II SA/Bk 646/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi J. U. i L. M. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania I instancji w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia aktów własności ziemi - oddala skargę.- Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r. nr [...] Wojewoda P. uchylił decyzję Starosty K. z dnia [...] lipca 2006r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia aktów własności ziemi i umorzył postępowanie pierwszej instancji. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: W dniu 20 marca 2006r. do Starostwa Powiatowego w K. wpłynęły wnioski L. M. i J. U. o uchylenie ostatecznych decyzji (aktów własności ziemi) wydanych przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych: - z dnia [...] września 1973r. nr [...] na nieruchomość rolną o powierzchni ogólnej 6,12 ha, położoną na terenie wsi F. D., gmina K., - z dnia [...] września 1973r. nr [...] na nieruchomość rolną o powierzchni ogólnej 6,026 ha położoną na terenie wsi F. M., gmina K. stwierdzających, że małżonkowie J. i J. W. stali się z mocy prawa właścicielami przedmiotowych nieruchomości. Decyzją z dnia [...] lipca 2006r. nr [...] Starosta K. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia aktów własności ziemi. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Dlatego też decyzji tych nie można uchylić w trybie administracyjnym. Odwołanie od powyższej decyzji wniosły J. U. i L. M. Odwołujące się w uzasadnieniu zakwestionowały ustalenia organów, które doprowadziły do uregulowania własności przedmiotowego gospodarstwa przez wydanie aktów własności ziemi na rzecz J. i J. W. Podkreśliły brak w aktach sprawy uwłaszczeniowej jakiekolwiek dokumentu potwierdzającego darowiznę gospodarstwa za dożywocie przez ich rodziców – T. i M. K. na rzecz J. i J. W. Wojewoda P. decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji Organ II instancji ustalił i zważył co następuje: Akty własności ziemi wydane zostały na podstawie przepisów art. 1, 8 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Prawo dożywocia na rzecz małżonków T. i M. K. powstało z mocy samego prawa z tytułu nabycia własności nieruchomości rolnej przez J. i J. W. Z dniem 1 stycznia 1992r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw. Zgodnie z treścią art. 63 ust. 2 i 3 w/w ustawy do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, a postępowanie administracyjne toczące się w tych sprawach podlega umorzeniu. Organ podniósł, że w świetle powyższych przepisów tylko do dnia 31 grudnia 1991r. można było kontrolować w trybie administracyjnym prawidłowość wydanych aktów własności ziemi. Po tym terminie każde postępowanie, które zmierza do wzruszenia takich decyzji musi być umorzone. Umorzenie postępowania jest obowiązkowe bez względu na to, czy wniosek jest uzasadniony, czy nie a także bez względu na to, czy akt własności ziemi wydano prawidłowo, czy też z naruszeniem prawa. Nie ma obecnie możliwości prawnej do kontrolowania aktów własności ziemi bez względu na zarzuty podnoszone przez strony. Powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. zaskarżyły J. U. i L. M. Zarzuciły decyzjom obu instancji brak wyjaśnienia ich zastrzeżeń, tj. "na jakiej podstawie i za czyim pozwoleniem J. i J. W. przejęli na własność całe gospodarstwo należące do T. i M. K", do którego to gospodarstwa są w ich ocenie uprawnieni wszyscy spadkobiercy. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. W uzasadnieniu podano, że zarzuty podniesione w skardze były znane organowi przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy, jednakże wobec jednoznacznego brzmienia przepisów art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw, organy administracji poczynając od dnia 1 stycznia 1992r. nie mogą zajmować się oceną legalności decyzji uwłaszczeniowych i obowiązane są umorzyć postępowanie administracyjne wszczęte w tych sprawach bez względu na podnoszone przez stronę zarzuty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył co następuje: Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych -Dz. U. nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. nr 153, poz. 1270). W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a zarzuty i argumenty skargi nie podważają jej legalności, dlatego też skarga podlega oddaleniu. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw. Artykuł 63 ust. 2 stanowi, że do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Regulacja ta oznacza w istocie, iż od dnia wejście w życie tego przepisu tj. od dnia 1 stycznia 1992r. nie ma prawnej możliwości wzruszenia aktów własności ziemi wydawanych na podstawie w/w ustawy z dnia 26 października 1971r., które jako decyzje administracyjne uzyskały przymiot ostateczności. A zatem z woli ustawodawcy w zakresie wzruszenia ostatecznych decyzji (aktów własności ziemi) nie stosuje się nadzwyczajnych trybów przewidzianych w postępowaniu administracyjnym, chociażby te decyzje były dotknięte wadami kwalifikowanymi, które w innych sytuacjach niż uregulowane w tym przepisie skutkowałyby stosowaniem tych trybów. Przepis art. 63 ust. 3 nakazuje organom administracji umorzyć postępowanie w sprawach dotyczących wzruszenia aktów własności ziemi w trybach nadzwyczajnych. W świetle powyższego uznać należy, że Wojewoda P. zasadnie bez analizowania kwestii prawidłowości wydanych wcześniej decyzji administracyjnej ( aktów własności ziemi) umorzył postępowanie w sprawie. Marginalnie Sąd chciałby podać, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 22 lutego 2002r. w sprawie sygn. akt SK 13/99 orzekł, że art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, nie jest niezgodny z art. 64 i art. 2 Konstytucji oraz wyrokiem z dnia 15 maja 2000r. w sprawie sygn. akt SK 29/99 orzekł, że art. 63 ust. 2 i 3 nie jest niezgodny z art. 77 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji. Z treści uzasadnień w/w wyroków wynika, że ustawa z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych miała charakter epizodyczny. Zmierzała do sanacji stanów faktycznych - samoistnego posiadania przez rolników nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych. Zgodnie z art. 1 tej ustawy rolnicy będący samoistnymi posiadaczami gospodarstw rolnych, stają się z mocy prawa właścicielami tych nieruchomości, jeżeli oni albo ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, zniesienie współwłasności lub umowy o dział spadku. Nabywają oni własność wskazanych nieruchomości także, gdy wskazane warunki nie zostały spełnione, a do dnia wejścia w życie ustawy, rolnik posiadał nieruchomość jako samoistny posiadacz nieprzerwanie od pięciu lat, a gdy uzyskał posiadanie w złej wierze przez okres dziesięciu lat. Na podstawie art. 12 tejże ustawy nabycie nieruchomości przez samoistnego posiadacza stwierdzał właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej w drodze wydania aktu własności ziemi. Od decyzji tego organu przysługiwało odwołanie do wojewódzkiej komisji do spraw uwłaszczenia, decyzja której była ostateczna. Postępowanie w tych sprawach, a więc nabycia własności nieruchomości rolnej przez samoistnego posiadacza wszczynano na wniosek osoby uprawnionej lub z urzędu. Zgodnie z art. 15 tej ustawy ostateczna decyzja stwierdzająca nabycie własności nieruchomości stanowi podstawę do ujawnienia nowego stanu własności w księdze wieczystej oraz w ewidencji gruntów. Przewidziana omawianą ustawą akcja porządkowania własności gospodarstw rolnych samoistnych posiadaczy została zakończona w 1982r. Ustawa z 1971r. została uchylona ustawą z 26 marca 1982r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Rozpoznawanie spraw wcześniej nie zakończonych o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego zostało powierzone na podstawie tej ustawy sądom. Wcześniej wydane akty własności mogły być jednak nadal podważane w drodze wniosków o wznowienie postępowania lub stwierdzenia jego nieważności, na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawą z 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw uchylono stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (art. 63 ust. 2). Ustawa ta weszła w życie z dniem 1 stycznia 1992 r. Nabywanie własności gospodarstw rolnych przez ich posiadaczy na podstawie i w trybie ustawy z 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych w samym założeniu ustawowym zmierzało do pozbawienia tytułu własności osób, które nie zajmowały się przez długi okres czasu gospodarstwami, jakich byli właścicielami. Choć nie było to postępowanie wywłaszczeniowe, to nadanie tytułu własności samoistnemu posiadaczowi gospodarstwa powodowało pozbawienie własności dotychczasowego właściciela. Zewnętrznym tego wyrazem był wpis w księdze wieczystej nowego właściciela. Jako uzasadnienie konstytucyjności przedmiotowej regulacji Trybunał podał, że konstytucyjna ochrona własności dotyczy zarówno dotychczasowych właścicieli, jak i tych, którzy nabyli tytuł własności gospodarstwa rolnego w trybie wskazanej ustawy. Konstytucja nie różnicuje przy tym intensywności ochrony prawnej własności, z uwagi na kryterium drogi uzyskania tytułu własności. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego ograniczenie wprowadzone art. 63 ust. 2 było konieczne z uwagi na wartość, którą jest stabilność stosunków prawnych oraz rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także ze względu na potrzebę ochrony prawa nabytego przez osoby trzecie. Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, iż okres od 1982r. do 1991r. był wystarczająco długi, aby osoby , które uważały się za pokrzywdzone mogły dochodzić swoich praw nie tylko przed organami administracyjnymi ale także przed sądem powszechnym. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr. 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi.