II SA/Bk 623/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 listopada 2017 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie wykreślenia zapisu umowy dzierżawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. na rzecz skarżącego S. M. kwotę 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne. E. K. w związku z otrzymanym zawiadomieniem z dnia [...] marca 2017 r. o dokonanym wpisie przez Starostę Ł., na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] listopada 2016 r., złożyła do Starosty Ł. wniosek o wykreślenie z ewidencji gruntów i budynków wpisu dzierżawcy S. M., ponieważ nie zawierała z tym dzierżawcą umowy dzierżawy do działki nr [...] o powierzchni 5,0900 ha, położonej w K., gmina M. W związku z powyższym Starosta Ł. przeprowadził czynności wyjaśniające i ustalił, że wpis dotyczący dzierżawcy S. M. wynika z zawartej umowy z dnia [...] czerwca 2016 r. pomiędzy T. J. i S. J., a wydzierżawiającym S. M. na lat 10, gdzie podpisy na tej umowie zostały potwierdzone notarialnie. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] Starosta Ł. odmówił wprowadzenia zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu K., gmina M., polegającej na wykreśleniu zapisu dzierżawy na rzecz S. M. do działki oznaczonej nr [...] o powierzchni 5,0900 ha, zapisanej pod poz. [...], będącej w samoistnym posiadaniu E. K. ([...]). W uzasadnieniu tej decyzji podano, że wniosek o wykreślenie wpisu dzierżawy świadczy o istnieniu sporu dotyczącego rozwiązania dzierżawy, którego rozstrzygnięcie należy do sądu powszechnego. W odwołaniu od powyższej decyzji E. K. wniosła o jej zmianę i wykreślenie z ewidencji gruntów i budynków wpisu dzierżawy zgodnie z wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2017 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. (zwany dalej: "PWINGiK w B.") uchylił zaskarżoną decyzję w całości orzekł o dokonaniu zmiany polegającej na wykreśleniu zapisu umowy dzierżawy z dnia [...] czerwca 2016 r. zawartej pomiędzy T. J. i S. J., a wydzierżawiającym S. M. do działki oznaczonej nr [...] o powierzchni 5,0900 ha, zapisanej pod poz. [...] będącej w samoistnym posiadaniu E. K. ([...]). W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że wyrokiem z dnia [...] listopada 2016 r. Sąd Rejonowy w Ł. w sprawie sygn. akt [...] o ochronę naruszonego posiadania, na podstawie art. 344 § 1 k.c., przywrócił powódce E. K. utracone przez nią na skutek naruszenia przez pozwanych T. i S. J. posiadanie nieruchomości składającej się z działki o numerze ewidencyjnym [...] o powierzchni 5,0900 ha, położonej w obrębie ewidencyjnym K., jednostka ewidencyjna M., powiat ł., województwo p., dla której nie ma urządzonej księgi wieczystej, poprzez nakazanie usunięcia pozwanych i osób prawa ich reprezentujących z tej nieruchomości i oddanie jej w posiadanie powódki (pkt I wyroku), nadając jednocześnie wyrokowi w pkt l rygor natychmiastowej wykonalności (pkt III wyroku). Sąd Okręgowy w Ł., ma skutek apelacji pozwanych, wyrokiem z dnia [...] lutego 2017 r. sygn. akt [...] apelację oddalił (pkt I wyroku). PWINGiK w B. stwierdził, że wobec prawomocności wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] listopada 2016 r. sygn. akt [...] ustała z tym dniem umowa dzierżawy z dnia [...] czerwca 2016 r. zawarta pomiędzy T. J. i S. J., a wydzierżawiającym S. M., co z kolei spowodowało nieaktualność jej wpisu do przedmiotowej działki. Następnie organ przywołał treść art. 678 § 1 k.c. oraz stwierdził, że zbycie rzeczy nie jest tożsame z wydaniem posiadania nieruchomości pozwanemu dokonywanej przez sąd powszechny. Zdaniem organu prawidłowe jest zatem stanowisko E. K., że art 678 k.c. wymaga dla wstąpienia w stosunek najmu (dzierżawy) zastosowania czynności prawnej, co wynika ze sformułowania "w razie zbycia rzeczy". Tym samym, nie można rozciągać rozszerzająco dyspozycje art. 678 k.c. na sytuację dotyczącą przywrócenia utraconego posiadania przez sąd powszechny. PWINGiK w B. podniósł również, że w judykaturze i piśmiennictwie przyjmuje się, że nabycie własności nieruchomości w drodze egzekucji sądowej jest nabyciem pierwotnym, powodującym co do zasady wygaśnięcie wszelkich praw i roszczeń osobistych ciążących na nieruchomości (art. 1000 § 1 k.p.c.). Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem S. M. (zwany też dalej: "Skarżącym") złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc jednocześnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że organ odwoławczy wszedł w kompetencje sądu powszechnego rozwiązując umowę dzierżawy, która obowiązuje do 2026 r., powołując się przy tym na przepis art 678 § 1 k.c., który w żaden sposób nie dotyczy opisanego stanu faktycznego. Wskazał również, że przytoczony art. 1000 § 1 k.p.c. nie dotyczy posiadania a wręcz przeciwnie prawa własności, gdzie E. K. nie była i nie jest właścicielem nieruchomości. Podał, że nieruchomość na podstawie umowy dzierżawy z dnia [...] czerwca 2016 r. jest w jego posiadaniu zależnym. Podniósł, że Starosta Ł. w uzasadnieniu swojej decyzji trafnie określił, że sąd powszechny jest kompetentny do rozwiązania sporu dotyczącego przedmiotu dzierżawy, wobec czego organ nie może dokonać zmian w ewidencji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Pismem procesowym z dnia 15 listopada 2017 r. uczestniczka postępowania-E. K. poprała stanowisko organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem tak określonych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja, powinna zostać uchylona. Podstawę materialnoprawną decyzji PWINGiK w B. z dnia [...] czerwca 2017 r. uchylającą w całości decyzję Starosty Ł. z dnia [...] kwietnia 2017 r. i orzekająca o dokonaniu zmiany polegającej na wykreśleniu zapisu umowy dzierżawy z dnia [...] czerwca 2016 r. zawartej pomiędzy T. J. i S. J., a wydzierżawiającym (Skarżącym) do działki oznaczonej nr [...] o powierzchni 5,0900 ha, zapisanej pod poz. [...] będącej w samoistnym posiadaniu E. K. ([...]) stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2017 r., poz. 2101, ze zm., zwanej dalej: "p.g.i.k."). Zgodnie z art. 2 pkt 8 p.g.i.k. ewidencja gruntów i budynków (katastrze nieruchomości) to jednolity dla kraju, systematycznie aktualizowany zbiór informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych osobach fizycznych lub prawnych władających tymi gruntami, budynkami i lokalami. Zadanie prowadzenia ewidencji zostało powierzone starostom (art. 7d pkt 1, art. 22 ust. 1 p.g.i.k.). Sama ustawa, choć określa przedmiot ewidencji i podstawowe wymagania co do jej zawartości, nie określa zasad jej prowadzenia. Czyni to akt wykonawczy - w postaci rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2016, poz. 1034, zwanego dalej: "rozporządzeniem"). Określone ustawą informacje o gruntach, budynkach i lokalach zawiera tzw. operat ewidencyjny, składający się z map, rejestrów i dokumentów uzasadniających wpisy do tych rejestrów (art. 24 ust. 1 p.g.i.k.). Z istoty ewidencji jako urzędowego zbioru danych na temat gruntów, budynków i lokali wynika, że może ona spełniać swoje funkcje tylko przy założeniu aktualności danych ewidencyjnych (§ 44 pkt 2 rozporządzenia). Aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje poprzez wprowadzanie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych (§ 45 i § 46 rozporządzenia). Przytoczone wyżej przepisy, kształtujące ramy prawne ewidencji gruntów i budynków wskazują, że jej rola polega jedynie na dokumentowaniu niebudzącego wątpliwości stanu faktycznego i, w ograniczonym zakresie, stanu prawnego dotyczącego nieruchomości. Organy prowadzące ewidencję sprawują wyłącznie funkcje ewidencyjne, dokumentacyjne, a nie są uprawnione do rozstrzygania sporów dotyczących stanu prawnego nieruchomości. Jakiekolwiek uzasadnione wątpliwości co do stanu prawnego nieruchomości nie pozwalają na prowadzenie postępowania w trybie administracyjnym służącym aktualizacji zapisów widniejących w ewidencji. W takiej sytuacji konieczne jest wszczęcie odpowiedniego postępowania przed sądem powszechnym, który będzie władny rozstrzygać spory na tle stanu prawnego nieruchomości. Taki pogląd na temat funkcji ewidencji prezentuje także NSA. W uzasadnieniu wyroku z dnia 7 maja 2008 r., sygn, akt I OSK 719/07, opubl. LEX nr 505313) wskazał, że postępowanie mające na celu aktualizację operatu ewidencyjnego ma charakter rejestrowy, czyli wtórny względem zdarzeń prawnych, z których wynikają zmiany danych podlegających ujawnieniu w ewidencji. W razie powstania sporu, co do tego czyją własnością jest nieruchomość, ujawniona w operacie gruntów, powinno najpierw dojść do rozstrzygnięcia takiego sporu w drodze odpowiedniego procesu cywilnego, a dopiero potem do ujawnienia zapadłego w takim procesie wyroku w operacie ewidencyjnym. Aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje bowiem poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych". Podobny wywód można znaleźć w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 1030/07, opubl. LEX nr 496216). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jest dotknięta uchybieniami prawnymi, które muszą skutkować jej uchyleniem. W przedmiotowej sprawie organ II instancji błędnie uznał, że wobec prawomocności wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] listopada 2016 r. sygn. akt [...] ustała umowa dzierżawy, co spowodowało nieaktualność jej wpisu w ewidencji gruntów i budynków. Ze zgromadzonego materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że E. K. zwróciła się do Starosty Ł. z wnioskiem o wykreślenie z ewidencji gruntów i budynków wpisu dzierżawcy S. M., ponieważ nie zawierała z tym dzierżawcą umowy dzierżawy do działki nr [...] o pow. 5,0900 ha, położonej w K., gmina M. Z akt sprawy wynika również, że [...] czerwca 2016 r. została zawarta umowa dzierżawy na okres 10 lat, pomiędzy T. J.i S. J., wpisanymi jako samoistni posiadacze nieruchomości [...], a Skarżącym. Wyrokiem z dnia [...] listopada 2016 r. Sąd Rejonowy w Ł. w sprawie sygn. akt [...] przywrócił E. K. utracone przez nią na skutek naruszenia przez pozwanych T. i S. J. posiadanie nieruchomości składającej się z działki o numerze ewidencyjnym [...] o powierzchni 5,09 ha. W ocenie Sądu z ww. wyroku nie wynika natomiast, jak twierdzi organ odwoławczy, że wygasła umowa dzierżawy, co spowodowało z kolei nieaktualność jej wpisu w ewidencji gruntów i budynków. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że zgodnie z art. 694 k.c. do dzierżawy stosuje się odpowiednio przepisy o najmie. Z art. 678 § 1 k.c. wynika natomiast, że w razie zbycia rzeczy najętej w czasie trwania najmu nabywca wstępuje w stosunek najmu na miejsce zbywcy; może jednak wypowiedzieć najem z zachowaniem ustawowych terminów wypowiedzenia. Z powyższych przepisów wynika, że nowy właściciel (posiadacz samoistny) z mocy prawa przejmuje wszelkie obowiązki oraz uprawnienia wydzierżawiającego. Oznacza to, jak słusznie wskazał organ I instancji, że pomimo, iż E. K. nie zawierała umowy dzierżawy ze Skarżącym, przyjęła jej ustalenia. Mając powyższe Sąd stwierdził, że przywrócenie E. K. posiadania nieruchomości składającej się z działki o numerze ewidencyjnym [...] o powierzchni 5,0900 ha nie zmienia z punktu widzenia istnienia bądź nie prawa, lecz dotyczy tylko stanu władania. Wniosek E. K. o wykreślenie z ewidencji gruntów i budynków wpisu dzierżawcy (Skarżącego) świadczyć może o istnieniu sporu dotyczącego rozwiązania dzierżawy, którego rozstrzygnięcie, jak słusznie wskazał Starosta Ł., należy do sądu powszechnego. Prawidłowe jest zatem, stanowisko Skarżącego, że organ odwoławczy wszedł w kompetencje sądu powszechnego twierdząc, że wygasła umowa dzierżawy. PWINGiK jako organ odwoławczy oraz właściwy w sprawach ewidencji gruntów i budynków nie posiada uprawnień do rozstrzygania poprzez wpisy do danych ewidencji gruntów o wykreśleniu zapisu umowy dzierżawy, czego żądała E. K. Stwierdzone naruszenia przepisów postępowania niewątpliwie miały istotny wpływ na wynik sprawy, determinując kierunek i treść rozstrzygnięcia, a także wybór podstawy prawnej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ II instancji winien uwzględnić wyżej przedstawione rozważania. Przede wszystkim winien wziąć pod uwagę fakt, że przywrócenie posiadania nie ma znaczenia z punktu widzenia istnienia bądź nie prawa, dotyczy tylko stanu władania oraz, że z wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] listopada 2016 r. sygn. akt [...] nie wynika, że umowa dzierżawy wygasła. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł, jak punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. (punkt 2 sentencji).