II SA/Bk 644/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 09 marca 2010 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania własności działki 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi Z. K. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 309,80 (trzysta dziewięć złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącej wykonane na zasadzie prawa pomocy.- II SA/Bk 644/09 UZASADNIENIE W postępowaniu zainicjowanym wnioskiem J. P. o przyznanie własności nieruchomości położonej w obrębie K., gm. K. - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] lutego 2009 r. nr [...] uchyliło decyzję Starosty S. z [...] stycznia 2009 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa własności nieruchomości. Organ II instancji wskazał, że przepis art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 120, poz. 53) pozwala na uwłaszczenie tylko takimi działkami przekazanymi przed 1983 r. na rzecz Skarbu Państwa w zamian za świadczenia emerytalne, na których znajdują się zabudowania oraz tylko takim osobom, które były właścicielami działem przekazanych lub są ich spadkobiercami. SKO ustaliło, że w skład gospodarstwa rolnego przekazanego w 1977 r. przez J. P. i jej męża w zamian za świadczenia emerytalne wchodziło szereg działek, zaś w postępowaniu pierwszoinstancyjnym nie ustalono jednoznacznie, której działki dotyczy wniosek, co jest niezbędne dla właściwego ustalenia przedmiotu postępowania oraz czy znajdują się na niej zabudowania. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania decyzją z [...] czerwca 2009 r. nr [...] Starosta S. odmówił J. P. przyznania prawa własności części nieruchomości oznaczonej jako działka nr a w obrębie K., gm. K. Organ ustalił, że decyzją z [...] listopada 1977 r. Naczelnik Gminy w K. na podstawie ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne - przejął z urzędu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o pow. 10,055 ha położone we wsiach K., W. i K., stanowiące własność J. i W. małżonków P. Przedmiotową decyzją wyłączono spod przejęcia zabudowania stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności. W skład gospodarstwa, jak ustalono, wchodziły następujące działki: nr A (obecnie b i c), B (obecnie część działki nr a, działka d, f i e), C (obecnie działki nr g i h) i D (obecnie część działki nr a) położone w obrębie K. gm. K. Wszystkie wymienione działki nie były zabudowane, zaś kontur terenów zabudowanych występował na działce sąsiedniej nr E. Działki niezabudowane obecnie oznaczone jako h, a, f, c, b zostały trwale rozdysponowane na rzecz osób trzecich w drodze umowy pomiędzy Skarbem Państwa – Agencją Własności Rolnej a nabywcą wyłonionym w drodze przetargu. Działki leśne oznaczone obecnie jako g i d stanowią własność Państwowego Gospodarstwa Leśnego – Lasy Państwowe – Nadleśnictwo C. B. Ponadto ustalono, że działka nr a wchodząca w skład przekazanego gospodarstwa graniczyła z działką o obecnym numerze nr i, a poprzednio E, należącą wówczas do gospodarstwa C. K. Na tej ostatniej stwierdzono pozostałości fundamentów z widocznym murowanym wejściem do piwnicy. Na działce nr a nie stwierdzono zabudowań ani ich pozostałości. Ustalono również, że działkę nr B J. P. otrzymała na podstawie nieformalnej umowy kupna – sprzedaży w 1941 r. od J. K., zaś później została jej ona nadana aktem własności ziemi. Na podstawie takiego aktu działkę nr E otrzymał C. K. Jak podał organ, zarówno w akcie własności ziemi dotyczącym działki nr B, jak i w umowie przekazania gospodarstwa rolnego błędnie wpisano, że była ona zabudowana. W oparciu o powyższe organ ocenił, że nie zostały w sprawie spełnione warunki do uwłaszczenia J. P. działką nr a, bowiem postępowanie wyjaśniające oraz dokumenty archiwalne wykluczyły występowanie na niej zabudowań. Również argumentowano, że w dacie składania wniosku o przyznanie prawa własności objęty postępowaniem grunt nie stanowił własności Skarbu Państwa ani Gminy K., bowiem wcześniej jego własność przeniesiono na rzecz osób trzecich. Stanowiło to dodatkowy argument za odmową uwłaszczenia. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. P. Podniosła, że zabudowania pozostawały na gruntach przekazanych w zamian za rentę do lat 1985 – 1987, bowiem do tego czasu opłacała podatki za działki i budynki, które później zostały rozebrane. Nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że ustalenie o istnieniu zabudowań na przekazywanych gruntach, poczynione w dacie przekazania gospodarstwa, były nieprawidłowe. Podała, że na gruncie zachowana została piwnica w miejscu, w którym stał dom. Ponadto na terenie gospodarstwa był stary sad. Jej zdaniem droga dojazdowa do siedliska została zaorana. Decyzją z [...] sierpnia 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło zakwestionowaną decyzję w całości i odmówiło przyznania własności działki J. P. jako właścicielce budynków znajdujących się na działce położonej w obrębie K. gm. K., która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego przez w/w Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed 01 stycznia 1983 r. Jako główny powód uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej wskazano brak tożsamości rozstrzygnięcia z zakresem przedmiotowym sprawy, bowiem organ I instancji odniósł się wyłącznie do działki nr a, natomiast faktycznie prowadził postępowanie również w stosunku do działki nr i. Podano, że uwłaszczenie na podstawie art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin może być orzeczone wyłącznie wówczas, gdy wnioskodawca jest właścicielem budynków znajdujących się na działce, a zatrzymanych przez rolnika na własność oraz gdy budynki te rzeczywiście istnieją. Przy czym, jak podało SKO, ustalenie faktu istnienia budynków na gruncie przekazanym w zamian za świadczenia emerytalne nie powinno budzić wątpliwości. Organ II instancji ustalił ponadto, że obecnie na działce nr a (poprzednio B), należącej poprzednio do J. P. znajdują się użytki rolne i sad, zaś na działce sąsiedniej i (poprzednio E) należącej poprzednio do C. K. - pozostałości po murowanej piwnicy, która prawdopodobnie znajdowała się pod budynkiem mieszkalnym. Przedmiotowe działki przyznano w/w osobom aktami nadania własności ziemi w oparciu o ustalenia stanu władania gruntami. W oparciu o powyższe przyjęto, że działka nr a nie podlega zwrotowi, bowiem brak jest na niej zabudowań, jest to teren rolny, na którym znajduje się stary sad oraz na mocy umowy cywilnoprawnej stanowi ona przedmiot własności osób trzecich. W stosunku do działki nr i ustalono, że znajdują się na niej pozostałości piwnicy, ale również jest ona przedmiotem własności osób trzecich. Z uwagi na to, że przedmiot żądania o uwłaszczenie stanowią nieruchomości stanowiące własność osób trzecich, a nie Skarbu Państwa czy gminy, w ocenie organu brak było podstaw do uwłaszczenia J. P. zarówno działką nr a, jak i działką nr i. Skargę na powyższą decyzję złożyła do sądu administracyjnego J. P. wnosząc o jej uchylenie. Podniosła, że jako była właścicielka nie została poinformowana o dokonaniu przez Skarb Państwa sprzedaży nieruchomości wchodzących uprzednio w skład przekazanego gospodarstwa. Zarzuciła organom błędy w ustaleniach faktycznych polegające na przyjęciu, że domagała się przyznania prawa własności nieruchomości, które do niej nie należały. Podniosła, że zamieszkiwała ponad 40 lat w domu, który był zlokalizowany na jej nieruchomości, pamięta jej położenie i położenie domu, a organy skutecznie jej twierdzeń nie podważyły. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów skargi podano, że organ nie ma kompetencji do oceny umów cywilnoprawnych, którymi dokonano sprzedaży działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego przekazanego w 1977 r. Natomiast istotny był fakt, że sporne działki nie stanowią własności Skarbu Państwa lub gminy stąd nie mogły zostać przyznane poprzedniemu właścicielowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów zarówno prawa materialnego, jak i procedury administracyjnej, zaś kompetencje sądu ograniczają się wyłącznie do badania zaskarżonego aktu pod względem legalności, czyli zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 120, poz. 53) przyznający właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., prawo żądania nieodpłatnego przeniesienia własności działki gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Skarżąca złożyła wniosek o przeniesienie własności działki i został on rozpoznany zgodnie z regułami postępowania administracyjnego. W wyniku powtórnego postępowania (na skutek kasacyjnej decyzji SKO z [...] lutego 2009 r.) prawidłowo przeprowadzono oględziny w obecności pełnomocnika skarżącej – córki. W niebudzący wątpliwości sposób ustalono, że żądanie obejmuje nieruchomości nr a (działka nie jest zabudowana) oraz nr i. Na tej ostatniej znajduje się fragment piwnicy. Działka ta stanowi obecnie własność następców prawnych C. K. Wskazane nieruchomości poprzednio nosiły odpowiednio numery: B (obecnie a) oraz E (obecnie i). Ze znajdujących się w aktach dokumentów wynika - tak, jak ustalono w postępowaniu administracyjnym – że pierwsza z wymienionych działek wchodziła w skład gospodarstwa rolnego małżonków P. przejętego na rzecz Skarbu Państwa decyzją z [...] listopada 1977 r. Następnie w dniu 14 grudnia 1993 r. została przekazana Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, a następnie aktem notarialnym z 06 lipca 200 r. w trybie przetargowym sprzedana G. J. Stanowi obecnie własność wyżej wymienionego. Również nie budzą wątpliwości ustalenia organów odnoszące się do działki nr i (poprzednio E). Z aktu własności ziemi nr [...] z [...] sierpnia 1973 r. wynika, że stanowiła ona własność C. K., nie stanowiła natomiast własności J. P. i nie wchodziła w skład przejętego w 1977 r. na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa. Obecnie – według danych wynikających z ewidencji gruntów – stanowi współwłasność H. K. i G. S. Z wykonanych podczas oględzin zdjęć wynika, że to właśnie na tej działce J. P. lokalizuje zabudowania, z których obecnie znajduje się jedynie wejście do piwnicy. Jak ustalono w postępowaniu, zgodnie z mapą geodezyjną z 1952 r. zabudowania nie były usytuowane na działce nr B J. P., a na działce nr E, natomiast przy wydawaniu aktów własności ziemi J. P. otrzymała tytuł własności działki nr B, a C. K. zabudowanej działki nr E. Stan taki nie był nigdy sprostowany, ani zmieniony. Nie sposób zakwestionować oceny wypracowanej na podstawie niewadliwie ustalonego stanu faktycznego, że w dacie wszczęcia niniejszego postępowania – o przeniesienie własności działki w trybie art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym – żadna z nieruchomości wskazanych przez skarżącą jako objęte żądaniem przewłaszczenia nie stanowiła własności Skarbu Państwa lub gminy. Nie budzi też wątpliwości ocena prawna, iż fakt ten czyni nieuprawnionym żądanie przeniesienia własności "działki pod budynkami". W tym przedmiocie linia orzecznicza jest niezmienna (vide uchwała NSA z 05.03.2008 r., OPK 24/00, Lex nr 47758; wyrok NSA z 13.03.1990 r., II SA 77/90, ST 1992/1-2/104). Także przedstawiciele doktryny prezentują identyczny punkt widzenia, iż "właściciele budynków wyłączonych od przekazania przed 1 stycznia 1983 r. mogą domagać się nieodpłatnego przeniesienia na nich własności działek gruntu pod takimi budynkami jedynie w odniesieniu do gruntów, które w chwili wejścia w życie ustawy z 1989 r. [o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników...] stanowią własność państwa. Jeżeli zatem przed tą datą terenowy organ administracji państwowej zbył grunt pod budynkiem - w trybie przepisów ustawy z 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych - na rzecz osoby trzeciej, to wówczas uprawnienie z art. 6 ustawy nie przysługuje. Zatem właściciele zachowanych na odrębną własność budynków, znajdujących się w chwili wejścia w życie ustawy z 1989 r. na gruncie stanowiącym własność innego niż państwo podmiotu, nie mogą żądać od terenowego organu administracji państwowej wydania decyzji o nieodpłatnym przeniesieniu na nich własności tego gruntu" (vide M. Szewczyk "Nabycie własności działki gruntu pod budynkami wyłączonymi od przekazania na własność państwa przed 01 stycznia 1983 r.", NP 1990/10-12/18). Reasumując – skarżąca nie wykazała, by przysługiwało jej z mocy powoływanego art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym -nieodpłatne prawo własności działki gruntu, na którym budynki zostały wzniesione. Odnosząc się do zarzutu bezprawności sprzedaży działki nr B oraz regulacji w akcie własności ziemi dotyczących nieruchomości nr E – to należy podnieść, iż ostatnio wymieniony akt administracyjny, jak i cywilna umowa sprzedaży nie mogły być w niniejszym postępowaniu oceniane ani podważane ustaleniami organów obydwu instancji, a były dla nich i są dla sądu wiążące. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak na wstępie. O kosztach pomocy prawnej orzeczono w oparciu o art. 250 p.p.s.a. w zw. z §18 ust. 1 lit. "c" w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).