skarżąca) za okres od 1 listopada 2009 r. do 30 września 2010 r. w łącznej kwocie 5 720,00 zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał Skarżącą do zwrotu tego świadczenia wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. - dalej powoływana w skrócie jako u.ś.r.) podając, że decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...], wydaną w wyniku rozpatrzenia wniosku Skarżącej przyznano stronie wymienione wyżej świadczenie rodzinne. Decyzja ta wydana została na podstawie orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B. z dnia [...] października 2009 r. Nr [...], zaliczającego nieletnią N. Z. do osób niepełnosprawnych. Z treści tego orzeczenia wynika, że ustalono konieczność stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jednak nie stwierdzono konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...], stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] z powodu rażącego naruszenia prawa. Z uwagi na powyższe, organ I instancji powołując się na przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. uznał, że wypłacone na jej podstawie świadczenie opiekuńcze jest świadczeniem nienależnie pobranym, zobowiązując stronę do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Z powyższą decyzją nie zgodziła się Skarżąca, podnosząc iż zaistniała sytuacja powstała z winy organu orzekającego, wobec czego nie powinna być obarczana skutkami wydania nieprawidłowej decyzji. Skarżąca wniosła też o umorzenie określonej w decyzji kwoty. Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, podzielając stanowisko organu I instancji, wskazano że nie budzi wątpliwości, iż wypłacone Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne było nienależne, a zatem podlega zwrotowi. Zaznaczono przy tym, iż nie ma tu znaczenia okoliczność, iż do powyższego nie przyczyniła się Skarżąca. W kwestii ewentualnego umorzenia należności wyjaśniono, że stosownie do przepisu art. 30 ust. 9 u.ś.r., organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W tym celu, Skarżąca powinna złożyć stosowny wniosek do organu I instancji. Na powyższą decyzję Skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazała, iż organy informowały ją o możliwości umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń, ale mimo jej wniosku zawartego w odwołaniu, nie został on w żaden sposób rozpoznany. Skarżąca wskazała, iż w sprawie nastąpiła pomyłka urzędu, przez co ponosi odpowiedzialność ona i jej niepełnosprawna córka. Skarżąca podała, iż obecnie jej córka nadal pobiera świadczenia rodzinne z MOPS w B., ponieważ ma wszystkie uprawnienia z tytułu niepełnosprawności. Podkreśliła, iż cała sprawa wynikła z niedopatrzenia urzędnika i zbiurokratyzowanych przepisów, a wystarczyłoby sprostować decyzję na poziomie MOPS i nie byłoby sprawy. Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła o anulowanie zaskarżonej decyzji i umorzenie konieczności zwrotu świadczeń rodzinnych wypłaconych na rzecz jej niepełnosprawnej córki. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Sąd nie posiada natomiast uprawnień do oceny słuszności, czy też celowości skarżonej decyzji, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Dlatego też w realiach niniejszej sprawy nie mógł uwzględnić żądania Skarżącej polegającego na umorzeniu konieczności zwrotu świadczeń rodzinnych wypłaconych córce Skarżącej, albowiem powyższe pozostaje poza zakresem niniejszej sprawy jak i kompetencjami samego sądu administracyjnego. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostały naruszone przepisy prawa obowiązujące w chwili jego wydawania. Przeciwnie uznać należy, iż organ II instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosował i zinterpretował przepisy prawa obowiązujące w chwili wydawania skarżonej decyzji. Przedmiotem dokonywanej kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji orzekającą o uznaniu pobranych świadczeń rodzinnych za nienależne i zobowiązaniu do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Podstawę materialnoprawną powyższego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 30 ust. 1 i 2 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z jego brzmieniem osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w myśl definicji zawartej w ust. 2 uważa się między innymi "świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego" (pkt 4). W realiach niniejszej sprawy wskazać należy, iż decyzją organu I instancji z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...], przyznano Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem (na córkę), w kwocie 520 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009 do 31 października 2010 r. Podstawą wydanej decyzji było orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B. z dnia [...] października 2009 r. Nr [...], zaliczającego nieletnią N. Z. do osób niepełnosprawnych. Z treści tego orzeczenia wynika, że ustalono konieczność stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jednak nie stwierdzono konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...], stwierdziło nieważność powyższej decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa. Kolegium wskazało, że przyznanie świadczenia nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem córka Skarżącej, jak wynikało z orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B. z dnia [...] października 2009 r. nie wymagała stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a powyższa przesłanka jest niezbędna dla przyznania tegoż świadczenia. Powyższe ustalenia organów obu instancji znajdują odzwierciedlenie w aktach sprawy i jako takie nie budzą wątpliwości. Nie są też kwestionowane przez stronę skarżącą. W tym stanie rzeczy podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, iż Skarżącej zostało wypłacone świadczenie na podstawie decyzji, wobec której została stwierdzona nieważność. Mamy zatem do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. W konsekwencji powyższego stwierdzić należy, iż organy obu instancji słusznie uznały, że pobrane przez Skarżącą w okresie od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym i istnieje konieczność jego zwrotu. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, iż Sąd rozumie rozgoryczenie Skarżącej zaistniałą sytuacją, jednakże wskazane przez nią okoliczności nie mogły mieć wpływu na ocenę zgodności z prawem wydanych w sprawie decyzji. Okoliczność, iż do wydania błędnej decyzji przez MOPS w B. w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przyczyniła się Skarżąca nie może stanowić przesłanki uznania, iż wypłacone świadczenie było należne. Z akt sprawy w sposób jednoznaczny wynika, że córka Skarżącej w orzeczeniu Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B. z dnia [...] października 2009 r. została uznana za osobę niepełnosprawną nie wymagającą stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Owszem, z orzeczeń o stopniu niepełnosprawności znajdujących się w aktach sprawy, wystawionych zarówno przed 2009 r. jak i później, wynika, że córka Skarżącej wymaga stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby, jednakże powyższe nie może automatycznie oznaczać, że orzeczenie o niepełnosprawności wydane w dniu [...] października 2009 r. było błędne. Wskazać należy, iż od powyższego orzeczenia Skarżąca miała możliwość złożenia odwołania do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o niepełnosprawności w B., z którego to prawa nie skorzystała. Dlatego też organy MOPS jak i Kolegium, będąc związane treścią orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] października 2009 r. nie mogły podjąć innego rozstrzygnięcia, jak w niniejszej sprawie. Tym niemniej, w ocenie Sądu, okoliczność iż Skarżąca w żaden sposób nie przyczyniła się do wydania błędnej decyzji z pewnością stanowi przesłankę ewentualnego umorzenia w całości lub części nienależnie wypłaconego świadczenia pielęgnacyjnego, szczególnie, że jak wynika a akt sprawy Skarżąca ponownie pobiera powyższe świadczenia z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką od 1 listopada 2011 r. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego nie umorzenia przez Kolegium nienależnie pobranych kwot świadczenia pielęgnacyjnego Sąd pragnie wskazać, iż organem I instancji, właściwym do rozpoznania ewentualnego wniosku o umorzenie, zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. jest organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych a zatem MOPS w B. Kolegium, jako organ II instancji, nie posiada kompetencji do umorzenia powyższych należności, a zatem nie mógł rozpoznać wniosku Skarżącej, zawartego w odwołaniu od decyzji organu I instancji, o ich umorzenie. Obowiązkiem Kolegium, zgodnie z art. 66 § 1 K.p.a. było poinformowanie Skarżącej, że podanie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych kwot należy złożyć od organu właściwego, co Kolegium uczyniło w ostatnim akapicie uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na względzie zaskarżona decyzja odpowiada prawu, dlatego też skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), o czym orzeczono jak na wstępie.