II SA/Bk 58/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 05 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławcze w B. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. w dniu 4 listopada 2010 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Wnioskiem z dnia 5 października 2010 r. E. C. wystąpiła do Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z prośbą o przyznanie zasiłku celowego na żywność, opłatę rachunków, buty zimowe oraz na opał. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr[...] , organ I instancji odmówił stronie zasiłku celowego na opał, natomiast decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] przyznał w/w oraz jej córce – A. N, pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, w łącznej wysokości 120 zł. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] organ l instancji odmówił stronie zasiłku celowego na opłatę rachunków i zakup butów zimowych. Odmawiając przyznania zasiłku celowego wyjaśniono, że E. C. nie ponosi znacznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Jest ona w stanie na bieżąco opłacać rachunki w ramach posiadanych środków finansowych, bowiem dochód, jakim dysponuje po opłaceniu rachunków to kwota w wysokości 512,84 zł. Nadto organ podkreślił, iż w roku 2010 udzielono wnioskodawczyni pomocy finansowej - w formie specjalnego zasiłku celowego i zasiłku celowego oraz w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności - na łączną kwotę 1.642,30 zł. Zwrócono przy tym uwagę na sytuację finansową Ośrodka podając, iż pozostałe na 2010 rok fundusze na zadania własne nie wystarczają na zabezpieczenie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Z uwagi na ilość posiadanych środków, Ośrodek jest w stanie zabezpieczyć jedynie zobowiązania wynikające z wcześniej wydanych decyzji, odnośnie ponoszenia odpłatności związanej z utrzymaniem w Domach Pomocy Społecznej. Od tej decyzji E. C. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie jej zasiłku celowego na żywność. Odwołująca wskazała, że otrzymywana przez nią emerytura w wysokości 657 zł miesięcznie nie zaspokaja podstawowych potrzeb rodziny. Na utrzymaniu ma niepełnosprawną córkę, która otrzymuje zasiłek stały. Ponadto podała, że jest osobą przewlekle chorą - ma depresję i nerwicę. W wyniku rozpoznania powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż w myśl art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2). Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy prawo do tego świadczenia przysługuje rodzinie, której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł (kryterium dochodowe na osobę w rodzinie). Powyższa kwota kryterium dochodowego dla mieszkańców Gminy M., stosownie do § 1 i 2 uchwały Rady Miejskiej w Michałowie z dnia 29 kwietnia 2010 r. Nr XXXVII/337/10 w sprawie podwyższenia kwoty kryterium dochodowego uprawniającego do pomocy rzeczowej i zasiłku celowego z pomocy społecznej (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2010 r. Nr 98, poz. 1461), została podwyższona do wysokości 200% kryterium dochodowego mająca zastosowanie do osób ubiegających się o pomoc rzeczową, zasiłek celowy z pomocy społecznej oraz artykułów żywnościowych pochodzących z Programu PEAD. Mając na względzie powyższe za bezsporne uznano, iż odwołująca spełnia przesłanki do korzystania ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej na zasadach ogólnych. Z ustaleń organu, w tym z wywiadu środowiskowego wynika, że E. C. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką, z którego dochód w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o przyznanie pomocy wynosił 739,16 zł. Skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości 657,52 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 51,64 zł. Natomiast córka strony jest osobą niepełnosprawną i z tego tytułu otrzymuje zasiłek stały w wysokości 30 zł. Spełnienie przesłanek do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej nie prowadzi jednakże - zdaniem organu - do powstania roszczenia po stronie wnioskującego wobec organów o ich przyznanie. Przydział zasiłków celowych jest bowiem uzależniony z jednej strony - od sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego oczekiwań, z drugiej zaś - od własnych możliwości finansowych gminy i ilości potrzebujących pomocy. Pamiętać przy tym należy, iż gmina obowiązana jest do udzielenia pomocy w miarę możliwości wszystkim osobom znajdującym się w trudnej sytuacji. Racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami wymaga zatem określenia, które z potrzeb muszą być zaspokojone niezbędnie, w jaki sposób i w jakiej wysokości. W konkretnej spawie powodem odmowy przyznania wnioskowanego zasiłku celowego są ograniczone możliwości finansowe Ośrodka. Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji, pozostałe na bieżący rok fundusze na zadania własne nie wystarczają na zabezpieczenie wszystkich potrzeb osób ubiegających o pomoc. Z uwagi na ilość posiadanych środków, Ośrodek jest w stanie zabezpieczyć jedynie zobowiązania wynikające z wcześniej wydanych decyzji, odnośnie ponoszenia odpłatności związanej z utrzymaniem DPS. W tym stanie rzeczy organ uznał, iż brak jest podstaw do kwestionowania decyzji odmawiającej przyznania E. C. zasiłku celowego na opłatę rachunków i zakup butów zimowych. Dodatkowo uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, iż pomoc społeczna polega na udzielaniu podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie na dostarczaniu środków na finansowanie dowolnych celów w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Celem pomocy społecznej nie jest spełnienie wszelkich żądań osób zwracających się o przyznanie pomocy, środki z pomocy społecznej nie mogą stanowić podstawowego źródła utrzymania. Ustawa o pomocy społecznej zakłada, że pomoc będzie udzielona w trudnych sytuacjach życiowych osobom, które nie są w stanie ich przezwyciężyć wykorzystując własne środki i możliwości. W odniesieniu zaś do zgłoszonego w odwołaniu wniosku o przyznanie świadczenia na zakup żywności wskazano, iż stronie przyznano już taką formę pomocy (świadczenie na zakup żywności) odrębną decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. w wysokości 120 zł, której strona nie zaskarżyła, nowego zaś wniosku w tej sprawie nie złożono. Ponadto zauważono, iż skarżąca nie jest pozostawiona poza jakąkolwiek pomocą finansową, gdyż jak wynika z akt sprawy w roku 2010 udzielano jej specjalnego zasiłku celowego i zasiłku celowego. Końcowo organ podkreślił, iż wydanie przedmiotowej decyzji nie stoi na przeszkodzie w złożeniu ponownego wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego ze środków ośrodka pomocy społecznej, w sytuacji wystąpienia trudności w zaspakajaniu potrzeb bieżących, których odwołująca nie będzie mogła pokonać we własnym zakresie. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem, E. C. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o jego uchylenie. Skarżąca podniosła, że Kolegium pomimo przyznania faktu, iż jej sytuacja materialna i zdrowotna jest trudna, podzieliło stanowisko organu I instancji. Wskazała, iż otrzymuje niską emeryturę, z której utrzymuje chorą córkę, nadto sama również nie należy do osób zdrowych, gdyż cierpi na depresję i nerwicę. Wyjaśniła, że w miesiącu grudniu 2010 r. złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej na żywność, jednakże organ do tej pory takiej pomocy jej nie przyznał, ani nie wydał decyzji w tym przedmiocie. Końcowo zwróciła się do Sądu o wyjaśnienie przyczyn niemożności ubiegania się o zasiłek celowy. Jednocześnie wniosła o przyznanie zasiłku celowego na żywność. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (np. orzeczenia o przyznaniu zasiłku celowego), ma wyłącznie uprawnienia kasatoryjne. Rozpoznając sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji a jedynie, uwzględniając skargę, może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności stanowiące podstawę uwzględnienia skargi wskazane w art. 145 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skarga podlega oddaleniu. Sąd nie posiada również kompetencji do oceny celowości oraz słuszności skarżonego rozstrzygnięcia. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostały naruszone przepisy prawa obowiązujące w chwili jej wydawania. W szczególności uznać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa będące podstawą kontrolowanej decyzji. Przedmiotem oceny Sądu jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2010 r. utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania zasiłku celowego na opłatę rachunków i zakup butów zimowych. Na wstępie wskazać należy, iż zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) - zwanej dalej ustawą, zaś tryb rozpatrywania tych spraw - Kodeks postępowania administracyjnego z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według zaś art. 3 - pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie zaś z treścią art. 39 ust. 1 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Powołany przepis stwarza możliwość przyznania zasiłku celowego, a zatem jest to świadczenie fakultatywne, tj. uzależnione wyłącznie od uznania administracyjnego. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w ugruntowanej już linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym np. w wyroku NSA z dnia 5 marca 1998 r. sygn. akt I SA 984/97, Lex nr 45812, w którym podkreślono, iż decyzja o przyznaniu zasiłku celowego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, iż organ nie jest obowiązany, lecz może przyznać to świadczenie. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej (vide: wyrok NSA w Gdańsku z dnia 28 lutego 1996 r. sygn. akt SA/Gd 1472/0, Lex nr 44079). W konsekwencji, jeśli organ I instancji, oceniając sytuację materialną, rodzinną i potrzeby skarżącego z jednej strony, zaś z drugiej własne możliwości, uzna, iż przy posiadanych zasobach majątkowych rodziny skarżącego nie jest celowe kierowanie tam środków finansowych, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Także wynikający z treści art. 7 kpa obowiązek załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela nie powinien być odczytywany jako bezwzględny nakaz, skoro należy badać czy nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, opubl. LEX nr 79608). Jak wynika z akt sprawy, źródłem dochodu dwuosobowej rodziny skarżącej jest emerytura w wysokości 657,52 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 51,64 zł oraz zasiłek stały w wysokości 30 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 739,16 zł i przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, tj. kwotę 351 zł, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. W myśl jednak § 1 i 2 uchwały Rady Miejskiej w Michałowie z dnia 29 kwietnia 2010 r. (Nr XXXVII/337/10) w sprawie podwyższenia kwoty kryterium dochodowego uprawniającego do pomocy rzeczowej i zasiłku celowego z pomocy społecznej (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2010 r. Nr 98, poz. 1461), powyższa kwota została podwyższona do wysokości 200% kryterium dochodowego. W tych uwarunkowaniach organy prawidłowo przyjęły, iż skarżąca spełnia określone w ustawie przesłanki do korzystania ze środków pomocy społecznej na zasadach ogólnych. Powyższe nie oznacza jednak, jak trafnie wskazał organ odwoławczy, iż po stronie wnioskującej powstaje roszczenie do organu o przyznanie żądanego świadczenia. W realiach niniejszej sprawy zauważyć należy, iż skarżąca posiada własne możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w której obecnie się znajduje. Jak słusznie podniesiono, skarżąca jest w stanie na bieżąco opłacać rachunki związane z utrzymaniem mieszkania w ramach posiadanych środków finansowych, a dochód, jakim dysponuje po ich opłaceniu wynosi 512,84 zł. Ponadto jak wynika z ustaleń organów, które mają odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, skarżąca jest objęta w miarę możliwości wsparciem ze strony MGOPS w M. - w 2010 r. skarżąca otrzymała pomoc finansową w łącznej kwocie 1.642,30 zł. W tym miejscu wskazać należy, iż z ustawowych zasad świadczeń pomocy społecznej wynika, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także sama pokrywać wydatki związane z utrzymaniem, z własnych dostępnych jej środków. Zgodnie z art. 4 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W tym stanie rzeczy zgodzić się należy z poglądem organów, iż skarżąca posiadając wyżej wskazaną kwotą jest w stanie dokonywać na bieżąco opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, jak również dokonać zakupu butów zimowych. W ocenie Sądu organom orzekającym w niniejszej sprawie nie można postawić zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Omawiane rozstrzygnięcia wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, a o odmowie przyznania świadczenia decydowała zarówno sytuacja życiowa wnioskodawcy, a więc możliwość zabezpieczenia potrzeb przez skarżącą przez wykorzystanie własnych środków, jak również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Organy podkreśliły, iż sytuacja finansowa ośrodka jest trudna i powoduje konieczność zabezpieczenia w pierwszej kolejności zobowiązań wynikających z wcześniej wydanych decyzji, odnośnie ponoszenia odpłatności związanej z utrzymaniem DPS. W tych uwarunkowaniach mając jednocześnie wiedzą o posiadanych przez skarżącą zasobach finansowych odmowa przyznania wnioskowanej pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na opłatę rachunków i na zakup obuwia zimowego nie budzi zastrzeżeń, w szczególności nie przekracza granic uznania administracyjnego. W odniesieniu zaś do zarzutu nie wydania przez organ decyzji w przedmiocie udzielenia pomocy finansowej na zakup żywności, Sąd zauważa, iż wniesiona skarga nie dotyczy tego rodzaju pomocy. Skarżąca ma natomiast możliwość złożenia do organu odwoławczego zażalenia na nie załatwienie sprawy w ustawowym terminie. W niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Podjęte rozstrzygnięcie poprzedziło wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. W uzasadnieniu odniesiono się do tego materiału i dokonano rzetelnej i wszechstronnej jego oceny, jak również wyjaśnienia przesłanek, którymi organ kierował się przy wydawaniu decyzji. Argumentacja zawarta w przedmiocie rozstrzygnięcia jest zgodna z obowiązującym prawem, specyfiką świadczeń z opieki społecznej i ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnym. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.-