II SA/Bk 590/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od części kosztów sądowych tj. od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi J. L. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] lipca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych tj. od wpisu sądowego od skargi. J. L. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych tj. od wpisu od skargi podając we wniosku, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż utrzymuje się wyłącznie z gospodarstwa rolnego, które nie przynosi żadnych dochodów pozwalających na godne życie. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką małoletnich dzieci. Żona skarżącego nie pracuje i leczy się na depresję. Rodzina skarżącego uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego w kwocie około 3.000 zł, w tym otrzymuje zasiłki rodzinne i wychowawcze. W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni [...]m² (wartości 250.000 zł) i nieruchomości rolne o powierzchni [...] ha (brak urządzeń służących do produkcji rolnej i inwentarza żywego), a także oszczędności w kwocie 140.000 zł. Ponadto żona wnioskodawcy posiada [...] ha gruntów rolnych i [...] ha lasu (k. 13-14). Ponadto w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 28 września 2016 r. (k. 15) wnioskodawca oświadczył, iż bieżące wydatki miesięczne wynoszą około 3.500 zł i przedstawiają się następująco: energia elektryczna – 97,75 zł, woda – 53 zł, telefon - 80 zł, abonament RTV – 22,70 zł, opał – 250 zł, podatek gruntowy – 109 zł, ubezpieczenie KRUS – 277, zakup żywności – 1.500 zł, wydatki szkolne – 600 zł, lekarstwa – 200 zł, inne (np. ubrania) – 300 zł. Dodatkowo w ostatnim okresie skarżący poniósł koszt wyprawek szkolnych na dzieci w łącznej kwocie 3.000 zł oraz zakup instalacji pieca centralnego ogrzewania na sumę około 4.300 zł. Rodzina skarżącego otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych z UE, które wypłacone były w marcu 2016 r. na kwotę 5.977,67 zł. Skarżący także podniósł, iż oszczędności wskazane we wniosku zostały uzyskane ze sprzedaży ziemi pod budowę obwodnicy Zambrowa i mają być przeznaczone na remont domu. Wnioskodawca wskazał, iż należności wobec [...] regulowane są na bieżąco w ratach kwartalnych (ostatnia [...]10.2016 r. w kwocie 41.181,10 zł). Skarżący nie posiada samochodu osobowego (k. 17). Do wniosku skarżący dołączył dokumenty potwierdzające ponoszone wydatki (k. 27-30), wyciągi z rachunków bankowych (k. 18-24), oraz zaświadczenia o wielkości gospodarstwa rolnego (k. 25-26). Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 j.t.) – prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W złożonym oświadczeniu skarżący J. L. wykazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trójką małoletnich dzieci. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowi dochód w łącznej kwocie 3.000 zł, uzyskiwany z tytułu gospodarstwa rolnego oraz zasiłków (k. 14). W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni [...] m² (wartości 250.000 zł) i nieruchomości rolne o powierzchni [...] ha (brak urządzeń służących do produkcji rolnej i inwentarza żywego), a także oszczędności w kwocie 140.000 zł. Ponadto żona wnioskodawcy posiada [...] ha gruntów rolnych i [...] ha lasu. Bieżące miesięczne wydatki swojej rodziny skarżący określił na poziomie około 3.500 zł, przy czym skarżący reguluje jeszcze kwartalnie zobowiązanie wobec [...] w kwocie 160.000 zł (ostatnia rata [...]10.2016 r. w kwocie 41.181,10 zł, raty płacone są terminowo). Skarżący nie posiada samochodu osobowego. Na podstawie danych zawartych we wniosku należy stwierdzić, iż posiadanie przez skarżącego stałych źródeł dochodów oraz poczynione przez wnioskodawcę oszczędności w kwocie 140.000 zł, w połączeniu z posiadanym majątkiem pozwalają na uznanie, iż J. L. jest w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać ponadto należy, iż wpisy we wszystkich trzech sprawach skarżącego toczących się przez tutejszym sądem wynoszą po 500 zł (k. 8). Wykazana we wniosku kwota oszczędności (140.000 zł, przy czym skarżący posiada ponad 121.000 zł na lokacie k. 21) może być przeznaczona na pokrycie kosztów postępowania sądowo - administracyjnego mimo, że zostały przeznaczone na remont domu. Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody i posiadają zgromadzone oszczędności, w wysokości znacznie przewyższającej kwotę ewentualnych kosztów sądowych. Niewątpliwie koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część posiadanych oszczędności powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioskodawca natomiast nie udowodnił zaistnienia takiej okoliczności. W tym stanie rzeczy pokrycie przez skarżącego kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie doprowadzi do powstania niedostatku w jego utrzymaniu, przeciwnie mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawcy. Końcowo należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Skarżący tego nie uczynił. Tym bardziej, iż terminowo reguluje swoje bieżące zobowiązania, w tym spłaca należność wobec towarzystwa ubezpieczeniowego w kwocie 160.000 zł. Dlatego też, mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.