II SA/Bk 61/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska,, sędzia WSA Małgorzata Roleder, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lutego 2021 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości oraz zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych na dzieci za okres od 1 maja 2016 r. do 31 października 2016 r. oddala skargę Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności. Decyzją nr [...] z [...] października 2015 r., Wójt Gminy Z. przyznał J. R. zasiłki rodzinne na czworo dzieci, na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. wraz z dodatkami. Składając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych na okres 2017/2018 W. R. złożył oświadczenie, z którego wynika, że w okresie od [...] marca 2016 r. do [...] listopada 2016 r. przebywał w Niemczech, gdzie pracował. Podał, że za pierwszy miesiąc po podjęciu zatrudnienia za granicą uzyskał dochód wysokości 1.400 euro. W związku z uzyskaniem informacji o wcześniejszym pobycie i pracy członka rodziny J. R. za granicą, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. wystąpił do Wojewody P. o ustalenie, czy w sprawie dzieci Wojciecha i J. R. w okresie pobytu ojca za granicą miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda P. w piśmie z [...] marca 2018 r. poinformował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Z., że w sprawie A., N., K. i N., w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 listopada 2016 r. miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenie społecznego w zakresie prawa do świadczeń rodzinnych na dzieci. W następstwie tej informacji Wójt Gminy Z., decyzją z [...] marca 2018 r. nr [...], uchylił wyżej opisaną decyzję o przyznaniu świadczeń rodzinnych od 1 kwietnia 2016 r. do 31 października 2016 r. Następnie decyzją z [...] sierpnia 2018 r. Wojewoda P. przyznał zasiłki rodzinne na dzieci: N., K., N. i A. wraz z dodatkami z tytułu wychowywania dwójki dzieci w rodzinie wielodzietnej, na miesiąc kwiecień 2016 r. i odmówił przyznania zasiłków rodzinnych na ww. dzieci wraz z dodatkami z tytuły wychowywania dwójki dzieci w rodzinie wielodzietnej na okres od 1 maja 2016 r. do 31 października 2016 r. oraz odmówił przyznania jednorazowych dodatków z tytułu rozpoczęcia przez dwoje dzieci roku szkolnego 2016/2017. Odmowę przyznania świadczeń organ uzasadnił przekroczeniem ustawowego kryterium dochodowego. Decyzja ta stała się ostateczna, bowiem odwołanie od niej złożone zostało z uchybieniem terminu (wyrok WSA w Białymstoku z 26 listopada 2018 r. II SA/Bk 713/18, oddalający skargę strony na postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do złożenia odwołania, stał się prawomocny z dniem [...] kwietnia 2019 r.). Zaskarżoną decyzją z [...] września 2020 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wojewoda P. ustalił, że pobrane na dzieci świadczenia rodzinne za okres od 1 maja do 31 października 2016 r. w kwocie 3.664 zł są nienależnie pobranym świadczeniem i zobowiązał stronę do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi 308,24 zł na dzień wydania zaskarżonej decyzji (wyłączono naliczenie odsetek za okres od 28 października 2017 r. do 11 września 2020 r.). Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie podnosząc, że mąż wyjeżdżając za granicę, może i w celach zarobkowych, nie poinformował jej o swoich zamiarach i planach. Odwołująca zarzuciła organowi, że nie przesłuchał jej męża na tę okoliczność oraz uwzględnił w dochodach osiągnięty przez męża za granicą dochód, mimo, że nie zasilił on dochodu rodziny. Z tych względów wniosła o uchylenia decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z przesłanką określoną w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa), a mianowicie z wypłatą skarżącej świadczeń rodzinnych mimo zaistnienia okoliczności powodującej ustanie jej prawa do tych świadczeń, o czym została ona uprzednio pouczona. Wskazano, że w decyzji przyznającej stronie świadczenia rodzinne na czworo dzieci na okres zasiłkowy 2015/2016 (z [...] października 2015 r.) znajduje się pouczenie o obowiązku osoby pobierającej świadczenia rodzinne niezwłocznego zawiadomienia o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do tych świadczeń, w tym o zmianie liczby członków rodziny i uzyskaniu dochodu spowodowanego np. podjęciem pracy. Z oświadczenia W. R. złożonego w dniu [...] października 2017 r. wynika, że w trakcie pobierania świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją z [...] października 2015 r., w dniu [...] marca 2016 r. wyjechał do Niemiec, gdzie przebywał do [...] listopada 2016 r. w tym okresie także był tam zatrudniony i uzyskał dochód za miesiąc po podjęciu pracy wys. 1.400 euro. Mimo ciążącego obowiązku, odwołująca o fakcie wyjazdu członka rodziny za granicę i podjęciu tam przez niego pracy nie poinformowała organu wypłacającego jej świadczenia rodzinne. Niewątpliwie więc strona nie zastosowała się do ustawowego obowiązku niezwłocznego zawiadomienia o wyjeździe członka rodziny za granicę oraz o uzyskaniu przez niego dochodu. Jak już wyżej podano, okoliczność ta ujawniła się dopiero w październiku 2017 r., w trakcie ubiegania się o świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2017/2018. Ponieważ w sprawie w okresie od kwietnia do października 2016 r. miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, o prawie do świadczeń rodzinnych na ten okres orzekł właściwy w takiej sytuacji organ - Wojewoda P., który decyzją z [...] sierpnia 2018 r. odmówił stronie prawa do świadczeń rodzinnych na dzieci na okres od 1 maja do 31 października 2016 r. i przyznał prawo do świadczeń na miesiąc kwiecień 2016 r. Odwołanie od tej decyzji zostało złożone z uchybieniem terminu do jej zaskarżenia. Decyzja stała się więc ostateczna i wiąże stronę i organy administracji publicznej. W trakcie postępowania strona wyjaśniała, że jej mąż opuścił rodzinę w styczniu 2016 r. nie informując gdzie się udaje, z jakiego powodu i w jakim celu. Nie powiadomił jej o wyjeździe do Niemiec w celu zarobkowym. O tej okoliczności strona dowiedziała się dopiero z decyzji organów. Ponieważ mąż nie zasilał budżetu domowego, strona uważała, że przebywa on w Polsce i nie pracuje. Ponadto strona wyjaśniła, że nie zgłaszała zaginięcia męża, nie występowała o zasądzenie alimentów na rzecz dzieci oraz nie podejmowała próby ustalenia jego miejsca pobytu. Odnosząc się do tego Kolegium stwierdziło, że zebrany w sprawie materiał dowodowy świadczy o tym, że w okresie od stycznia 2016 r. do czasu powrotu męża do domu strona pozostawała z nim w kontakcie, a co za tym idzie, znane jej było miejsce pobytu męża. W okresie od stycznia do listopada 2016 r. strona co najmniej dwukrotnie kontaktowała się z mężem, ubiegając się o świadczenia wychowawcze na dzieci oraz o świadczenia rodzinne na dzieci. Na oświadczeniach złożonych w dniu [...] kwietnia 2016 r. jako załącznik do wniosku H o przyznanie świadczeń wychowawczych na dzieci znajduje się bowiem podpis W. R.. Podobnie na oświadczeniach z [...] października 2016 r. złożonych dla potrzeb ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych dla dzieci. Fakt złożenia przez męża skarżącej podpisów na oświadczeniach jednoznacznie wskazuje, że J. R. pozostawała w kontakcie ze swoim mężem, bowiem informowała go o bieżącej sytuacji i potrzebach związanych z pozyskaniem środków na utrzymanie rodziny. Ponadto Kolegium podniosło, że z doświadczenia życiowego wynika, że matka czwórki małych dzieci, które w dniu wyjazdu ich ojca miały od 6 m-cy do 9 lat, w sytuacji, gdyby nie znała jego losów, co najmniej podjęłaby działania zmierzające do ustalenia miejsca pobytu, upewniła się, że nie stało mu się nic złego, nie stał on się ofiarą jakiegoś tragicznego wypadku. Nie wiedząc, gdzie przebywa ojciec dzieci oraz czy i kiedy wróci do domu, zabiegałaby o uzyskanie środków utrzymania np. w postaci alimentów. Tymczasem strona nie podejmowała żadnych działań, co wskazuje, że znała miejsce pobytu męża. Zdaniem Kolegium zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że pobrane przez skarżącą świadczenia rodzinne za okres od 1 maja 2016 r. do 31 października 2016 r. są nienależnie pobranymi świadczeniami i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. Pobrane zostały przez osobę, która prawidłowo pouczona o obowiązku informowania organu o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia nie powiadomiła organu o wyjeździe członka rodziny za granicę i uzyskaniu dochodu, mimo utraty prawa do tych świadczeń stwierdzonego ostateczną decyzją Wojewody z [...] sierpnia 2018 r., odmawiającą przyznania świadczeń na objęty niniejszą decyzją okres. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniosła J. R. zarzuciła błędne przyjęcie, że powinna zwrócić rzekomo nienależnie pobrane pieniądze w przypadku kiedy jej mąż pozostawił ją i wyjechał za granicę nie informując jej ani najbliższych rodziny o tym fakcie. Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem skarżącej, wydana w sprawie decyzja obarczona jest błędami moralnymi i nie może pozostać w obrocie prawnym. Podobnie jak w odwołaniu także w skardze strona podkreśliła, że mąż opuścił rodzinę w styczniu 2016 r., nikogo nie informując o swoich zamiarach i planach. W czasie pobytu za granicą nie przekazał rodzinie żadnych środków z wynagrodzenia uzyskanego za granicą. Zdaniem skarżącej twierdzenie, że wiedziała ona o losach swojego męża, a w szczególności o jego wyjeździe za granicę, jest chybiony i nie został potwierdzony żadnymi dowodami a organ jedynie wyciągnął wniosek poszlakowy. Skarżąca uważa, że w przedmiotowej sprawie trudno uznać, że swoim świadomym działaniem uzyskała nienależnie pobrane świadczenia. W jej ocenie świadczenia, które pobrała są znikome w porównaniu do "wyprowadzonych milionów przez rządzących w tym roku ministrów" i to tam należy upominać się o ich zwrot, a nie od matki samotnie wychowującej czwórkę dzieci, których ojciec pozostawił samych sobie. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Na wstępie należy wskazać, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 ze zm.) w okresie od 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia dzisiejszego stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3). Na mocy art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 8 lutego 2020 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się do skargi merytorycznie stwierdzić należy, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji. Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...] listopada 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody P. z [...] września 2020 r. ustalającą, że pobrane przez J. R. świadczenia rodzinne na dzieci za okres od 1 maja do 31 października 2016 r. w kwocie 3.664 zł są nienależnie pobranym świadczeniem i zobowiązującą stronę do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi 308,24 zł na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa). Podstawę faktyczną natomiast stanowiło ustalenie, że wypłacone na rzecz skarżącej kwoty zasiłków rodzinnych za okres od 1 maja do 31 października 2016 r. były nienależnie pobranymi świadczeniami, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Przepis art. 30 ust. 1 ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przepis ten ma zastosowanie, gdy świadczenia rodzinne zostały prawidłowo przyznane i w trakcie ich pobierania zajdą okoliczności uzasadniające zawieszenie bądź wstrzymanie ich wypłaty, ewentualnie ustanie prawa do ich pobierania i o tych okolicznościach świadczeniobiorca nie powiadomi organu, pomimo pouczenia w tym zakresie. Mając na uwadze ustalony stan faktyczny sprawy należy zgodzić się z organami, że w niniejszej sprawie zaistniał warunek określony w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. W trakcie pobierania świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją z 21 października 2015 r., w dniu [...] marca 2016 r. W. R. wyjechał do Niemiec, gdzie przebywał do [...] listopada 2016 r. W tym okresie był tam zatrudniony i uzyskał dochód za miesiąc po podjęciu pracy w wysokości 1.400 euro (vide: oświadczenie z [...] października 2017 r. k. 134 akt administracyjnych). Skarżąca mimo ciążącego obowiązku o fakcie wyjazdu członka rodziny za granicę i podjęciu tam przez niego pracy nie poinformowała organu wypłacającego jej świadczenia rodzinne. Nie zastosowała się zatem do ustawowego obowiązku niezwłocznego zawiadomienia o wyjeździe członka rodziny za granicę oraz o uzyskaniu przez niego dochodu. Jak wynika z akt sprawy okoliczność ta ujawniła się dopiero w październiku 2017 r., w trakcie ubiegania się o świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2017/2018. Niewątpliwie skarżąca została wcześniej pouczona o obowiązku powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. W decyzji przyznającej stronie świadczenia rodzinne na czworo dzieci na okres zasiłkowy 2015/2016 (z [...] października 2015 r.) znajduje się pouczenie o obowiązku osoby pobierającej świadczenia rodzinne niezwłocznego zawiadomienia o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do tych świadczeń, w tym o zmianie liczby członków rodziny i uzyskaniu dochodu spowodowanego np. podjęciem pracy. Zdaniem sądu skarżąca została w jasny i skonkretyzowany sposób pouczona o ciążącym na niej, jako świadczeniobiorcy, obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do tych świadczeń. Sąd uznał przy tym za całkowicie niezgodne z zasadami doświadczenia życiowego twierdzenia skarżącej, że nie wiedziała ona o tym, iż jej mąż od [...] marca do [...] listopada 2016 r. przebywał i pracował w Niemczech. Z zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego wynika, że niemożliwym jest aby skarżąca prowadząc wraz z mężem wspólne gospodarstwo domowe i wychowując czwórkę małych dzieci, które w dniu wyjazdu ich ojca miały od 6 m-cy do 9 lat, nie zapytała męża gdzie przebywa, gdy nie ma go w domu i gdzie pracuje. Okoliczności sprawy świadczą też o tym, że skarżącą pozostawała w kontakcie z przebywającym za granicą mężem. Z akt sprawy wynika, że w okresie od stycznia do listopada 2016 r. strona co najmniej dwukrotnie kontaktowała się z mężem, ubiegając się o świadczenia wychowawcze na dzieci oraz o świadczenia rodzinne na dzieci. Na oświadczeniach złożonych w dniu [...] kwietnia 2016 r. jako załącznik do wniosku H o przyznanie świadczeń wychowawczych na dzieci znajduje się bowiem podpis W. R.. Podpis taki znajduje się na oświadczeniach z [...] października 2016 r. złożonych dla potrzeb ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych dla dzieci. Jak słusznie ocenił organ odwoławczy fakt złożenia przez męża skarżącej podpisów na oświadczeniach jednoznacznie wskazuje, że skarżąca pozostawała z nim w kontakcie. Zdaniem sądu twierdzenia skarżącej stanowią jedynie jej linię obrony nie popartą żadnymi dowodami. Końcowo odnosząc się do stanowiska strony, że decyzje nie są moralne, wskazać należy, że sąd administracyjny kontroluje działalność administracji publicznej tylko pod kątem zgodność z prawem. Mając powyższe na uwadze i nie dostrzegając wad zaskarżonej decyzji, sąd - stosownie do art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) skargę oddalił.