II SA/Bk 632/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko,, asesor WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] maja 2005 r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego i zasiłku celowego oraz odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup żywności wynikającego z Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących" oddala skargę W dniu [...] kwietnia 2005 roku skarżący pan J. M. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Z. wniosek o przyznanie zasiłku celowego na niezbędne potrzeby bytowe i zasiłku okresowego od maja 2005 roku oraz pomocy z programu "Posiłek dla potrzebujących". W trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu [...] kwietnia 2005 roku skarżący sprecyzował swój wniosek, stwierdzając, że oczekuje pomocy w formie zasiłku celowego na: zakup żywności, środków czystości, opłacenie energii elektrycznej oraz przyznania pomocy z programu "Posiłek dla potrzebujących". Po uwzględnieniu wniosku w zakresie zasiłku okresowego i celowego na wnioskowane potrzeby oraz rodzaju i zakresu proponowanej przez pracownika socjalnego pomocy decyzją z dnia [...] maja 2005 roku nr [...], został przyznany skarżącemu zasiłek okresowy od maja do grudnia 2005 roku w wysokości 97,01 zł miesięcznie oraz zasiłek celowy w wysokości 80,00 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu żywności, środków czystości i opłacenia energii elektrycznej oraz odmówiono pomocy z rządowego programu "Posiłek dla potrzebujących", z uwagi na fakt, że skarżący jest w stanie własnym staraniem zapewnić sobie posiłek w tym także gorący. W uzasadnieniu decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wyjaśniono, że wykonując zadania własne w zakresie pomocy społecznej, Ośrodek kieruje się ustaleniami Burmistrza. W projekcie budżetu na 2005 rok miasto nie ma środków własnych na zasiłki okresowe, z powodu niewystarczających środków na zabezpieczenie zadań nałożonych przepisami prawa do realizacji przez gminy. W związku z tym Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej dysponować może na zasiłki okresowe tylko środkami finansowymi z dotacji celowej z budżetu państwa, a zasiłki okresowe przyznawane mogą być jedynie w wysokości określonej przez art. 147 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej tj. w przypadku skarżącego w wysokości 97,01 złotych. Podkreślono także, że w ustalonym projekcie budżetu miasta na 2005 rok na zasiłki celowe przeznaczono kwotę 280.000,00 złotych. Przy czym z terminem płatności w kwietniu przyznano 234 świadczeń, które wyczerpały środki przewidziane na ten miesiąc. Wskazano również, że średni zasiłek celowy płacony w kwietniu wyniósł 94,02 zł oraz, że z zaplanowanej kwoty zasiłków na maj (mniejszej niż w miesiącu kwietniu) Ośrodek realizował zasiłki celowe z wniosków złożonych jeszcze w kwietniu. Odnosząc się do kwestii gorącego posiłku, a w przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku możliwość przyznania zasiłku celowego na zakup żywności lub zasiłku, przewidzianego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 października 2004r. w sprawie szczególnych warunków realizacji w 2005r. Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących", wskazano, że adresatami tego programu są uczniowie szkół podstawowych, gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, dzieci młodsze oraz osoby stare, niepełnosprawne, chore, którym pomoc ta może być przyznana bezpłatnie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. l pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Wskazano, że skarżący nie należy do osób, które własnym staraniem nie mogą zapewnić sobie posiłku, w tym gorącego. Posiada, bowiem dom wyposażony w niezbędny sprzęt gospodarstwa domowego do przygotowania posiłków, przydomowy ogródek, gospodarstwo rolne, z którego w wyniku jego uprawy, może pozyskać produkty żywnościowe. Otrzymuje też z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wsparcie finansowe w postaci zasiłków okresowych, celowych, m.in. na zakup żywności, a także pomoc rzeczową w formie konserw żywnościowych. Z decyzją tą nie zgodził się Pan J. M. i wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z prośbą o uchylenie decyzji. W odwołaniu skarżący wskazuje, że zaskarżona decyzja: 1. rażąco narusza art. 106 ust. 3 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej, 2. nie zawiera kryteriów ustalania wysokości zasiłków i sposobu rozdysponowania posiadanych środków, 3. nie rozstrzyga o całości zgłoszonych potrzeb, 4. narusza przepisy KPA i Konstytucji RP oraz dyskryminuje jego osobę, 5. powoduje, że wypłata przyznanej formy pomocy następuje z dużym opóźnieniem co powoduje jej bezcelowość. Ponadto skarżący wskazuje, że nie zapewniono mu czynnego udziału w postępowaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] maja 2005 r. w sprawie przyznania zasiłku okresowego od maja do grudnia 2005 roku w wysokości 97,01 zł, zasiłku celowego w wysokości 80 zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie wydatków na żywność, środki czystości i energię elektryczną oraz odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności wynikającego z Rządowego Programu "Posiłek dla Potrzebujących". W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wyjaśniło skarżącemu, że przyznana pomoc nie musi zaspokajać w całości zgłoszonych przez niego potrzeb. Nadto skarżący powinien przyczyniać się do zaspokojenia tych potrzeb we własnym zakresie. Podniesiono również, że Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przyznając zasiłek celowy w wysokości 80 zł nie przekroczył granic tzw. "uznania administracyjnego". Podkreślono, że świadczenia z programu "Posiłek dla potrzebujących" przysługują osobom, które własnym staraniem nie mogą go sobie zapewnić oraz, że skarżący ma możliwość przygotowania sobie takiego posiłku w związku, z czym nie może skorzystać ze świadczeń w ramach wspomnianego programu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało także, że pozostałe zarzuty skarżącego są nietrafne i uznało, że decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Skargą z dnia [...] czerwca 2005 roku Pan J. M. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] maja 2005 r. nr [...]. W skardze skarżący wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. zarzucając, że: • decyzję wydano z rażącym naruszeniem art. 106 ust. 3, art. 38 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej, • decyzja nie rozstrzyga o całości zgłoszonego żądania, • decyzja narusza przepisy KPA i Konstytucji RP oraz dyskryminuje jego osobę w związku z ograniczeniem przez organy kręgu osób uprawnionych do świadczeń z programu "Posiłek dla potrzebujących", • wypłata przyznanych form pomocy z dużym opóźnieniem powoduje jej bezcelowość, • nie zapewniono stronie czynnego udziału w postępowaniu, • decyzja nie zawiera kryteriów ustalania wysokości zasiłków i sposobu rozdysponowania środków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie zważając, że zarzuty dotyczące decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. nr [...] z dnia [...] maja 2005 r. są niezasadne oraz, że dochód pana J. M. ustalony został zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 ze zm.) i wynosi 135,67 zł, natomiast kryterium dochodowe w przypadku skarżącego wynosi 461 zł. Różnica zatem wynosi 323,38 zł z czego 30% to kwota 97,01 zł i w takiej wysokości właśnie przyznano skarżącemu zasiłek okresowy. Zgodnie bowiem z art. 38 ust. 2 pkt., ust. 4 i ust. 5 oraz art. 147 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Kwota zasiłku okresowego nie może też być mniejsza niż 20 zł miesięcznie. W 2005 roku minimalna wysokość zasiłku okresowego w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 30% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów art. 106 ust. 3 i art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej wyjaśniono, że zasada wynikająca z art. 106 ust. 3 w myśl, której świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, została zastosowana przy wydawaniu skarżonej decyzji. Wyjaśniono, że niezwłoczna wypłata świadczenia była niemożliwa, ponieważ organ I instancji nie nadał swojej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, a wniesienie odwołania od tej decyzji spowodowało wstrzymanie jej wykonania do czasu wydania decyzji przez organ odwoławczy. Natomiast wypłata zasiłku z opóźnieniem spowodowanym wniesieniem przez skarżącego odwołania nie powoduje bezcelowości przyznanej pomocy, ponieważ może być ona w każdym czasie wykorzystana na zaspokojenie potrzeb skarżącego. Odnosząc się do naruszenia art. 39 stwierdzono, że z jego treści wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podniesiono, że z materiału dowodowego wynika, że zasiłek taki został przyznany w wysokości 80 zł na częściowe pokrycie potrzeb zgłoszonych przez Pana J. M. tj. na zakup żywności, środków czystości i opłacenie rachunku za energię elektryczną. Za nietrafny uznano również zarzut skarżącego, że w decyzji nie przedstawiono zasad rozdysponowania środków posiadanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. Wskazano, że w decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Nr [...] z dnia [...] maja 2005 r. na stronie 3 wers 8 i następne zawarto wyjaśnienia dotyczące rozdysponowania środków na realizację zasiłków celowych, na co Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. zwróciło już uwagę w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. za nietrafny również uznało zarzut pana J. M. dotyczący nie zapewnienia mu czynnego udziału w postępowaniu, ponieważ z akt sprawy w sposób bezsporny wynika, że skarżący uczestniczył w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] kwietnia 2005 r. oraz w dniu [...] kwietnia 2005 r. zapoznał się z aktami sprawy (co potwierdza znajdujący się w aktach protokół z tej czynności i własnoręczny podpis skarżącego umieszczony w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego). Odnosząc się do natomiast do zarzutu skarżącego o nierzetelnym rozpatrzenia wniosku dotyczącego pomocy z programu "Posiłek dla potrzebujących" wskazano, że w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, jak i decyzji organu odwoławczego zawarte są szczegółowe wyjaśnienia, komu przysługuje w pierwszej kolejności ta forma pomocy. Kolegium podtrzymało również swoje stanowisko, że skarżący może samodzielnie zapewnić sobie posiłek (nawet gorący), gdyż posiada po temu środki (zasiłek celowy i zasiłek okresowy) oraz możliwości (posiada kuchnię i niezbędny sprzęt gospodarstwa domowego), zatem odmowa przyznania tej formy pomocy nie narusza obowiązujących przepisów prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu prowadzone przez organy administracji postępowanie nie wykazało, wskazanych przez skarżącego naruszeń przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania oraz dyskryminacji skarżącego i przepisów Konstytucji RP. Z akt sprawy wynika że, co prawda na etapie postępowania odwoławczego przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Ł. nie zawiadomiono skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, ale na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji skarżący uczestniczył zarówno w wywiadzie środowiskowym, jak i zapoznał się z aktami sprawy. W związku z tym, że organ drugiej instancji, nie uzupełniał materiału dowodowego i decyzję podjął w oparciu o materiał zgromadzony przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., Sąd uznał, że to uchybienie nie miało wpływu na wynik prowadzonego postępowania. Za nietrafny Sąd uznał również zarzut skarżącego, że organy nie wskazały zasad rozdysponowania środków posiadanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. W uzasadnieniu decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., zawarto wyjaśnienie odnośnie rozdysponowania środków na realizację zasiłków celowych, określając m. in. kwotę jaką dysponował Ośrodek, ilość przyznanych zasiłków, jak i średnią wysokość przyznanych zasiłków. Przechodząc do meritum podkreślić należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 ze zm.), celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 cyt. ustawy - pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z art. 7 kpa wynika nakaz załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela.(por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt. I SA 945/00, opubl. LEX nr 79608). Z charakteru świadczeń z pomocy społecznej jednoznacznie wynika bowiem, iż osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna przede wszystkim pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Brak jakichkolwiek środków na pokrycie tych wydatków stwarza możliwości otrzymania pomocy społecznej w pełnym zakresie bądź też organ uwzględniając środki strony, własne możliwości finansowe i sytuację istniejącą na terenie objętym zakresem jego działania, uprawniony jest przyznać ograniczoną pomoc. Mówiąc inaczej, po ustaleniu, że pomoc jest niezbędna, organ może przyznać zasiłek okresowy lub celowy, biorąc pod uwagę wyżej przytoczone okoliczności - przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Odnosi się to również do wysokości przyznanej pomocy. Wreszcie udzielanie pomocy społecznej jest również limitowane posiadanymi przez organy administracji środkami, zwłaszcza pieniężnymi. Trafnie w tej sprawie Kolegium zauważyło, że udzielenie skarżącemu zasiłku okresowego w większym rozmiarze nie było możliwe z uwagi na ograniczone środki pozostające do dyspozycji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Nadto dochód pana J. M. ustalony został zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 ze zm.) i wyniósł 135,67 zł, zaś kryterium dochodowe w przypadku skarżącego wyniosło 461 zł. Organ I instancji zasadnie zatem przyznał skarżącemu zasiłek okresowy w kwocie 97,01 zł, stanowiącym 30% z kwoty 323,38 zł (różnica kryterium dochodowego i dochodu uzyskiwanego przez skarżącego). Odnosząc się do naruszenia art. 39 ustawy o pomocy społecznej należy wyjaśnić, że zgodnie z jego treścią zasiłek celowy przyznawany jest w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów domowego użytku czy też drobnych remontów. Mając powyższe na uwadze trudno zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że przyznanie zasiłku celowego w wysokości 80 zł, pokrywającej w części jego niezbędne potrzeby bytowe (zakup żywności, środków czystości i pokrycia kosztu zużycia energii elektrycznej), narusza postanowienia ustawy o pomocy społecznej. Tym bardziej, że organ w uzasadnieniu decyzji wskazał skarżącemu, że nie posiada wystarczających środków, aby zaspokoić wszystkie potrzeby osób potrzebujących w zgłaszanej przez nie wysokości. Przyznany decyzją zasiłek ma więc wspierać skarżącego w przezwyciężaniu trudności życiowych i w jego staraniach o zaspokajanie potrzeb bytowych i nie może ich w żadnym wypadku zastępować. W zakresie zgłaszanego zarzutu naruszenia art. 106 cyt. ustawy o pomocy społecznej Sąd w pełni zgadza się z argumentami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., że wypłata przyznanego zasiłku celowego z opóźnieniem spowodowanym wniesieniem przez skarżącego odwołania nie powoduje bezcelowości przyznanej pomocy. Odnosząc się do odmowy przyznania pomocy z Rządowego Programu "Posiłek dla Potrzebującego" Sąd zauważa, że na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji wyjaśniono skarżącemu (vide pismo z dnia 16 lutego 2005 roku), że pomoc, o której mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji w 2005 r. Rządowego Programu "Posiłek dla Potrzebujących" (Dz. U. Nr 236, poz. 2363) przyznawana jest w trybie określonym w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którą pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. W związku z powyższym adresatami tej pomocy nie są wszyscy, lecz określona grupa potrzebujących, którzy nie są w stanie samodzielnie przygotować sobie posiłku. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jaki w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji wskazano skarżącemu, że podstawą odmowy świadczenia była możliwość przygotowania przez niego posiłków we własnym zakresie. W związku z powyższym należy uznać, że odmowa przyznania skarżącemu świadczeń w ramach Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących" nie narusza obowiązujących przepisów. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę.