II SA/Bk 581/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 października 2009 r. sprawy ze skargi L. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej - oddala skargę.- Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sz. odmówił Pani A. J. przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie opłacania składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz odmówił wypłaty wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 3 czerwca 2009 r. wpłynął wniosek do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sz. Pana L. J., w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego Pan L. J. doprecyzował swoje żądanie, iż chodzi mu o opłacanie wspomnianych składek żonie A. J., poza tym poprosił o wypłacanie żonie wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad nim jako osobą niepełnosprawną. Jako, że świadczenie przysługuje osobie uprawnionej a nie rodzinie, żądanie męża wobec swojej osoby potwierdziła na piśmie w dniu 17 czerwca 2009 roku Pani A. J. Organ l instancji wskazał, że zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki na długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie nie zamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe od kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby opiekującej się nie przekracza 150 % kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów lub nie otrzymuje emerytury albo renty. Przytoczył również treść art. 42 ust. 3 ustawy, który mówi, że konieczność sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad osobami, o których mowa w ust. 1, stwierdza lekarz ubezpieczenia zdrowotnego w zaświadczeniu wydanym nie wcześniej niż na 14 dni przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia. Natomiast, zgodnie z art. 53a cytowanej wyżej ustawy, wynagrodzenie za sprawowanie opieki wypłaca się w wysokości ustalonej przez sąd. Wynagrodzenie to obliczone w stosunku miesięcznym nie może przekraczać 1/10 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz posiadanej przez GOPS w Sz. dokumentacji stwierdzono, że Pani A. J. nie jest osobą, która zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad niepełnosprawnym mężem, ponieważ na dzień rozpatrzenia sprawy pozostaje bezrobotna od 10 lutego 2000 roku bez prawa do zasiłku i od tamtej pory nieprzerwanie potwierdza w Powiatowym Urzędzie Pracy w A. gotowość podjęcia pracy. Niepełnosprawność jej męża datuje się od 30.04.2007 roku, a więc w momencie powstania przyczyny Pani A. J. nie pozostawała w zatrudnieniu od około 7 lat, a zatem nie mogła nastąpić rezygnacja z zatrudnienia. Poza tym nie przedłożono organowi pomocy społecznej zaświadczenia lekarskiego ubezpieczenia zdrowotnego, stwierdzającego konieczność sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad L. J. Ponadto Pani A. J. poinformowała, że nie posiada orzeczenia sądu w sprawie ustanowienia opieki nad L. J. i ustalenia przez sąd wysokości przysługującego jej z tego tytułu wynagrodzenia. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła Pani A. J. Nie zgadza się z przedmiotowym rozstrzygnięciem. Oświadcza również, że zamiast zaświadczenia lekarskiego o potrzebie opieki nad mężem przedstawiła orzeczenie o niepełnosprawności męża, w którym jest wymienione, czego mąż wymaga. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie opłacania składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz odmawiającej wypłaty wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny. Organ odwoławczy podzielił stanowisko i argumentację organu I instancji. Zdaniem Kolegium skoro A. J. od 9 lat pozostaje bez zatrudnienia, zatem w jej przypadku nie można mówić o przesłance rezygnacji z zatrudnienia. Z kolei odnośnie odmowy wypłaty wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny Kolegium wyjaśniło, że wynagrodzenie to może być wypłacane tylko w sytuacji, gdy sąd powszechny ustanowi Panią A. J. opiekunem Pana L. J. i określi wysokość tegoż wynagrodzenia. Skargę na decyzję Kolegium wywiódł L. J. W skardze podniósł, że jest inwalidą od 2007 r. Jego zdaniem Gminy Ośrodek Pomocy winien opłacać składkę na ubezpieczenie społeczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. Jak zauważyły organy skarżący domaga się dwóch form świadczeń z pomocy społecznej: opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wynagrodzenia za sprawowanie opieki. Art. 42 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 115, póz. 728 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", stanowi, iż za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby opiekującej się nie przekracza 150 % kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów lub nie otrzymuje emerytury albo renty. Dotyczy to również osób, które w związku z koniecznością sprawowania opieki pozostają na bezpłatnym urlopie. Ponadto art. 42 ust. 3 ustawy stanowi, że konieczność sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad osobami, o których mowa w ust. 1, stwierdza lekarz ubezpieczenia zdrowotnego w zaświadczeniu wydanym nie wcześniej niż na 14 dni przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia. Z kolei według art. 42 ust. 5 ustawy składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie przysługuje osobie, która w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia: 1) ukończyła 50 lat i nie posiada okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego) wynoszącego co najmniej 10 lat; 2) posiada okres ubezpieczenia (składkowy i nieskładkowy) wynoszący 20 lat w przypadku kobiet i 25 lat w przypadku mężczyzn. Sąd nie podziela wprawdzie w całości argumentacji organów co do podstaw odmowy opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, tym niemniej orzeczenia nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie kwestionowanych decyzji, bowiem skarżący nie przedłożyli prawem wymaganego zaświadczenia lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Jak zasadnie zauważa organ I instancji jednym z warunków opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe jest przedłożenie zaświadczenia lekarza ubezpieczenia zdrowotnego, wydanego nie wcześniej niż na 14 dni przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia. Bezsporne jest, że Państwo J. takiego zaświadczenia nie złożyli. Ponadto Pani J. w odwołaniu od decyzji organu I instancji podnosi, że zamiast zaświadczenia lekarskiego o potrzebie opieki nad mężem przedstawiła orzeczenie o niepełnosprawności męża. Nie sposób przyjąć, że orzeczenie o niepełnosprawności może zastępować zaświadczenie lekarza ubezpieczenia zdrowotnego o konieczność sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki, bowiem inny jest cel wydania orzeczenia o niepełnosprawności, pomimo umieszczenia w nim zalecenia stałej i długotrwałej opieki. Skoro ustawa stanowi, że o potrzebie opieki ma przesądzać zaświadczenia lekarza wydane nie wcześniej niż na 14 dni przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia, to zgodnie z dyrektywą domniemania racjonalności prawodawcy należało przyjąć, że inne dokumenty urzędowe nie mogą zastępować zaświadczenia lekarskiego. Ponadto orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane w dniu 14.10.2008 r. a wniosek o opłacanie składek wpłynął do organu 03.06.2009 r., zatem orzeczenie nie może zastąpić zaświadczenia lekarskiego również z tego powodu, że wydano je przeszło 9 miesięcy przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia, a jak już wspomniano, zaświadczenie lekarza winno być wydane nie wcześniej niż na 14 dni przed złożeniem wniosku. Odnosząc się do argumentu Kolegium, że A. J. od lat pozostaje bez zatrudnienia i w tej sytuacji nie zachodzi przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, wskazać należy, że art. 42 ustawy nie określa ram czasowych konieczności zrezygnowania z zatrudnienia (por. wyrok wsa w Krakowie z 06.11.2008 r., III SA/Kr 780/08). Zdaniem Sądu dla ustalenia zaistnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia wystarczające jest ustalenie faktu pozostawania osoby zdolnej do pracy bez pracy. Taka wykładania koresponduje linią orzeczniczą sądów administracyjnych w kwestii rozumienia pojęcia rezygnacji z zatrudnienia, warunkującego przyznanie świadczeń pielęgnacyjnych, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych. Podkreślić należy zatem, że w przypadku spełnienia pozostałych przesłanek przewidzianych w art. 42 ustawy, w tym przedłożenia zaświadczenia lekarskiego o konieczności sprawowania bezpośredniej opieki nad L. J., pozostawanie A. J. bez pracy nie może uzasadniać odmowy opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe Jeżeli chodzi o domaganie się wynagrodzenia za sprawowanie opieki, to żądanie skarżących wynika zapewne z niezrozumienia nowej regulacji wprowadzonej do ustawy. Słusznie zauważają organy, że wynagrodzenie za sprawowanie opieki, w myśl art. 53a ustawy wypłaca się w wysokości ustalonej przez sąd. Wynagrodzenie to obliczone w stosunku miesięcznym nie może przekraczać 1/10 przeciętnego miesięcznego w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłoszonego przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres poprzedzający dzień przyznania wynagrodzenia. Zatem powołany przepis miałby zastosowanie gdyby sąd powszechny ustalił takie wynagrodzenie. Państwo J. nie kwestionują faktu, że sąd powszechny nie ustanowił A. J. opiekunem jej męża. Podkreślić należy, że w świetle art. 53 a ustawy wypłata wynagrodzenia następuje w relacji opiekun podopieczny. Zatem dopóki dopóty nie został ustanowiony stosunek opieki i określona wysokość wynagrodzenia przez sąd, to nie ma podstaw do wypłaty świadczenia w oparciu o art. 53 a ustawy. Mając powyższe na względzie Sąd skargę uznał za bezzasadną. Podstawę prawną wyroku oddalającego skargę stanowił art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - (Dz. U. nr 153, poz. 1270).