II SA/Bk 605/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Danuta Tryniszewska – Bytys (spr.), po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2007 r. w Białymstoku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. i Z. D. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 05 września 2007 r. przyznającego C. T. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi K. T. i C. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a przyznać skarżącemu C. T. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego C. T. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Podał, iż razem z żoną utrzymują się z dwóch emerytur w wysokościach 524 zł i 605 zł, z których część, około 150 zł, wydają na lekarstwa. Żądanie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika uzasadniał skomplikowanym stanem prawnym sprawy. Wskazał, iż posiada parterowy dom o pow. [...], nie jest właścicielem nieruchomości czy wartościowych ruchomości. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje tylko z żoną. Nadto opłaca należności za prąd i wodę oraz zakupuje opał. Postanowieniem z dnia 05 września 2007 r. referendarz sądowy tutejszego sądu przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego postanowienia stwierdzono, iż sytuacja materialna skarżącego, w tym niskie dochody oraz brak, poza domem, wartościowych składników majątku, uzasadnia przyznanie prawa pomocy w najszerszym dopuszczalnym zakresie. Od powyższego postanowienia sprzeciw wnieśli uczestnicy postępowania K. i Z. małżonkowie D. Podali, iż skarżący jest w bardzo dobrej sytuacji materialnej, wraz z żoną jest właścicielem kombajnu zbożowego marki [...] o wartości 50.000 zł, ciągnika marki [...] o wartości 16.000 zł, przyczepy ciągnikowej i maszyn rolniczych towarzyszących, samochodu osobowego marki [...] o wartości 50.000 zł, prasy do zbierania słomy oraz stada trzody chlewnej o znacznej wartości. Oświadczyli, iż skarżący uzyskuje dziennie dochód w wysokości 15.000 zł ze sprzedaży słomy, użytkuje wraz z synem [...] ziemi, w tym część ziemi wydzierżawił, z czego również czerpie dochód. Zdaniem wnoszących sprzeciw wysokie dochody skarżącego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 09 października 2007 r. skarżący został wezwany do ustosunkowania się do treści sprzeciwu, w tym wskazania czy posiada wartościowe ruchomości, o których mowa w sprzeciwie, czy uzyskuje, a jeśli tak to w jakiej wysokości, dochody z hodowli trzody chlewnej i innej działalności rolniczej oraz czy posiada nieruchomości, z których czerpie dochód – w terminie 7 dni. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał do sądu dwa pisma z dnia 11 i 15 października 2007 r. (k. 73, 87), w których wskazał, iż nigdy nie posiadał samochodu i nie planuje takiego zakupu w przyszłości. Z jego oświadczenia wynika, iż [...] ziemi przekazał notarialnie synowi, zaś resztę ziemi o nieuregulowanym stanie prawnym oddał w dzierżawę. Syn prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe w wybudowanym na własne potrzeby domu, zaś kombajn wartości 18.000 zł został zakupiony przez syna, który jest jego właścicielem i użytkownikiem (umowa zakupu, mimo deklaracji skarżącego o załączeniu jej do pisma, faktycznie nie została nadesłana). Również samochód [...] należy do syna. Wskazał, iż rzeczywiście syn sprzedaje zbędną dla niego słomę. Ponadto wybudował synowi chlewy z cegły, w których ten hoduje trzodę chlewną. Podał, iż miesięcznie na lekarstwa i dojazdy do lekarza wydaje około 250 zł. W kolejnym piśmie potwierdził dotychczasowe oświadczenia oraz podał uzupełniająco, iż prasa została przez syna kupiona w N. Ciągnik [...] oddał synowi. W dniu 24 października 2007 r. wystosowano do skarżącego ponowne wezwanie do przedłożenia: zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o posiadanym gospodarstwie rolnym i przychodach z tego gospodarstwa, umowy przekazania gospodarstwa na syna, umowy dzierżawy lub wskazania wysokości czynszu dzierżawnego, kserokopii dowodu rejestracyjnego samochodu [...] oraz do podania gdzie (u kogo) był zakupiony kombajn i ciągnik – w terminie 7 dni od doręczenia wezwania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wskazał dane podmiotów, od których zakupił kombajn oraz [...] ciągnik, a także przedłożył kserokopię wystawionego na jego syna dowodu rejestracyjnego samochodu [...] oraz kserokopię umowy dzierżawy z dnia [...] maja 2003 r. i zmiany umowy dzierżawy z dnia [...] lipca 2003 r. Nadto załączył zaświadczenie z Urzędu Gminy w P. wystawione w dniu [...] października 2007 r., z którego wynika, iż z posiadanych przez małżonków T. [...] gruntów (w tym grunty gospodarstwa rolnego [...]) część o powierzchni [...] (grunty gospodarstwa [...]) została oddana w dzierżawę na okres 10 lat, zaś pozostałą część o powierzchni [...] użytków rolnych skarżący pozostawili do swojej dyspozycji. Wskazano również, iż w roku 2006 dochód z posiadanego przez w/w gruntu rolniczego, obliczony na podstawie Obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 20 września 2007 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego - wyniósł 193, 60 zł. W dniu 08 listopada 2007 r. skarżący nadesłał do sądu kserokopię notarialnej umowy darowizny gospodarstwa rolnego z dnia [...] listopada 1993 r., którą małżonkowie T. przekazali gospodarstwo rolne o powierzchni [...] na rzecz syna (k. 101-103). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odpłatność jest jedną z podstawowych zasad postępowania przed sądem administracyjnym, jednak w sytuacjach szczegółowo określonych przepisami reguła ta doznaje wyjątków na korzyść osób, których trudna sytuacja materialna oraz niskie dochody uniemożliwiają poniesienie kosztów sądowych w ogóle lub w pełnej wysokości. Takim wyjątkiem jest prawo pomocy, czyli zwolnienie od kosztów sądowych na wniosek strony. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia tych kosztów w pełnym wymiarze. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione podlega ostatecznie ocenie sądu. Analiza materialnych i finansowych warunków życia skarżącego wykazała, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych nawet w części oraz nie jest w stanie zapewnić sobie we własnym zakresie profesjonalnego zastępstwa prawnego. Wskazać trzeba przede wszystkim na niskie dochody skarżącego i jego żony – miesięcznie zaledwie 1.200 zł (ich wysokość została udokumentowana odcinkami emerytury - k. 18 i 19). Jest to co prawda dochód stały, jednak zważywszy, iż utrzymują się z niego dwie osoby w podeszłym wieku, przeznaczające miesięcznie, według ich deklaracji, kwotę 150 – 250 zł na wizyty u lekarza i zakup lekarstw (załączono rachunki z apteki na kwotę około 100 zł) oraz ponoszące opłaty związane z utrzymaniem domu, nie można przyjąć, iż są w stanie wygospodarować dodatkowe środki umożliwiające pokrycie kosztów sądowych w wysokości kilkuset złotych (wpis od skargi w sprawie niniejszej wynosi 500 zł, a więc prawie połowę miesięcznych dochodów w/w). Wysokość uzyskiwanego przez skarżącego miesięcznego dochodu nie pozwala również na przyjęcie, iż jest on w stanie we własnym zakresie pokryć koszty zastępstwa prawnego profesjonalnego pełnomocnika. Oceny tej nie zmienia fakt prowadzenia przez skarżącego i jego żonę samodzielnego gospodarstwa i nieposiadania na utrzymaniu innych osób, albowiem kwota ich miesięcznego dochodu pozwala na zaspokojenie jedynie w niezbędnym skromnym zakresie podstawowych potrzeb. Skarżący ustosunkował się również obszernie do zarzutów podniesionych w sprzeciwie przez uczestników postępowania, a dotyczących posiadanego przez niego majątku. Wskazał, iż wymieniony przez uczestników postępowania samochód marki [...] jest własnością syna, na dowód czego załączył kserokopię dowodu rejestracyjnego wystawionego na nazwisko W. T. (k. 96). Wiarygodne pozostaje również w ocenie sądu oświadczenie skarżącego, iż osobiście nie uzyskuje żadnych dochodów z prowadzenia gospodarstwa rolnego, którego właścicielem od [...] listopada 1993 r. jest jego syn (dowód – kserokopia notarialnej umowy przekazania gospodarstwa rolnego o pow. [...], k. 101-102). Zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego przyjąć również należy za prawdziwe twierdzenie, iż niezbędne do prowadzenia tego gospodarstwa maszyny rolnicze, w tym ciągnik, kombajn, stanowiące faktycznie jego części składowe, wykorzystywane są w gospodarstwie przez jego właściciela i do niego też należą. Podeszły wiek skarżącego i stwierdzone u niego jednostki chorobowe utrudniające codzienne funkcjonowanie uprawniają także do wniosku, iż nie jest on w stanie samodzielnie prowadzić i uzyskiwać dochody z hodowli trzody chlewnej, która, jak podał, stanowi część gospodarstwa syna. Wnioskodawca na wezwanie sądu ustosunkował się również w sposób wyczerpujący do kwestii dochodów uzyskiwanych z dzierżawy ziemi przedkładając zaświadczenie z dnia [...] października 2007 r. (k. 95) oraz kserokopię notarialnej umowy przekazania w dzierżawę posiadanych gruntów rolnych o powierzchni [...] (k. 97-98). Z § 3 umowy dzierżawy z dnia [...] maja 2003 r. wynika, iż dzierżawca zobowiązany został uiszczać czynsz w wysokości stanowiącej jedynie równowartość zobowiązań podatkowych z przedmiotowej nieruchomości. Wskazuje to, iż w/w dzierżawa nie przynosi zysku. Również z pozostałych posiadanych gruntów o powierzchni [...] ([...] przeliczeniowego) skarżący nie uzyskuje znaczących dochodów. W powoływanym wyżej zaświadczeniu z Urzędu Gminy w P. podano bowiem, iż rocznie jest to kwota rzędu 193, 60 zł. Zdaniem sądu w sprawie niniejszej zachodzi sytuacja, w której niemożliwe jest poczynienie przez skarżącego oszczędności z przeznaczeniem na koszty sądowe, a każdy dodatkowy wydatek stanowiłby znaczny uszczerbek w utrzymaniu jego i jego najbliższej rodziny. Z przyczyn wskazanych powyżej na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.