II SA/Bk 636/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Danuta Tryniszewska – Bytys (spr.), po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2009 r. w Białymstoku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. S. i W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2008 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego p o s t a n a w i a umorzyć postępowanie sądowe w sprawie Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. "stwierdziło nieważność decyzji Naczelnika Gminy w N. nr [...] z dnia [...] sierpnia 1975 r. dotyczącej przejęcia gospodarstwa rolnego o pow. 5, 39 ha oznaczonego numerami działek: [...] położonego we wsi T. gm. N., opuszczonego przez L. S. – w części dotyczącej działek oznaczonych na dzień przejęcia nr geod. [...] o pow. 2 ha, nr [...] o pow. 1,43 ha oraz obecnie nr [...] (powstałej z części działki oznaczonej na dzień przejęcia nr [...]" (pkt 1 decyzji). W pozostałej części stwierdzono wydanie decyzji z [...] sierpnia 1975 r. z naruszeniem prawa z uwagi na fakt, że wywołała ona nieodwracalne skutki prawne (pkt 2 decyzji). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli L. S. i W. S. wskazując, że kwestionują punkt 2 decyzji z [...] czerwca 2008 r., w którym stwierdzono, że wydana została niezgodnie z prawem z uwagi na wywołanie nieodwracalnych skutków prawnych. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło zaskarżoną decyzję z [...] czerwca 2008 r. w całości (pkt 1 rozstrzygnięcia) oraz "stwierdziło nieważność decyzji Naczelnika Gminy w N. Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1975 r. dot. przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 5, 39 ha oznaczonego numerami działek [...], położonego we wsi T. gmina N., opuszczonego przez P. L. S. – w części dotyczącej działek oznaczonych na dzień przejęcia nr geod. 2062 o pow. 2 ha, nr [...] o pow. 1, 43 ha, oraz obecnie Nr [...] (powstałej z części działki oznaczonej na dzień przejęcia Nr [...]) – w całości" (pkt 2 rozstrzygnięcia). Kolegium oceniło, że na podstawie akt sprawy uprawniony jest wniosek o wydaniu decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na brak jednoznacznych ustaleń przesłanki opuszczenia tego gospodarstwa w rozumieniu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 05 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Organ odmiennie niż poprzedni skład orzekający w decyzji z [...] czerwca 2008 r. ocenił jednak okoliczność wywołania przez decyzję nieodwracalnych skutków prawnych. Zdaniem rozpoznającego ponownie sprawę Kolegium nieodwracalne skutki prawne wywołała nie bezpośrednio decyzja o przejęciu, ale proces scaleniowy oraz nabycie powstałych w wyniku scalenia działek przez osoby trzecie w drodze czynności cywilnoprawnych – które to zdarzenia miały miejsce już po wydaniu kwestionowanej decyzji z 1975 r. Wskazał organ, że przesłanka wywołania nieodwracalnych skutków prawnych z art. 156 § 2 Kpa odnosi się wyłącznie do tych skutków, które bezpośrednio wywołuje decyzja podlegająca ocenie z punktu widzenia jej nieważności. W przedmiotowej sprawie skutki te wywołały akty następujące po niej. Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie nie mogła mieć zastosowania podstawa z art. 156 § 2. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wnieśli L. S. i W. S. Podnieśli, że została ona podjęta z rażącym naruszeniem prawa i z ich pokrzywdzeniem. Przyznając, że przedmiotowa decyzja uwzględnia ich wniosek o stwierdzenie nieważności rozstrzygnięcia o przejęciu gospodarstwa rolnego z [...] sierpnia 1975 r. podnieśli, że jednocześnie uniemożliwia ona odzyskanie gospodarstwa w granicach sprzed przejęcia oraz uzyskanie ekwiwalentu za gospodarstwo wraz z siedliskiem, jak również otrzymanie przez L. S. renty strukturalnej. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej podtrzymując w całości argumenty podane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 16 czerwca 2009 r. W. S. złożył oświadczenie o wycofaniu skargi z uwagi na to, że zaskarżona decyzja (podał decyzję z [...] czerwca 2008 r.) została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylona decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] i tym samym wyeliminowana została przeszkoda, która uniemożliwiała skarżącym odzyskanie gospodarstwa. Dołączył kserokopię decyzji z [...] czerwca 2009 r. Pełnomocnik strony skarżącej, wezwany do sprecyzowania oświadczenia W. S. z dnia 16 czerwca 2009 r., podał, że skarżący użył nieprecyzyjnego sformułowania o wycofaniu skargi, podczas gdy jego zamiarem było poinformowanie sądu o uchyleniu kwestionowanej w sprawie decyzji w trybie autokontroli, co powoduje bezprzedmiotowość postępowania sądowego w sprawie. Z informacji SKO w B. z dnia 23 lipca 2009 r. wynika, że termin do wniesienia skargi na decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r. upłynął i żadna ze stron nie wniosła skargi (k. 251). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postępowanie przed sądem stało się bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na podstawie art. 161 §1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. Podnieść trzeba, że pod pojęciem bezprzedmiotowości postępowania z innych przyczyn (art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) należy rozumieć takie przypadki, gdy w toku tego postępowania, a przed wydaniem wyroku, przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia. Ma to miejsce wówczas, gdy zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego zaskarżona decyzja np. w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenie jej nieważności, w przypadku stwierdzenia wygaśnięcia decyzji lub w rezultacie skorzystania przez organ z uprawnień autokontrolnych przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Uwzględnienie skargi w całości należy rozumieć jako uznanie za uzasadnione zarówno zarzutów oraz wniosków skargi, jak i wskazanej w niej podstawy prawnej. Podaje się również, że chodzi o uwzględnienie skargi co do istoty (vide B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", Zakamycze 2006, wyd. II, teza 10 do art. 54 p.p.s.a. oraz J.P. Tarno "Postępowanie przed sądami administracyjnymi. Komentarz", s. 106). W przedmiotowej sprawie kwestionowane przez strony przed sądem rozstrzygnięcie SKO z dnia [...] sierpnia 2008 r. zostało przez ten sam organ uchylone w dniu [...] czerwca 2009 r. w wyniku skorzystania z uprawnień autokontrolnych uregulowanych w art. 54 § 3 p.p.s.a. W ocenie sądu niewątpliwie mamy do czynienia z "uwzględnieniem skargi" w rozumieniu powyższego przepisu. Jak wynika z treści skargi stronom chodziło o wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego z 1975 r. tak, by mogły one podjąć kroki prawne mające na celu odzyskanie nieruchomości stanowiących to gospodarstwo. Dlatego, dostrzegając w przedmiotowej decyzji poważne uchybienia, wnieśli o stwierdzenie jej nieważności, a następnie zaskarżyli rozstrzygnięcie Kolegium z [...] sierpnia 2008 r., na podstawie którego, ich zdaniem, nie byłyby możliwe takie kroki z uwagi na jego nieprawidłowość. Kolegium w decyzji autokontrolnej podzieliło ocenę zaprezentowaną przez skarżących wskazując, że błędne było skonstruowanie rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji z [...] sierpnia 2009 r. zawierającej stwierdzenie, że decyzja Naczelnika Gminy w N. jest nieważna zarówno w całości, jak i w części. Podano, że takie sformułowanie może być przeszkodą w odzyskaniu przedmiotowego gospodarstwa. Nadto SKO przyznało, że "podjęcie decyzji o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa przez państwo odbyło się w okolicznościach, których nie wolno było uznać za spełniające przesłanki ustawowe do podjęcia tak drastycznej w skutkach decyzji" (decyzja z [...] czerwca 2009 r.). Również oceniło, że decyzja ta bezpośrednio nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, dlatego jest możliwe stwierdzenie jej nieważności po upływie 10 lat od dnia, w którym stała się ostateczna. Te argumenty przesądziły, że SKO, korzystając z możliwości przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a., uchyliło zaskarżoną decyzję i decyzję z [...] czerwca 2009 r. orzekając o stwierdzeniu nieważności rozstrzygnięcia o przejęciu gospodarstwa rolnego z 1975 r. w całości. Rozstrzygnięcie to odpowiada pojęciu uwzględnienia skargi, o którym mowa w powołanym przepisie p.p.s.a., a jednocześnie zgodnie z § 3 tej normy nastąpiło "do dnia rozpoczęcia rozprawy". Termin rozprawy wyznaczono bowiem na dzień 18 czerwca 2009 r., zaś przedmiotowe rozstrzygnięcie wydano [...] czerwca 2009 r. Z informacji uzyskanej od SKO wynika również, że decyzja wydana na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. nie została zakwestionowana przez żadną ze stron w ustawowym terminie. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.