II SA/Bk 594/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Roleder po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi W.P. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o zwrot nieruchomości p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.- W.P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 12). W nadesłanym formularzu wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką J.P. Źródło utrzymania rodziny stanowi dochód uzyskiwany przez wnioskodawcę z tytułu renty chorobowej w wysokości 486,77 zł oraz emerytura J.P. w wysokości 777,84 zł. Majątek wnioskodawcy stanowi dom o powierzchni 75 m² (mieszkanie o powierzchni 75 m²). Na wydatki miesięczne składają się: energia elektryczna - 127,50 zł; telefon - 128,06 zł; wywóz śmieci - 6,79 zł; wywóz nieczystości - 38,92 zł; oraz spłata raty pożyczki zaciągniętej w Banku Spółdzielczym w K. w wysokości 124,89 zł. Dodatkowo skarżący ponosi wydatki półroczne w kwocie 129,39 zł – opłata za wodę oraz roczne, tj. podatek od nieruchomości w wysokości 71 zł. Ponadto W.P. posiada oszczędności w wysokości 130 dolarów ulokowane w Banku Spółdzielczym w K. (k. 12-13). Postanowieniem z dnia 6 października 2009r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że posiadanie przez W.P. i pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym współmałżonkę J.P. stałych źródeł dochodu (renta chorobowa i emerytura) w łącznej wysokości 1264,61 zł oraz poczynione przez wnioskodawcę oszczędności w kwocie 130 dolarów pozwalają na uznanie, iż skarżący jest w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tylko znajdowanie się wnioskodawcy w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego uzasadniałoby zwolnienie od kosztów sądowych. Takiej zaś sytuacji wnioskodawca nie wykazał, w szczególności w okolicznościach posiadania oszczędności w kwocie 130 USD. W ocenie referendarza uiszczenie przez W.P. kwoty 200 zł tytułem wpisu sądowego oraz pozostałych kosztów, które ewentualnie mogą wystąpić w niniejszej sprawie, dzięki zgromadzonym oszczędnościom nie doprowadzi do powstania niedostatku w jego utrzymaniu, a wręcz przeciwnie, mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawcy. Fakt posiadania oszczędności w wysokości 130 dolarów, które to powinny być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, uzasadnia negatywne ustosunkowanie się referendarza sądowego do złożonego wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Na niniejsze postanowienie z dnia 3 października 2009r. skarżący wniósł sprzeciw, podtrzymując wskazane wcześniej dane dotyczące jego sytuacji majątkowej. Autor podkreślił, iż zaskarżone postanowienie jest nieprawidłowe, albowiem posiadanie przez skarżącego oszczędności w kwocie 130 USD na tzw. "czarną godzinę" nie powinno być brane pod uwagę i nie powinno przesądzać o możliwości poniesienia kosztów postępowania, w sytuacji, gdy koszty te mogą objąć sumę dużo wyższą niż sam wpis sądowy od skargi. Wskazał też, że ustawa przewiduje możność zwolnienia od kosztów nawet przy posiadaniu przez wnioskodawcę oszczędności na nagłe i niespodziewane wydatki do kwoty 3000 EURO. Wniósł zatem o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie lub co najmniej przez zwolnienie od tych kosztów powyżej kwoty 30 zł. Wnioskodawca podkreślając, że zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje całe postępowanie, aż do czasu jego prawomocnego zakończenia, wskazał, że ocena możliwości kosztów sądowych przez stronę nie może ograniczać się do etapu postępowania wstępnego, tj. wpisu sądowego, od którego uzależnione jest w ogóle podjęcie przez sąd czynności rozpoznania skargi. Autor zarzucił zatem naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwą interpretację, wedle której referendarz ustaliwszy, że wnioskujący o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym, jest w stanie ponieść jakąkolwiek ich część - odmawia zwolnienia od kosztów sądowych, zamiast prawidłowo ustalić jaką ewentualnie kwotę wnioskodawca mógłby ponieść i odpowiednio do tych ustaleń dokonać częściowego zwolnienia od sądowych, w miejsce wnioskowanego całkowitego zwolnienia. Generalnie skarżący, nie podając nowych okoliczności faktycznych w przedmiocie ustalenia jego sytuacji majątkowej zarzucił, iż posiadanie przez niego oszczędności nie może stanowić podstawy odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania – kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcie, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu W.P. wykazał, iż wysokość miesięcznego dochodu jego dwuosobowej rodziny wynosi 1264,61 zł (emerytura żony oraz renta chorobowa wnioskodawcy). Wydatki miesięczne związane z bieżącym utrzymaniem wynoszą łącznie 426,16 zł (nie obejmują one kosztów zakupu żywności i środków czystości). Dodatkowo skarżący przedstawił wydatki półroczne w kwocie 129,39 zł oraz roczne w wysokości 71 zł. Wszelkie zatem opłaty w przeliczeniu miesięcznym wynoszą 453,63 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni 75 m² (mieszkanie o powierzchni 75 m²). Posiada on też oszczędności na rachunku bankowym w wysokości 130 USD. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania sądowoadministracyjnego ograniczają się do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. Oceniając sytuację majątkową wnioskodawcy, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługuje on na przyznanie mu szczególnej pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu. Analizując miesięczne dochody rodziny W.P. i bieżące wydatki, stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie jest w tak trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej zwolnienie go od kosztów sądowych. Odmawiając wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tutejszy Sąd Administracyjny, jako podstawę przyjął jego stan majątkowy, w szczególności jego dochody, wydatki, a także zgromadzone oszczędności. Nie ulega wątpliwości, iż posiadając oszczędności w wysokości 130 dolarów skarżący jest w stanie ponieść wpis sądowy od skargi w wymaganej wysokości, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przy ocenie stanu majątkowego wnioskodawcy, na etapie rozstrzygania o zwolnieniu od kosztów sądowych, nie jest zasadne rozpatrywanie, czy na dalszym etapie postępowania pojawią się nowe koszty. Postępowanie może potoczyć się dwutorowo i na tym etapie postępowania, Sąd nie może uwzględniać jego wyniku. Dopiero po merytorycznym rozpoznaniu sprawy okaże się czy, skarżący poniesie koszty procesu, czy należeć mu się będzie ich zwrot. Reasumując, wnioskodawca opisując swoją kondycję finansową, nie udowodnił, iż nie jest w stanie bez uszczerbku dla siebie i osób mu najbliższych, ponieść kosztów sądowych w sprawie. Jego sytuacja majątkowa przekonuje, iż opłacenie wpisu sądowego w wysokości 200 zł, nie poczyni w domowym budżecie aż tak znaczących zmian, tj. nie wpłynie na płynność finansową wnioskodawcy, przez co on sam jak i jego rodzina nie poniosą uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.-