II SA/Bk 629/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 lutego 2013 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokat A. O. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego L. K. wykonane na zasadzie prawa pomocy. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w B. decyzją z [...] maja 2011r., znak [...] zobowiązał Pana L. K. (dalej: Skarżący) do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych: A. K. i Ż. K., w wysokości 5.760,00 zł wraz z odsetkami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] lipca 2011r., znak [...] utrzymało tą decyzję w mocy. W wyniku rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 10 stycznia 2012r., sygn. akt II SA/Bk 558/11 uchylił decyzję Kolegium, nakazując organowi umożliwienie Skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] maja 2012r., znak [...] ponownie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ przywołał treść przepisów art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 1 poz. 7 ze zm.) i stwierdził, że z przepisów tych wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami oraz obowiązek organu do wydania decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ stwierdził, że żaden przepis ustawy nie przewiduje możliwości odstąpienia od wydania decyzji, o której mowa w art. 27 ust. 2 ustawy. W związku z tym MOPR po zakończeniu okresu świadczeniowego wydał decyzję zobowiązującą Skarżącego do zwrotu wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Pan L. K. wywiódł skargę do tut. Sądu. Wskazał, że działania SKO w B. ograniczyły się do przesłania mu kopii akt sprawy. Po zapoznaniu się z nimi Skarżący stwierdził, że nie jest w stanie bez pomocy prawnika odnieść się do tego materiału. W związku z tym zarzucił, że organ nie tylko nie zapewnił mu udziału w postępowaniu, ale wręcz traktuje go jak kogoś, kto jest pozbawiony elementarnych praw ludzkich. Wskazał też, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia, gdyż nigdy nie był zatrudniony, nie posiada majątku ani środków, z których mógłby regulować dług W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. W sprawie nie jest sporny stan faktyczny. Skarżący nie kwestionuje też, że posiadał zobowiązanie alimentacyjne wobec A. K. i Ż. K. Z akt sprawy wynika, że świadczenia te były wypłacane z funduszu alimentacyjnego, a okres świadczeniowy zakończył się z dniem [...] września 2009r. W myśl art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Przepis art. 27 ust. 2 powołanej ustawy stanowi zaś, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Brzmienie przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że w przypadku wystąpienia przesłanki zakończenia okresu świadczeniowego (co miało miejsce w niniejszej sprawie) właściwy organ jest zobowiązany do wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepisy nie przewidują zaś możliwości odstąpienia przez organy od tego obowiązku. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 czerwca 2012r. wskazał, że decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. NSA wyjaśnił, że jest to postępowanie, które z oczywistych względów jest wszczynane przez organ z urzędu. W powołanym wyroku NSA wskazał też, że w postępowaniu prowadzonym w trybie tych przepisów nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania. Sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela to stanowisko i stwierdza, że w związku z tym brak jest podstaw do uwzględnienia w tym postępowaniu argumentów dotyczących stanu majątkowego Skarżącego. Dopiero ustalenie ostateczną decyzją obowiązku zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w trybie art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a. pozwala na rozpatrzenie wniosku o jej umorzenie (tak również WSA w Lublinie w wyroku z 12 stycznia 2012r., II SA/Lu 838/11). Zatem ewentualny wniosek Skarżącego o umorzenie ustalonych wobec niego należności z funduszu alimentacyjnego będzie stanowił przedmiot odrębnego postępowania. Nie jest trafny podnoszony przez Skarżącego zarzut, że organ nie zapewnił mu czynnego udziału w postępowaniu. W myśl art. 10 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, dalej: k.p.a.) organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić mu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wyrażona w tym przepisie zasada nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Prawo czynnego udziału strony w postępowaniu, jako korelat obowiązku organu, obejmuje prawo do podejmowania czynności procesowych mających wpływ na ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy administracyjnej. W zakresie prawa do czynnego udziału w postępowaniu strona może realizować wiele uprawnień procesowych, określonych wyraźnie przepisami kodeksu postępowania administracyjnego (np. art. 78 § 1, art. 79), natomiast w zakresie prawa do obrony ma uprawnienie do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 81 Kpa) – vide A. Wróbel, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego w wersji elektronicznej, System Informacji Prawnej LexOmega, teza 1 do art. 10 Kpa. Jak wskazał tut. Sąd w wyroku z 24 listopada 2011r. uchylającym poprzednią decyzję SKO w B. wydaną w tej sprawie, obowiązki organu administracji wynikające z tej zasady obejmują wszystkie fazy postępowania, przy czym obowiązek umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego dotyczy etapu po zakończeniu postępowania wyjaśniającego, a okresu przed wydaniem decyzji, z tym zastrzeżeniem, iż strona ma uprawnienia do wypowiedzenia się także w toku postępowania wyjaśniającego. Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu jest dochowana, gdy organ administracji zapewni warunki realizacji przez stronę jej uprawnień do podejmowania czynności procesowych. Uchylając decyzję Kolegium Sąd nakazał organowi wyeliminować wady postępowania udzielając Skarżącemu realnego terminu do wypowiedzenia się, czy żąda on osobistego zapoznania się z aktami sprawy, czy za pośrednictwem pełnomocnika, a także udzielić odpowiedniego terminu na ustanowienie pełnomocnika procesowego i ewentualnie zapewnić mu możliwość zapoznania się z aktami sprawy oraz udzielić terminu do złożenia ewentualnych wyjaśnień. Organ rozpatrując sprawę ponownie wypełnił wskazania zawarte w wyroku tut. Sądu. Kolegium zwróciło się do Skarżącego z pytaniem, w jaki sposób zechce zapoznać się z aktami sprawy, a następnie, w związku z tym, że Skarżący wyraził wolę zapoznania się z nimi osobiście, organ sporządził kopię akt i wysłał je Skarżącemu, z pouczeniem o przysługującym prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszania żądań. Organ prawidłowo odmówił Skarżącemu ustanowienia pełnomocnika, informując, że przepisy k.p.a. nie dają organowi takich możliwości. Jednocześnie jednak organ wyznaczył Skarżącemu 30 – dniowy termin na powołanie pełnomocnika. Skarżący jednak poinformował, że nie zamierza tego uczynić. W tej sytuacji należy stwierdzić, że Skarżący miał zapewniony czynny udział w postępowaniu, w szczególności umożliwiono mu wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego. Zasadnie organ postanowieniem z [...] maja 2012r. odmówił Skarżącemu zawieszenia postępowania. Skarżący żądanie zawieszenia uzasadniał tym, że w związku z przebywaniem w Zakładzie Karnym nie ma możliwości osobistego w nim uczestniczenia. Taka przyczyna nie mieści się zaś w katalogu przyczyn zawieszenia postępowania, zawartym w przepisie art. 97 §1 k.p.a. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę, o czym orzekł na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).