II SA/Bk 634/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Bujko, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2005 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego E.S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.- Skarżący E.S. wystąpił w 2002r. o przyznanie mu uprawnień kombatanckich powołując się na pełnienie służby w Armii Krajowej oraz dwumiesięczny pobyt w hitlerowskim areszcie w B. począwszy od 19 maja 1943r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2002r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie w sprawie uznając, iż skarżący złożył wniosek już po upływie ustawowego terminu przewidzianego art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich, po czym – po złożeniu przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – postanowieniem z [...] grudnia 2002r. zawiesił postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny zagadnienia prawnego dotyczącego zgodności z Konstytucją art. 22 ust. 3 cytowanej wyżej ustawy. Po wyroku podjętym 15 kwietnia 2003r. przez Trybunał Konstytucyjny, stwierdzających niezgodność art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach (...) z art. 2 i 32 Konstytucji RP ( sygn. SK 4/02), organ postanowieniem z [...] sierpnia 2003r. podjął postępowanie w sprawie i decyzją z [...] lipca 2004r. orzekł w trybie odwoławczym o uchylenie swojej decyzji z [...] sierpnia 2002r. o umorzeniu postępowania oraz odmówił przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Organ przytoczył treść art. 1 ust. 2 pkt 3 i 4 ust. 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z 24 stycznia 1991r. o kombatantach (...), w oparciu o które to przepisy skarżący wnosił o przyznanie mu uprawnień kombatanckich i stwierdził, że strona fakt służby w Armii Krajowej i pobytu w hitlerowskim więzieniu w 1943r. wykazywała zeznaniami dwóch świadków: S.O. i W.W., złożonymi w oświadczeniach z czerwca 2002r. i z grudnia 2002r. Między treściami tych oświadczeń organ dopatrzył się sprzeczności. W oświadczeniach z czerwca 2002r. były bowiem tylko informacje o aresztowaniu skarżącego przez gestapo w maju 1943r. i umieszczeniu go w areszcie w B., natomiast w oświadczeniach z grudnia 2002r. była jedynie informacja o wspólnym ze świadkami działaniu skarżącego w Armii Krajowej w okresie od 19 maja 1943r. do czerwca 1945r. Nadto organ zeznania świadka S.O. o wspólnej ze skarżącym służbie w Armii Krajowej uznał za niewiarygodne albowiem świadek ten w 1943r. miał zaledwie 11 lat i formalnie nie mógł pełnić służby w AK, natomiast zeznaniom W.W. odmówił wiarygodności z tego tytułu, iż świadek ten od stycznia 1943r. do czerwca 1945r. przebywał w hitlerowskim obozie koncentracyjnym, za co otrzymał uprawnienia kombatanckie, a tym samym nie mógł być świadkiem wydarzeń mających miejsce w T. lub B. tj. miejscowościach gdzie przebywać miał i działać skarżący. Organ zwrócił przy tym uwagę na to, że Armia Krajowa została rozwiązana w dniu 19 stycznia 1945r. a zatem obiektywnie nie było możliwe pełnienie w niej służby do czerwca 1945r. jak wskazywał skarżący. Organ podkreślił, że świadkowie nie potwierdzili faktu składania przez skarżącego zaprzysiężenia, które było warunkiem formalnego przyjęcia w szeregi podziemnej organizacji wojskowej a Instytut Pamięci Narodowej w piśmie z [...] listopada 2001r. nie potwierdził pobytu strony w hitlerowskim areszcie w B. Organ wskazał, też iż skarżący ubiegając się w 1998r. o przyznanie mu świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej do Niemiec w okresie od lipca 1944r. do marca 1945r. nie wskazywał w swoim życiorysie faktu pobytu w hitlerowskim areszcie w B. Z uwagi na powyższe rozbieżności w materiale dowodowym organ odmówił przyznania stronie wnioskowanych świadczeń. W skardze na tę decyzję wniesionej do sądu administracyjnego E.S. podtrzymał twierdzenia o służbie w Armii Krajowej w charakterze łącznika-kolportera, za co został przez gestapo aresztowany i przetrzymywany przez 2 miesiące na posterunku żandarmerii w B., gdzie był bity i torturowany a skutki uwięzienia odczuwa do dziś. W trakcie postępowania sądowego skarżący przedstawił dodatkowe dowody w sprawie w postaci spisanych zeznań siostry J.P. - naocznego świadka aresztowania skarżącego w dniu 19 maja 1943r., oraz spisane po raz trzeci zeznania dotychczasowych świadków S.O. i W.W. Skarżący w skardze podniósł zarzut braku powiadomienia go przez organ o zebranym w sprawie materiale dowodowym i uniemożliwienia mu tym samym ustosunkowania się do jego treści przed podjęciem przez organ decyzji kończącej postępowanie. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu. Przede wszystkim nie można odmówić słuszności zarzutowi naruszenia w sprawie przez organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym wynikającej z art. 10 kpa. Z przepisu powyższego wynika obowiązek organu administracji zapewnienia stronie danego postępowania czynnego udziału w nim poprzez umożliwienie końcowego wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów. Uchybienie przepisu art. 10 kpa jest uznawane nie tylko za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy ale również traktowane jest jako dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, a to z kolei samodzielnie uzasadnia uchylenie przez sąd zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Przepis ten stanowi bowiem, iż Sąd uchyla decyzje organu administracji w całości lub w części zawsze gdy stwierdzi takie naruszenie prawa, które daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W sprawie niniejszej organ po skompletowaniu materiału dowodowego nie poinformował skarżącego o możliwości zapoznania się z nim i końcowego ustosunkowania się do dowodów. Odstąpienie od zasady wynikającej z art. 10 § 1 kpa może być wyłącznie następstwem przypadków określonych w § 2 tegoż artykułu tj. wynikać z konieczności załatwienia sprawy bez zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego, albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, przy czym przyczyny odstąpienia od zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu zawsze winny być utrwalone prze organ w drodze adnotacji w aktach sprawy (§ 2 art. 10 kpa). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zbagatelizował tę zasadę, tym samym pozbawiając skarżącego możliwości dodatkowego wykazywania wystąpienia w sprawie przesłanek do uzyskania uprawnień kombatanckich. Potwierdzeniem istnienia dodatkowych dowodów są powołane przed sądem zeznania trzeciego świadka wydarzeń związanych z pobytem skarżącego w 1943r. w hitlerowskim więzieniu. Tym świadkiem jest siostra skarżącego J.P. – naoczny obserwator tych wydarzeń, na zeznania której skarżący dotychczas się nie powoływał ze względów - jak podawał przed sądem – wyłącznie etycznych tj. nie chcąc być posądzonym przez organ o posiadanie stronniczych – z racji pokrewieństwa ze świadkiem - dowodów. Podkreślić przy tym należy, że dokonana prze organ ocena wiarygodności dotychczasowych dowodów odnosi się w głównej mierze do przesłanki nabycia uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego tj. do pełnienia prze skarżącego służby w Armii Krajowej, a w mniejszym zakresie do powoływanej prze stronę przesłanki uzyskania uprawnień kombatanckich w oparciu o przetrzymywanie w hitlerowskim areszcie. Przypisywanie przy tym przez organ nadmiernego znaczenia brakowi potwierdzenia przez Instytut Pamięci Narodowej pobytu skarżącego w hitlerowskim areszcie w B. wydaje się niewłaściwe albowiem w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada równej mocy środków dowodowych. Skarżący dołączył do skargi kolejne pismo Instytutu Pamięci Narodowej – Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w Białymstoku (sygnowane datą [...] sierpnia 2004r.), z którego wynika bezsporność historycznego faktu istnienia w czasie wojny posterunku żandarmerii niemieckiej w B.K., urządzonego w budynku plebani. Skarżący konsekwentnie w toku całego postępowania administracyjnego twierdził, iż na tym posterunku był przetrzymywany i poddawany torturom po aresztowaniu, które miało miejsce 19 maja 1943r. Pobyt skarżącego w hitlerowskim areszcie wydaje się - świetle twierdzeń strony i zeznań świadków – być faktem oczywistym. Z punktu widzenia przesłanki nabycia uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "a" ustawy o kombatantach (...) tj. tytułu represji wojennych, obojętna jest kwestia rzeczywistej przynależności represjonowanego do podziemnych formacji i organizacji antyniemieckich albowiem istotne znaczenie ma przekonanie okupanta o istnieniu politycznych przyczyn aresztowania danej osoby. Dla udowodnienia przesłanki aresztowania skarżącego i jego pobytu w hitlerowskim areszcie nie mogą mieć zatem znaczenia decydującego takie okoliczności jak niepełnoletność świadka O. w roku 1943, czy pobyt świadka W. w obozie koncentracyjnym. O fakcie aresztowania skarżącego przez żandarmerię niemiecką niektórzy świadkowie mogli jedynie słyszeć, inni mogli być naocznymi obserwatorami zatrzymania skarżącego a jeszcze inni mogli mieć styczność pośrednią bądź bezpośrednią ze skarżącym w okresie jego pobytu na posterunku żandarmerii. Prawidłowe przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków wymagałoby sprecyzowania szczegółowych pytań do świadków przez sam organ ze zleceniem w trybie art. 52 kpa spisania odpowiedzi przez właściwy według miejsca zamieszkania świadków inny organ administracji publicznej. W niniejszej sprawie organ nie skorzystał z prawa pomocy prawnej przy przesłuchiwaniu świadków przerzucając w całości na stronę obowiązek zebrania materiału dowodowego. Takie działanie uchybiło wynikającej z art. 7 i 77 kpa zasadzie prawdy obiektywnej, przy czym w niniejszej sprawie nie sposób nie dostrzec, iż brak precyzyjnie postawionych świadkom pytań został przez organ wykorzystany z naruszeniem słusznego interesu skarżącego. Organ doszukuje się rozbieżności w zeznaniach świadków przedstawionych przez stronę, które są bardzo lakoniczne i ogólnie jedynie informują o pewnych zdarzeniach z przeszłości. Dopiero na etapie postępowania sądowego skarżący dołączył spisane po raz trzeci zeznania świadków O. i W., obszerniejsze w treści i bardziej konkretne. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż postępowanie dowodowe w sprawie winno być powtórzone zgodnie z regułami procedury administracyjnej a przeprowadzone przez organ jeszcze dowody winny zostać poddane wnikliwej analizie i ocenie. Stąd orzeczono jak w sentencji (art.145 § 1 pkt 1 lit. "b" i "c" ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Konsekwencją uwzględnienia skargi było orzeczenie z urzędu o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz orzeczenie o zwrocie przez organ na rzecz strony poniesionych kosztów postępowania sądowego (art. 200 w zw. z art. 210 § 1 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).