II SA/Bk 620/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 26 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi S. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia w sprawie zwrotu podania p o s t a n a w i a 1. odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. S. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną (k. 16). Dochodem rodziny jest emerytura uzyskiwana przez wnioskodawcę w wysokości 1.288,61 zł brutto oraz emerytura żony w wysokości 2.844 zł brutto. Wnioskodawca posiada mieszkaniem w K. o powierzchni [...] m2 oraz jest samoistnym posiadaczem działki o powierzchni [...] m2 wraz z zabudowaniami, w tym domem o powierzchni [...] m2 oraz budynkami gospodarczymi (k. 16-18). Pismem z dnia [...] października 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. wezwał skarżącego do złożenia w terminie 7 dni dodatkowego oświadczenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie S. B. wywiódł, iż nie osiąga żadnych dochodów z działki o powierzchni [...] m2, ani posadowionych na tej działce budynków. Wskazał jednocześnie, iż leczy się w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w K. na oddziale K. i w dniach od 17.09.2010 r. do 01.10.2010 r. miał wszczepiany ICD tj. osobisty defibrylator zapobiegający ostremu zespołowi wieńcowego. Na operację tą skarżący zaciągnął kredyt w banku na kwotę 21.322,80 zł, z miesięczną ratą 592,30 zł. Do oświadczenia skarżący przedłożył dokumenty potwierdzające ponoszone wydatki, które przedstawiają się następująco; czynsz za mieszkanie – 463,73 zł, energia elektryczna – łącznie 187,46 z (za mieszkanie i działkę), zakup leków – łącznie w październiku 2010 r. 234,44 zł, telefon – 49,48 zł, spłata pożyczki – 592,30 zł oraz podatek rolny – 15 zł (kwartalnie 45 zł) (k. 24-26,29-30). Wnioskodawca ponadto przedłożył zaświadczenia z ZUS o osiąganych dochodach brutto i netto, z których wynika, iż skarżący otrzymuje emeryturę w kwocie 1.136,87 zł netto, zaś jego żona w wysokości 2.343,36 zł netto (k. 27-28). Na tej podstawie skarżący wywiódł, iż nie jest w stanie pokryć całości kosztów sądowych oraz opłacić profesjonalnego pełnomocnika. Należy mieć na uwadze, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna S. B. uzasadnia tezę, iż mimo wnioskowanego całkowitego zwolnienia do kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, nie jest on w stanie ponieść jedynie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W złożonym oświadczeniu S. B. wykazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną, a wysokość miesięcznych dochodów jego rodziny wynosi 3.480,23 zł netto (k. 27-28). Miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny wnioskodawcy wraz ze spłatą zaciągniętej na leczenie pożyczki wynoszą łącznie około 1.542,41 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi: mieszkanie w K. o powierzchni [...] m2, a ponadto wnioskodawca jest samoistnym posiadaczem działki o powierzchni [...] m2 wraz z zabudowaniami, w tym domem o powierzchni [...] m2 oraz budynkami gospodarczymi. Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, iż posiadanie przez rodzinę skarżącego stałego źródła dochodu w wysokości 3.480,23 zł w połączeniu z wykazanymi wydatkami, które kształtują się na poziomie 1.542,41 zł i posiadanym majątkiem pozwalają na przyznanie S. B. prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Posiadane dochody są wystarczające do pokrycia kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczały się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł (skarżący w dniu 27 września 2010 r. uiścił należy w sprawie wpis) oraz do poniesienia innych ewentualnych kosztów postępowania. Skarżącemu bowiem po rozliczeniu przedstawionych wydatków zostaje miesięcznie jeszcze kwota 1.937,82 zł. Nawet zatem przy uwzględnieniu, iż skarżący jest osobą schorowaną, a do wydatków rodziny doliczyć należy koszty zakupu wyżywienia, środków czystości i odzieży, wnioskodawcy zostanie jeszcze kwota wolnych środków finansowych na pokrycie ewentualnych kosztów sądowych w sprawie. W tym stanie rzeczy uiszczenie przez wnioskodawcę kosztów sądowych nie doprowadzi do powstania niedostatku w utrzymaniu jego rodziny, a przeciwnie mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawcy. Zaakcentować bowiem należy, iż co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody i posiadają majątek. Prawo pomocy stanowi instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Fakt posiadania przez skarżącego stałego źródła dochodu, mając przy tym na uwadze, iż po rozliczeniu bieżących wydatków zostaje jeszcze kwotą wolnych środków finansowych, stanowi zatem negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy jednak podkreślić, iż kwota uzyskiwanego dochodu przekracza możliwość ustanowienia przez skarżącego profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Powyższe uzasadnia zatem stwierdzenie, że poniesienie przez niego kosztów ustanowienia radcy prawnego, stanowi zbyt duże obciążenie finansowe i może spowodować uszczerbek w utrzymaniu koniecznym. Przyznane zwolnienie umożliwi natomiast skarżącemu skorzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy przez sąd administracyjny. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.