II SA/Bk 557/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w dniu 25 października 2005 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] maja 2005 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę, - Zaskarżoną decyzją Nr [...], wydaną w dniu [...] maja 2005 roku, na podstawie art. 138 § l pkt l kpa po rozpatrzeniu odwołania pana J. M. zamieszkałego w Z. na ul. S. [...], od decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Nr [...] z dnia [...] września 2004 roku w sprawie przyznania zasiłku celowego w wysokości 80 zł na częściowe zaspokojenie potrzeb: zakup żywności, leków i energii elektrycznej; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił następujący stan sprawy: Pan J. M. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. wniosek o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2004 r. wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przyznał stronie zasiłek celowy w formie pieniężnej w wysokości 80 złotych na częściowe zaspokojenie potrzeb: zakup żywności, leków oraz uregulowanie należności za energię elektryczną. Z decyzją tą nie zgodził się pan J. M. i wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł.. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że decyzja rażąco narusza przepisy ustawy o pomocy społecznej, gdyż wysokość przyznanego zasiłku nie zaspokaja podstawowych potrzeb bytowych takich jak zakup niezbędnej odzieży, żywności, leków, opłacenia rachunków za energię elektryczną. Natomiast odmowa pomocy na uregulowanie należności za wodę i ścieki narusza art. 3 i art. 39 ust. l i 2 ustawy o pomocy społecznej. Skarżący zarzucił ponadto, że skarżona decyzja nie określa kryteriów, jakimi kierował się organ I instancji przy ustalaniu wysokości zasiłku i sposobu rozdysponowania środków. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w decyzji Nr [...], wydanej w dniu [...] maja 2005 roku wskazało, że stosownie do art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593) potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny być przez organy pomocy społecznej uwzględnione jeżeli mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Możliwości te są natomiast limitowane wielkością środków, która dysponują organy. Ponieważ zasiłki celowe finansowane są w całości z dochodów własnych gmin, wielkość tych środków ustalana jest w corocznie uchwalanym przez radę gminy budżecie W ocenie organu II instancji, z uzasadnienia skarżonej decyzji wynika, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. nie dysponuje wystarczającymi środkami na zaspokojenie potrzeb wszystkich zgłaszających się rodzin i osób. Do dnia [...] września 2004 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przyznał pomoc w formie zasiłków celowych 2128 rodzinom. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, że Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. w miarę posiadanych możliwości i uprawnień obejmuje skarżącego pomocą i uznało, że organ ten nie przekroczył granic tzw. uznania administracyjnego przyznając zasiłek celowy w wysokości 80 zł. Odnośnie, zarzutu, że skarżona decyzja nie zawiera sposobu rozdysponowania środków i kryteriów przyznawania zasiłków celowych, Kolegium stwierdziło, że wprawdzie w decyzji nie wyjaśniono sposobu rozdysponowania posiadanych środków. Niemniej jednak informacje takie skarżący może uzyskać w siedzibie organu czy też komórce finansowej obsługującej ten organ na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej. Informacje te ponadto znane są skarżącemu z uzasadnień innych decyzji w jego sprawach. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. – pan J. M. – domaga się o uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. Skarżący wskazuje, że w rozpatrywanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. rażąco dopuszcza się naruszenia ustawy o pomocy społecznej, jak i rażącej dyskryminacji jego osoby, ponieważ rażąco narusza art. 106 ust 3 jak jak i art. 38 ust 3 i art 39 ust l ustawy o pomocy społecznej. Podkreśla, że obowiązkiem organów administracji jest zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu. Zdaniem skarżącego, wysokość przyznanego mu zasiłku celowego w wysokości 80 zł, nie zaspokaja podstawowych (niezbędnych) potrzeb bytowych umożliwiających bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zaznacza on przy tym, iż ustalone kryterium dochodowe w ustawie określa minimalną kwotę dla osoby na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych człowieka. W ocenie skarżącego wysokość przyznanego zasiłku celowego uniemożliwia mu realizację podstawowych potrzeb, takich jak zakup niezbędnej odzieży, czy zakupu żywności. W jego odczuciu obligatoryjnym obowiązkiem organu pomocy społecznej jest zapewnienie niezbędnej odzieży osobie jej pozbawionej, a zatem przyznanie tylko częściowej pomocy jest rażąco sprzeczne z ustawą.. Skarżący wskazuje, że w decyzji brak jest kryteriów, którymi kieruje się Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. w przyznawaniu zasiłków, sposobów rozdysponowania posiadanych środków. Na obowiązek ujawnienia powyższych okoliczności, jego zdaniem, zwrócił uwagę NSA o/z w B. w wyrokach SA/Bk 872/00 i SA/Bk 1103/00. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosi o jej oddalenie. Organ odwoławczy zaznacza, iż ogólnym zadaniem pomocy społecznej, ustalonym w ustawie o pomocy społecznej, jest jedynie wspieranie osób i rodzin w ich własnych wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a nie pełne zaspokajanie wszystkich niezbędnych potrzeb tych osób. Potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględniane wówczas jeżeli mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej a możliwości te limitowane są wielkością środków stawianych do dyspozycji organom pomocy społecznej. Podkreśla, że potrzeby te w gminach miejskich takich jak Z. są ogromne. Do dnia wydania decyzji przez kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w sprawie pana J. M. czyli do dnia [...] września 2004 roku rozpatrzono 2128 spraw dotyczących tylko zasiłków celowych i 1247 spraw dotyczących zasiłków okresowych. Stąd też pełne zaspokojenie wszystkich potrzeb nie jest możliwe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uważa, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. udzielił panu J. M. pomocy w miarę posiadanych możliwości finansowych. Skarżący otrzymał dwie formy pomocy tj. zasiłek okresowy w wysokości 73,94 zł. i zasiłek celowy w kwocie 80 zł. Biorąc powyższe pod uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uważa, że skarżona decyzja Nr [...] z dnia [...] maja 2005 r. i utrzymana nią w mocy decyzja Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Nr [...] z dnia [...] września 2004 r., są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, dlatego wnosi o oddalenie skargi. WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W BIAŁYMSTOKU ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE: Zarzuty i argumenty skargi nie podważają legalności zaskarżonej decyzji, dlatego też skarga podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 cyt. ustawy - pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z art. 7 kpa wynika nakaz załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela.(por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt. I SA 945/00, opubl. LEX nr 79608). Dodać należy, że przyznanie zasiłku celowego, czego zdaje się w ogóle nie zauważać skarżący, nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Z charakteru świadczeń z pomocy społecznej jednoznacznie wynika bowiem, iż osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna przede wszystkim pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Brak jakichkolwiek środków na pokrycie tych wydatków stwarza możliwości otrzymania pomocy społecznej w pełnym zakresie bądź też organ uwzględniając środki strony, własne możliwości finansowe i sytuację istniejącą na terenie objętym zakresem jego działania, uprawniony jest przyznać ograniczoną pomoc. Mówiąc inaczej, po ustaleniu, że pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę wyżej przytoczone okoliczności - przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Odnosi się to również do wysokości przyznanej pomocy. Wreszcie udzielanie pomocy społecznej jest również limitowane posiadanymi przez organy administracji środkami, zwłaszcza pieniężnymi. Trafnie w tej sprawie Kolegium zauważyło, że udzielenie skarżącemu zasiłku celowego w większym rozmiarze nie było możliwe z uwagi na ograniczone środki pozostające do dyspozycji MOPS w Z. Pan J. M. od wielu już lat systematycznie korzysta z różnych form pomocy świadczonych z takich środków. Przyznany mu zaskarżoną decyzją zasiłek wspiera tylko wymagane od skarżącego osobiste starania o zaspokojenie jego potrzeb życiowych i nie może zastępować tych starań. Jego wysokość wynika z ograniczonych środków na pomoc społeczną, faktu posiadania pewnych dochodów przez skarżącego oraz istnienia potencjalnych możliwości uzupełnienia tych dochodów zarówno przez podejmowanie się dorywczych nawet prac jak i racjonalnego wykorzystania gospodarstwa rolnego skarżącego. Skarżący nie może bowiem liczyć na zaspokojenie jego potrzeb wyłącznie przez środki z pomocy społecznej, pozostając bezczynnym. Przyjęcie takich założeń przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie narusza przepisów obowiązującej ustawy z dnia 12.III.2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593) i jest wręcz zgodne z duchem i literą tej ustawy. W przedmiotowej sprawie organ I instancji, na co wskazał też organ odwoławczy dokonał prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. W oparciu o wyniki wywiadu środowiskowego została prawidłowo ustalona sytuacja materialno-rodzinna i potrzeby skarżącego z jednej strony, zaś z drugiej własne możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Równocześnie godzi się wskazać, iż organy obu instancji prawidłowo wskazały okoliczności, które wpłynęły na zakres udzielonej pomocy socjalnej, a w szczególności jakie względy wpłynęły na ograniczony charakter jej zakresu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację rozstrzygnięć organów administracji w tej mierze. Powyższa argumentacja jest zgodna z obowiązującym prawem, specyfiką świadczeń z opieki społecznej i ugruntowanym orzecznictwem sądowo-administracyjnym. Należy podkreślić, że kryteria przyznawania pomocy zawarte w decyzji organu I instancji zostały dookreślone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. Organ II instancji odnosząc się jedynie do pomocy społecznej udzielanej w formie zasiłków wskazał, iż do dnia [...] września 2004 roku rozpatrzono 2128 spraw dotyczących zasiłków celowych i 1247 spraw dotyczących zasiłków okresowych, co świadczy o rozmiarze przyznanej pomocy i ilości rodzin, którym taka pomoc została przyznana. Skarżący również należy do kręgu tych osób. Reasumując należy stwierdzić, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, właściwie zinterpretowały obowiązujące przepisy, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W tej sytuacji skarga nie mogła zostać uwzględniona. Na rozprawie pan J. M. wskazywał, iż obowiązkiem organu jest zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu, podnosząc iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zawiadomiło go o możliwości zapoznania się z aktami. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż skarżący miał pełni zagwarantowaną możliwość wypowiedzenia się co do wszystkich dowodów i materiałów zebranych w trakcie postępowania.. Jak wynika z akt organu I instancji pan J. M. zapoznawał się z nimi przed wydaniem decyzji tj. w dniu 1.09.2004 r. (k-36). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie prowadziło dodatkowego postępowania wyjaśniającego ani nie zbierało nowych dowodów, zatem niecelowe było wzywanie skarżącego do zapoznania się z tymi samymi aktami w siedzibie organu odwoławczego, co w trudnej sytuacji materialnej skarżącego wiązałoby się z poniesieniem przez niego dodatkowych kosztów przejazdu do Ł.. Wobec stwierdzenia bezzasadności zarzutów ze skargi podlega ona oddaleniu – zgodnie z art. 151 ustawy z 30.VIII.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).