II SA/Bk 573/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska – Bytys po rozpoznaniu w dniu 07 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym skargi F. S. na działanie Urzędu Miejskiego w B./Prezydenta Miasta B. w przedmiocie przywrócenia prawa własności i prawa do odszkodowania p o s t a n a w i a odrzucić skargę F. S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę zatytułowaną "Wniosek o nakazanie zwrotu prawa własności, prawa majątku, prawa dorobku", skierowaną przeciwko - jak określił - Urzędowi Miejskiemu w B. Skarżący podał, że pracownik w/w Urzędu zwrócił się w dniu 26 sierpnia 1985 r. do Państwowego Biura Notarialnego w B. o wpisanie zmian w księdze wieczystej Kw [...] prowadzonej dla należącej do niego działki nr [...] o pow. 6 arów 41 m2, położonej ówcześnie przy ul. S. w B. Jak wskazał skarżący, w dniu 25 listopada 1985 r. Państwowe Biuro Notarialne uwzględniło powyższy wniosek (przy czym nie sprecyzował w jaki sposób), czym, jego zdaniem, "złamało akt własności" – akt notarialny z 1963 r. i "bezprawie pozbawiło go majątku osobistego". W dalszej części skargi podał, że w 1969 r. darował połowę działki nr [...] matce M. S., która następnie połowę swojej części darowała córce H. K. W 1985 r. na przedmiotowej działce znajdowały się dwa domy. Działka była podzielona na dwie części o pow. 3 ary 20, 5 m2 każda, które miały założone dwie księgi wieczyste: Kw [...] z wpisem współwłaścicielek – M. S. i H. K. i Kw [...] z wpisem właściciela – F. S. W końcowej części skargi w/w podniósł, iż wnosi o zobowiązanie Gminy B. i geodety J. D. do "naprawienia szkody, sprostowania dokumentów i wykazania zleceniodawcy" oraz o zobowiązanie Prezydenta Miasta B. "by wykazał na piśmie – pod którym numerem w katastrze jest wpisany jego dom – murowany, piętrowy, jednorodzinny, o zabudowie 56, 50 m2 i na czyjej nieruchomości". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. Podniósł, że w Urzędzie Miejskim w B. nie toczyły się żadne postępowania administracyjne w przedmiocie wskazanym w skardze, zaś wielokrotne skargi F. S. kierowane do Urzędu dotyczące fałszowania dokumentacji geodezyjnej przez pracownika Urzędu były załatwiane w trybie przepisów Działu VIII Kpa, przy czym każdorazowo udzielano skarżącemu wyczerpującej, pisemnej odpowiedzi. Wyjaśniono, że w 1959 r. dokonano podziału szeregu działek przy ul. R. w B., w wyniku którego powstała działka nr [...] o powierzchni 641 m2 należąca do skarżącego. W nowozałożonym operacie ewidencji gruntów w 1963 r. działka uzyskała nowy numer [...]. W operacie tym wykazano powierzchnię 641 m2. W wyniku odnowienia operatu ewidencji gruntów, które miało miejsce w 1980 r., sprecyzowano powierzchnię działki jako 637 m2 niezmieniając jednocześnie jej granic i oznaczając ją kolejnym, nowym numerem [...]. W 1985 r. na skutek zawiadomienia pracownika Urzędu Miejskiego w B. – Państwowe Biuro Notarialne sprostowało zapisy w księdze wieczystej Kw [...] prowadzonej dla tej działki, wprowadzając powierzchnię wynikającą z operatu – 637 m2. Organ wyjaśnił również, że obecne zapisy rejestru wykazują jako współwłaścicieli spornej działki F. S. i M. B. K. – udziały po ½. Przedmiotowy stan własności ukształtował się w wyniku zmian mających miejsce po 1969 r. Organ wyjaśnił również informacyjny charakter zapisów ewidencji gruntów wskazując, że wprowadzanie zmian w tej ewidencji odbywa się na podstawie określonych dokumentów, z których wynikają zmiany w prawie własności. Dokumentami tymi są decyzje administracyjne, orzeczenia sądu itp. Podkreślił, że wprowadzanie zmian w ewidencji gruntów nie kształtuje prawa własności nieruchomości. Organ wskazał na decyzję z dnia [...] listopada 2008 r., w której rozstrzygnięto o wprowadzeniu do ewidencji gruntów zmiany polegającej na wykazaniu znajdujących się na działce nr [...] dwóch odrębnych lokali mieszkalnych. Jak wynika z adnotacji na tej decyzji – była ona skierowana również do F. S. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 07 września 2009 r. wezwano skarżącego do wskazania numeru i daty zaskarżonego aktu (decyzji, postanowienia, innego aktu) lub zaskarżonej czynności, ewentualnie do złożenia oświadczenia, że skarga dotyczy bezczynności organu administracji i wskazania przedmiotu bezczynności. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący podał (pismo z dnia 14 września 2009 r., k.12), iż żąda: "naprawienia krzywdy", którą wyrządził mu pracownik Wydziału Geodezji J. D. "pozbawiając go czynem niedozwolonym prawa własności" poprzez wykreślenie z ewidencji prowadzonej dla działki nr [...] informacji o należącym do niego domu mieszkalnym o pow. zabudowy 56, 50 m2. Wniósł również o przywrócenie mu przez Urząd Miejski prawa własności odebranego na podstawie sfałszowanych dokumentów. Skarżący do uzupełnienia skargi załączył oświadczenie, w którym powtórzył argumenty i stanowisko prezentowane w dotychczasowej korespondencji. Z informacji nadesłanych na żądanie tutejszego sądu przez Sąd Okręgowy w B. Wydział I Cywilny wynika, że postanowieniem z dnia 08 września 2008 r. w sprawie sygn. akt I C [...] sąd ten odrzucił pozew F. S. przeciwko Gminie B. o zobowiązanie do dokonanie wpisu w ewidencji gruntów i budynków danych donośnie własności nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna. Wstępna ocena skargi złożonej do tutejszego sądu przez F. S., dokonana przez Przewodniczącego Wydziału, wykazała jej braki polegające na nieokreśleniu rodzaju zaskarżonego aktu lub czynności, ewentualnie przedmiotu bezczynności. Z uwagi na powyższe braki formalne F. S. został wezwany do sprecyzowania skargi w tym zakresie pod rygorem jej odrzucenia (vide wezwanie k. 9). W odpowiedzi na powyższe wezwanie (pismo uzupełniające z dnia 14 września 2009 r., k. 12) skarżący wyjaśnił, iż domaga się "naprawienia krzywdy" wyrządzonej mu przez pracownika Wydziału Geodezji Urzędu Miejskiego w B. – J. D., który, zdaniem w/w, "czynem niedozwolonym pozbawił go prawa własności, prawa majątkowego, prawa dorobku". Sprecyzowane w przedstawiony powyżej sposób żądanie skargi uprawnia do wniosku, że jej przedmiot pozostaje poza zakresem właściwości sądów administracyjnych, a przez to niedopuszczalne jest merytoryczne rozpoznanie skargi przez tutejszy sąd. Treść skargi, uzupełniona (dookreślona) w piśmie z dnia 14 września 2009 r., wskazuje bowiem, że w istocie F. S. domaga się podjęcia stosownych działań przez Urząd Miejski w B., Prezydenta Miasta B. lub Gminę B. celem restytucji (przywrócenia) swojego prawa własności do działki nr [...] oraz przyznania odszkodowania. Zdaniem skarżącego żądanie wynika z konieczności przywrócenia stanu zgodnego z prawem, który został naruszony zamieszczeniem w księdze wieczystej działki oraz w ewidencji gruntów nieprawidłowych wpisów, przy czym w/w nie wskazuje w sposób dostatecznie jasny – na czym te nieprawidłowe wpisy i pozbawienie go prawa własności miałoby polegać. Podaje jedynie, że w 1985 r. na skutek zawiadomienia przesłanego do Państwowego Biura Notarialnego przez J. D. – ówcześnie pracownika Wydziału Geodezji Urzędu Miejskiego w B. – zmieniono te zapisy, w tym w zakresie dotyczącym znajdującego się na działce budynku mieszkalnego, co miało miejsce wbrew treści aktu notarialnego z 1963 r. i przez to było czynem bezprawnym, uzasadniającym obecne żądanie przywrócenia prawa własności. Skarga i wskazane pismo uzupełniające z dnia 14 września 2009 r. zawierają przy tym następujące sformułowania: "wniosek o nakazanie zwrotu prawa własności", "wnoszę o przywrócenie mi prawa własności", "wnoszę prośbę (...) o naprawienie szkody". W ocenie sądu powyższe żądanie dotyczące uregulowania stosunków własnościowych działki nr [...] i przyznania odszkodowania ma charakter cywilnoprawny, co skutkuje tym, że sądem właściwym do jego rozpoznania i rozstrzygnięcia jest sąd powszechny (cywilny), a nie administracyjny. Zgodnie bowiem z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, sprawowanej w formach wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) tj. w formie decyzji, postanowień, uchwał i innych aktów z zakresu administracji publicznej rozstrzygających władczo o prawach i obowiązkach obywateli. Kontrola ta obejmuje również ocenę, czy organy nie dopuszczają się bezczynności przy rozpoznawaniu spraw administracyjnych. Natomiast podkreślenie wymaga w tym miejscu, że sądy administracyjne nie są właściwe do rozstrzygania sporów o prawo własności i sporów o odszkodowanie, dla których to spraw przewidziana została w prawie polskim droga cywilna przed sądem powszechnym. Zatem skarga wniesiona w sprawie niniejszej, sprecyzowana jako "żądanie naprawienia krzywdy", "prośba o odszkodowanie", dotycząca sporu cywilnoprawnego, a przez to pozostającego poza zakresem właściwości rzeczowej sądów administracyjnych - podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Jak wyżej wskazano, skarżący upatruje źródeł powstania swojej szkody polegającej na odebraniu mu prawa własności we wprowadzeniu do katastru nieruchomości (ewidencji gruntów) oraz księgi wieczystej działki nr [...] zapisów błędnych i sprzecznych z aktem notarialnym z 1963 r., na podstawie którego nabył przedmiotową działkę. Podnieść należy, że aktualizacja czy też usuwanie błędnych (nieprawidłowych, nieaktualnych) zapisów zarówno w księgach wieczystych, jak i w ewidencji gruntów odbywa się według uregulowanej prawem procedury. Jeśli chodzi o zapisy ewidencji gruntów stosowne przepisy znajdują się w ustawie z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. nr 240, poz. 2027 ze zm.). Procedurę wprowadzania zmian w księgach wieczystych regulują przepisy ustawy z dnia 06 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) oraz rozporządzeń wykonawczych. Odnośnie zmian w ewidencji gruntów, dla których przeprowadzenia właściwa jest droga administracyjna wskazać trzeba, że zadaniem ewidencji jest odzwierciedlenie aktualnego stanu prawnego i faktycznego nieruchomości. Dlatego zmiany zapisów ewidencji nie mogą prowadzić do modyfikacji stanu prawnego nieruchomości, ale dopiero zmiana tego stanu w innym przewidzianym przez prawo trybie, wykazana odpowiednimi dokumentami, powinna znaleźć swoje odzwierciedlenie w ewidencji gruntów i budynków. Jeśli zatem skarżący twierdzi, że zapisy w ewidencji gruntów są nieprawidłowe to może podjąć działania w kierunku wprowadzenia zmian w tych zapisach, ale wyłącznie we właściwym trybie tj. w postępowaniu o zmianę zapisów w ewidencji gruntów zainicjowanym przed właściwym organem. W szczególności skarżący może złożyć do Prezydenta Miasta B. (wykonującego funkcję starosty - organu właściwego w sprawach ewidencji gruntów) nie skargę na działanie organu (urzędu) w trybie Działu VIII Kpa (jak wynika z akt administracyjnych takie skargi już składał), ale wniosek o zmianę zapisów w ewidencji gruntów dotyczący działki nr [...]. Warunkiem skuteczności takiego wniosku jest wskazanie, jakiej konkretnie zmiany wnioskodawca się domaga oraz dołączenie stosownego dokumentu, z którego obowiązek wprowadzenia tych zmian i zaktualizowania ewidencji będzie wynikać (np. ostateczną decyzję administracyjną, prawomocne orzeczenie sądu, akt notarialny). Orzeczenie kończące postępowanie o zmianę zapisów w ewidencji gruntów podlega zaskarżeniu, po wyczerpaniu dwuinstancyjnej drogi administracyjnej, do sądu administracyjnego. Natomiast załatwianie skarg w trybie Działu VIII Kpa "Skargi i wnioski", które jak wynika z akt w/w wielokrotnie składał, nie podlega kontroli sądu administracyjnego, bowiem nie mieści się w zakresie przedmiotowym art. 3 § 2 p.p.s.a. Jeśli natomiast chodzi o zmiany zapisów w księdze wieczystej działki, których nieprawidłowość również skarżący podnosił, to może to nastąpić również w drodze cywilnoprawnej (nie przed sądem administracyjnym, który w takiej sprawie nie jest właściwy) np. poprzez złożenie wniosku o zmianę wpisu w księdze wieczystej znajdującego oparcie w stosownym dokumencie (decyzji administracyjnej, orzeczeniu sądu) lub też poprzez powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Z akt niniejszego postępowania wynika także, iż przed Prezydentem Miasta B. toczyło się postępowanie administracyjne w przedmiocie zmiany zapisów w ewidencji gruntów dotyczących budynku zlokalizowanego na działce nr [...] - poprzez wykazanie w nim dwóch odrębnych lokali, zakończone decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Skarżący nie wskazał jednak, by przedmiotem jego skargi złożonej w niniejszej sprawie była w/w decyzja, a wskazał, że jest nim "zwrot prawa własności". Reasumując powyższe rozważania stwierdzić trzeba, że z uwagi na cywilnoprawny charakter żądań zawartych w skardze F. S., sprecyzowanych jako "żądanie naprawienia krzywdy", "przyznania odszkodowania" - niedopuszczalne jest rozpoznanie tej skargi przez sąd administracyjny, który z powodu braku swojej właściwości zobowiązany był do jej odrzucenia. W ocenie sądu odrzuceniu skargi w sprawie niniejszej nie stoi na przeszkodzie treść przepisu art. 58 § 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd nie może odrzucić skargi z powodu swojej niewłaściwości, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w B. z dnia 08 września 2008 r. odrzucającego pozew skarżącego – sprawa przed sądem powszechnym dotyczyła zobowiązania Gminy B. do wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów dotyczących własności nieruchomości. Sąd powszechny wskazał, że nie jest w właściwy w sprawie, bowiem zmiany w ewidencji gruntów wprowadzane są w postępowaniu administracyjnym, a nie przed sądem powszechnym. Z kolei sprawa ze skargi F. S. złożonej do tutejszego sądu dotyczy prawa do odszkodowania, naprawienia krzywdy i przywrócenia prawa własności, a więc ma charakter cywilnoprawny. A zatem obydwie powyżej opisane sprawy dotyczą innego przedmiotu. Nie zachodzi zatem sytuacja niedopuszczalności odrzucenia skargi, o której mowa w powołanym art. 58 § 4 p.p.s.a., bowiem sprawa, w której pozew odrzucono nie jest identyczna ze sprawą niniejszą o zobowiązanie do naprawienia szkody i uregulowania stosunków własnościowych dotyczących działki skarżącego. Reasumując stwierdzić należy, że z art. 58 § 4 p.p.s.a. wynika, iż sąd administracyjny nie mógłby odrzucić skargi w sprawie, w której wcześniej sąd powszechny odrzucił pozew tylko wówczas, gdy: skarga dotyczyłaby tej samej sprawy co będąca przedmiotem oceny sądu powszechnego oraz dotyczyłaby takich działań lub bezczynności administracji, o których mowa w art. 3 p.p.s.a, objętych właściwością sądu administracyjnego. Porównanie treści postanowienia Sądu Okręgowego w B. oraz treści skargi w sprawie niniejszej prowadzi do wniosku, że żaden z w/w warunków nie jest spełniony, bowiem w obydwu tych sprawach występuje inny przedmiot, zaś w sprawie przedstawionej do rozpoznania sądowi administracyjnemu ten sąd nie jest właściwy w rozumieniu art. 3 p.p.s.a. Przypomnieć też należy, że odrzucając pozew w sprawie sygn. akt I C [...] sąd powszechny także wskazał skarżącemu drogę administracyjną dochodzenia podnoszonych żądań, ale przed organem administracji a nie przed sądem administracyjnym, jak uczynił to skarżący. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.