II SA/Bk 608/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, asesor WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 04 października 2007 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. decyzją z dnia [...] maja 2007r. nr [...] orzekł o przyznaniu J. M. pomocy w formie zasiłku celowego w wysokości 150 zł na częściowe pokrycie wydatków na: leki, żywność, środki czystości, energię, gaz, odzież i obuwie oraz odmówił przyznania zasiłku celowego na remont budynku mieszkalnego. W uzasadnieniu organ podał podstawy prawne oraz zasady przyznawania pomocy społecznej uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.) podkreślając, że niewielka ilość środków nie pozwala na uwzględnienie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Wskazano, iż w budżecie na 2007 roku na zasiłki celowe z pomocy społecznej przewidziano kwotę 280.000 zł. Kwota ta została podzielona na poszczególne miesiące w roku, z uwzględnieniem zwiększonych wydatków w okresach świątecznych i jesienno - zimowych. Wysokość miesięcznych wypłat nie zabezpiecza wszystkich potrzeb zgłaszanych przez osoby ubiegającego o przyznanie pomocy. Możliwości zatem finansowe ośrodka pozwalają tylko na częściowe zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych J. M. Organ przyznając świadczenie kierował się z jednej strony sytuacją materialną wnioskodawcy i celem na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony liczbą ubiegających się o tę formę pomocy osób oraz możliwościami finansowymi ośrodka. Odmawiając przyznania zasiłku celowego na remont budynku mieszkalnego tj. wykonania izolacji termicznej organ podniósł, iż taki remont jest duży i kosztowny i często nawet osoby pracujące nie mogą sobie na niego pozwolić. Powołując się na art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organ wskazał, iż celem pomocy społecznej nie jest wyręczanie osób i rodzin w działaniach mających na celu zaspokajanie ich wszystkich potrzeb, lecz tylko wspomaganie osób i rodzin w wysiłkach podejmowanych przez nich w celu zabezpieczenia sobie godziwych warunków życia. Odwołanie od decyzji wniósł J. M. i zarzucił organowi I instancji naruszenie ustawy o pomocy społecznej oraz rażącą dyskryminację jego osoby poprzez naruszenie art. 106 ust. 3 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Podniósł, że decyzja nie rozstrzyga o całości złożonego wniosku a wysokość przyznanego zasiłku nie zaspokaja podstawowych jego potrzeb bytowych. Nadto zarzucił, iż wydana decyzja jest samowolą administracyjną i dowolnością organu. Decyzja narusza przepisy kpa, ponieważ brak w niej uzasadnienia, nie wskazano kryteriów, którymi organ kieruje się przy przyznawaniu zasiłków oraz sposobu rozdysponowania posiadanych środków. Obowiązkiem organu jest wypłata przyznanej pomocy niezwłocznie a nie z dużym opóźnieniem, wypłata zasiłku musi być wykonana w miesiącu, w którym złożony został wniosek. Obowiązkiem organu jest zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu, organ nie zapewnił zaś stornie czynnego udziału w postępowaniu przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji podał, że wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczeń z pomocy społecznej na zasadach bezzwrotnych, co zostało potwierdzone w zgromadzonym materiale dowodowym. Jednak nie może oczekiwać zaspokojenia w całości wszystkich zgłaszanych potrzeb, gdyż stosownie do przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, póz. 593 z późn. zm.).potrzeby osoby korzystającej z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Nadto stosownie do przepisu art. 4 w/w ustawy osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Kolegium podkreśliło, iż trafnie organ I instancji odmówił przyznania zasiłku celowego na remont domu – wykonanie izolacji termicznej, ze względu na ograniczone środki finansowe oraz fakt uzyskiwania pomocy społecznej przez skarżącego w zasadzie w sposób cykliczny tj. poza zasiłkiem celowym skarżący również otrzymywał zasiłek okresowy w wysokości 135 zł. Odnosząc się zarzutów podniesionych w odwołaniu organ odwoławczy stwierdził, że są one bezpodstawne i podniósł, że nie stwierdzono w sprawie faktu dyskryminowania osoby skarżącego, z akt sprawy wnika, że brał on czynny udział w postępowaniu (uczestniczył w wywiadzie środowiskowym oraz zapoznał się z całością zebranego materiału dowodowego), kryteria przyznawania zasiłku celowego i sposobu rozdysponowania środków zostały zawarte w uzasadnieniu decyzji, w całości rozpatrzono zgłaszane przez niego żądania. Z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej wprost wynikało, iż skarżący otrzymuje zasiłek wyższy od średniego (93,90 zł). Powyższa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została zaskarżona przez J. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji rażące naruszenie przez organ II instancji ustawy o pomocy społecznej, tj. art. 106 ust. 3 i art. 39. Nadto podniósł, że decyzja nie rozstrzyga w całości złożonego wniosku co jest rażącym naruszeniem kpa i ustawy o pomocy społecznej. Wysokość przyznanego zasiłku celowego nie zaspakaja jego niezbędnych potrzeb bytowych takich jak zakup niezbędnego obuwia, zakup żywności czy opłacenie rachunku za energię elektryczną. Wydana decyzja jest samowolą administracyjną oraz dopuszcza się dyskryminacji jego osoby. W decyzji brak jest kryteriów, którymi kierowano się w przyznawaniu zasiłku oraz sposobu rozdysponowania posiadanych środków. Naruszono również obowiązek wypłacenia przyznanej pomocy niezwłocznie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zarzuty i argumenty skargi nie podważają legalności zaskarżonej decyzji, dlatego też skarga podlega oddaleniu. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 – pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Przyznanie zasiłku nie jest obligatoryjne. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. MOPS w Z., mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji, co nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego, ale co mieści się w granicach uznania administracyjnego. W uzasadnieniu w sposób wyczerpujący i przekonujący organ uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponował na tego rodzaju pomoc w okresie objętym wnioskiem skarżącego. W maju 2007r. do rozdysponowania na zasiłki celowe, przewidziano kwotę 20.000 złotych przy czym załatwiono 213 wniosków, co w oczywisty sposób tłumaczy wysokość indywidualnie przyznawanych świadczeń. Suma jaką przyznano skarżącemu zaskarżoną decyzją nie odbiega od przeciętnych kwot zasiłków celowych (średni zasiłek wypłacony wyniósł 93,90 zł) a wręcz przeciwnie przewyższa tę kwotę. Z ustawowych zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika zresztą, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Z woli art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżący jest osobą 42-letnią, sprawną, operatywną i nic nie stoi na przeszkodzie aby również sam ponosił ciężar swego utrzymania a nie przyjmując bierną postawę roszczeniową liczył tylko i wyłącznie na pomoc społeczną. Ponadto prawidłowo organy uznały, iż należy odmówić przyznania zasiłku celowego na remont budynku mieszkalnego albowiem pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, zaś remontu budynku mieszkalnego często nie mogą wykonać nawet osoby pracujące. Organy pomocy społecznej nie dysponują natomiast tak dużymi środkami finansowymi aby pokryć tak kosztowny remont budynku mieszkalnego, co mogło wpłynąć jedynie na komfort mieszkania, a nie prowadzić do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. W przedmiotowej sprawie organy administracyjne dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny, pod kątem istniejących przepisów prawnych. Równocześnie należy podnieść, iż organy obu instancji prawidłowo wskazały okoliczności, które wpłynęły na zakres udzielonej pomocy socjalnej, a w szczególności jakie względy wpłynęły na ograniczony charakter jej zakresu. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący nierozpatrzenia przez organy prowadzące postępowanie całości złożonego wniosku, doprecyzowanego w trakcie wywiadu środowiskowego. Już samo porównanie treści tego wniosku z zakresem orzeczenia decyzją MOPS pozwala na stwierdzenie, iż wszystkie wnioskowane żądania skarżącego, podlegające załatwieniu w formie decyzji administracyjnej z zakresu właściwości Kierownika MOPS, znalazły odzwierciedlenie w decyzji pierwszoinstancyjnej. Nie znajduje także uzasadnienia zarzut naruszenia art. 106 ust. 3, gdyż przepis ten ma zastosowanie w sprawach o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ale mających charakter cykliczny np. o zasiłek okresowy. Końcowo podnieść należy, że zarzut spóźnionej wypłaty zasiłku nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wypłata zasiłku może nastąpić dopiero wówczas, gdy decyzja ma walor ostateczności, a zatem dopiero po rozpatrzeniu odwołania skarżącego. Wobec stwierdzenia bezzasadności zarzutów ze skargi podlegała ona oddaleniu – zgodnie z art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wobec oddalenia skargi nie mógł zostać uwzględniony wniosek J. M o zasądzenie kosztów postępowania w wysokości 34,20 zł za przejazd w obie strony autobusem PKS. Co prawda koszty przejazdów strony do sądu zaliczone zostały do niezbędnych kosztów postępowania – art. 205 §1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jednak zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje skarżącemu od organu tylko w razie uwzględnienia skargi przez sąd – przepis art. 200 §1 cytowanej ustawy.