II SA/Bk 6/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 lutego 2012 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.- Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...].11.2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpatrzeniu odwołania Pani K. M. od decyzji z dnia [...].10.2011 r. znak: [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Starszego Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. dotyczącej odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Pani K. M. (zwana dalej "Skarżącą") wnioskiem z dnia [...].09.2011 r. wystąpiła do MOPR w B. o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na zakup środków czystości, opłaty mieszkaniowe, leczenie, potrzeby bieżące (bilety MPK, opłata za magazyn, remont mieszkania, spłata zaległych składek KRUS i podatek). Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...].10.2011 r. odmówił przyznania wnioskowanej pomocy z uwagi na fakt, że strona skarżąca przekracza kryterium dochodowe oraz ze względu na ograniczone możliwości finansowe Ośrodka. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż Skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,1195 ha przeliczeniowego, co daje miesięczny dochód w wysokości 645,74 zł, który przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę 477 zł. Odnośnie ograniczonych możliwości finansowych Ośrodka organ wyjaśnił, że z posiadanego budżetu w pierwszej kolejności finansowane są świadczenia o charakterze obowiązkowym, tj. obiady dzieciom w szkole, zasiłki okresowe, a dopiero w dalszej kolejności w miarę posiadanych środków świadczenia o charakterze fakultatywnym, tj. specjalne zasiłki celowe. Ponadto zdaniem organu Skarżąca jest w stanie we własnym zakresie zaspokoić ww. potrzeby poprzez sprzedanie lub wydzierżawienie posiadanego gospodarstwa rolnego oraz ubieganie się o świadczenia rentowe w KRUS. Organ I instancji wyjaśnił, że budżet na przyznanie zasiłków celowych, w tym, specjalnych, na rok 2011 wynosił 580 000 złotych. W okresie I-IX 2011 r. wpłynęło 2272 wnioski o przyznanie tych zasiłków. Organ na każdą osobę lub rodzinę przyznał średnio po 215, 78 złotych. Po rozpatrzeniu odwołania, w którym Skarżąca zarzuciła organowi łamanie podstawowych praw obywatela zagwarantowanych w Konstytucji RP, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...].11.2011 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Organ podniósł, że jeśli wnioskodawca nie spełnia kryterium dochodowego , to jego wniosek należy rozpoznać w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "u.p.s." Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji biorąc pod uwagę ww. regulację prawną uwzględnił trudną sytuację Skarżącej, jak również swoją sytuację finansową. Biorąc zaś pod uwagę ilość osób korzystających z pomocy społecznej oraz kwotę środków pozostających w dyspozycji Ośrodka na ww. cel, w ocenie Kolegium, organ odmawiając udzielenia wnioskowanej pomocy nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc jednocześnie o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że nielogiczne jest powoływanie się przez organ na art. 41 pkt 1 u.p.s. w sytuacji, gdy art. 39 ust. 1, 2 i 4 u.p.s. nie wymaga spełnienia kryterium dochodowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn, niż podniesione w treści skargi. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Po myśli art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej "p.p.s.a.", rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa obligującym Sąd do wyeliminowania jej z obrotu prawnego, stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. W sprawie niniejszej organy prawidłowo ustaliły kryterium dochodowe Skarżącej. Skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, nie posiada nikogo na utrzymaniu (małoletnia córka przebywa w domu dziecka). K. M. jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni przeliczeniowej 3,1195 ha. Zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 złotych. Prawidłowo zatem wyliczył organ, że miesięczny dochód skarżącej, liczony jako dochód z gospodarstwa rolnego według ilości ha przeliczeniowych – wynosi 645, 74 złotych (3, 1195 ha x 207 zł). Kwota ta niewątpliwie przekracza kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy jako 477 złotych. W tych okolicznościach zaakceptować należy stanowisko organu, że skarżącej nie przysługiwał ani zasiłek stały, ani celowy (o które Skarżąca ubiegała się w tym samym czasie, w którym złożyła też wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego). Stosownie do art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczową, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Istotne jest, iż cytowane unormowanie umożliwia przyznanie pomocy osobom, które przekraczają kryterium dochodowe, jak w przypadku strony. W tej sytuacji nie jest wystarczające lakoniczne stwierdzenie, iz owszem sytuacja strony jest ciężka, ale organ dysponuje ograniczonymi możliwościami finansowymi. Organ nie przeprowadził analizy ustalonego w sprawie stanu faktycznego w świetle przesłanek tych norm prawnych, do czego był obowiązany w świetle podstawowych zasad określających cel, jakiemu przyświecało uchwalenie ustawy o pomocy społecznej. Należy pamiętać, iż fakt rozważania przesłanek przyznania świadczeń fakultatywnych, kiedy to organ działa w ramach uznania administracyjnego, nie zwalnia go, a wręcz obliguje do rzetelnego przeprowadzenia postępowania dowodowego, ustalenia stanu faktycznego i rzeczywistego żądania strony, który odpowiada stanowi określonemu w przepisach prawa mających zastosowanie w sprawie. Sam fakt ograniczoności środków przeznaczonych na pomoc społeczną jest oczywisty i nie budzi wątpliwości. By odmówić udzielenia pomocy z tego powodu organ zobowiązany jest do ustalenia wysokości posiadanych środków i przeprowadzenia analizy, w wyniku której wykaże ich całkowity brak, bądź niemożność przeznaczenia ich na pomoc tego rodzaju. W sprawach z zakresu pomocy społecznej pożądana jest szczególna staranność oraz dbałość o słuszny interes strony, albowiem stroną takiego postępowania jest zazwyczaj osoba, która często bez swojej winy – nie radzi sobie z funkcjonowaniem w otaczającej rzeczywistości i dlatego w zaufaniu do organów administracji publicznej szuka u nich pomocy (wyrok WSA z dnia 27 stycznia 2010 r., IISA/Gd 671/09, niepubl., także wyrok WSA w Łodzi z dnia 9.09.2011 r. IISA/Łd 368/11). Odnosząc powyższe rozważania do sprawy niniejszej Sąd stwierdza, że organ II instancji nie przeprowadził wnikliwej analizy i oceny materiału dowodowego, zebranego w sposób wyczerpujący w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, naruszając tym samym przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 kpa Aby odmówić Skarżącej przyznania specjalnego zasiłku celowego organy winny rozważyć z jednej strony, czy po stronie Skarżącej występuje przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" (art. 41 u.p.s.) umożliwiającego otrzymanie zasiłku, z drugiej zaś – czy MOPR w B. dysponował funduszami na ten rodzaj pomocy (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Nie ulega wątpliwości, że K. M. nie posiada żadnych źródeł utrzymania, bowiem dochód z gospodarstwa rolnego jest dochodem wirtualnym. Ponieważ dochód z gospodarstwa (bez względu na to. czy przynosi jakiekolwiek zyski) jest z mocy ustawy wliczany do tzw. kryterium dochodowego, to wiadomo, iż inne formy pomocy, uzależnione od kryterium dochodowego, nie mogą być Skarżącej przyznane. Zatem powyższy aspekt sprawy oraz wnioskowany cel udzielenia zasiłku specjalnego (Skarżąca ubiegała się o przyznanie pieniędzy wnioskiem z [...].09.2011 r. na: zakup środków czystości, opłaty mieszkaniowe, leczenie, potrzeby bieżące) powinny być wnikliwie rozważone przez organ odwoławczy. Drugim kryterium pozostaje ocena możliwości finansowych organu. Organ I instancji w decyzji przedstawił dokładnie wysokość budżetu przeznaczonego na zasiłki celowe i specjalne celowe w 2011 r., jak też zapotrzebowanie na tę formę pomocy ze strony podopiecznych. Z rachunku matematycznego wynika, w ocenie Sądu, że z budżetu przyznanego na rok 2011 w kwocie 580 000 złotych do końca września 2011 r. wydatkowano na zasiłki celowe kwotę 490 252 złotych (2272 x 215, 78), a więc pozostało do końca roku 89 748 złotych. Zatem należało rozważyć, czy z istniejącej kwoty na dzień wydania decyzji przez organ I instancji nie można było przyznać Skarżącej specjalnego zasiłku celowego, skoro Skarżąca praktycznie nie posiada żadnego źródła utrzymania. Należy przyznać rację organom, że Skarżąca powinna podjąć decyzję o sprzedaży, bądź wydzierżawieniu nieruchomości rolnej, czy też ubiegać się o świadczenie rentowe z KRUS, skoro sama nie osiąga z niej jakichkolwiek pożytków. Skarżąca powinna mieć świadomość, że jej bierna postawa w powyższej kwestii będzie na przyszłość przeszkodą w korzystaniu z funduszy pomocy społecznej, bowiem jedną z zasad udzielenia pomocy jest współpraca podopiecznego w przezwyciężaniu własnej trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.). Uchylając decyzję organu II instancji Sąd pozostawił do uznania SKO kwestię ponownego rozpatrzenia sprawy we własnym zakresie, bądź też, o ile wystąpią przesłanki z art. 138 § 2 kpa, organ odwoławczy zadecyduje o ewentualnym uchyleniu decyzji pierwszoinstancyjnej i przekazaniu sprawy do rozpatrzenia MOPS. Mając na względzie powyższe okoliczności orzeczono, jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.