II SA/Bk 65/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 marca 2011r. w przedmiocie przyznania J. W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł (stu złotych) oraz odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi J. W. i W. K. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie odmowy nakazania rozbiórki budynku p o s t a n a w i a - przyznać J. W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł (stu złotych), - w pozostałym zakresie odmówić przyznania J. W. prawa pomocy. J. W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 25). Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem E. W. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowią emerytury małż. W. w łącznej kwocie 2.910,12 zł, w tym: emerytura J. W. – 1.478,48 zł oraz 1.431,64 zł uzyskiwane przez E. W. z tytułu przyznanej emerytury i dodatku pielęgnacyjnego. Wykazane wydatki skarżącej wynoszą za styczeń 2011 r. łącznie 2.923,87 zł w szczególności: czynsz – 423,86 zł; lekarstwa – 400,07 zł; znaczki i materiały biurowe – 90,75 zł; telefon – 144,87 zł; składki ubezpieczenia łącznie 268,97 zł; telewizja – 126 zł; spłata kredytu – 350 zł; energia elektryczna – 219,35 zł; wpis sądowy WSA Warszawa – 200 zł; żywność i środki czystości – 700 zł. Wnioskodawczyni dnia 14 lutego 2011 r. uiściła opłatę za ksero w wysokości 125,57 zł. J. W. jest zadłużona w banku na kwotę 1.627,99 zł. Majątek wnioskodawczyni stanowi: mieszkanie o powierzchni 60 m², sześćdziesięciotrzyletni drewniany dom oraz dwie działki budowlane o łącznej powierzchni 3500 m². Małżonkowie W. są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi, ponoszącymi zwiększone wydatki na lekarstwa i opiekę medyczną. Skarżąca nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. J. W. wskazała również, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie niniejszej z uwagi na wielość spraw zawisłych przed WSA w Warszawie i Białymstoku. W dniu 19 stycznia 2011 r. wnioskodawczyni wypłaciła z banku kwotę 2.500 zł celem pomocy córce w pokryciu kosztów utrzymania (opłacenie rachunków) w związku z niespodziewaną hospitalizacją zięcia (k. 25 – 26 i k. 29). Do akt sprawy J. W. dołączyła: rachunki i faktury za: czynsz, energię elektryczną, telewizję, wodę, składki PZU, telefon, ksero, znaczki, materiały biurowe, lekarstwa, opłatę wpisu WSA w Warszawie sygn. akt VII SA/Wa 2475/10, ratę spłacanego kredytu (k. 30 – 46 i k. 47) oraz wyciąg z rachunku bankowego na dzień 31 stycznia 2011 r. (k. 45). Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe w sprawie niniejszej wynoszą 500 zł – wpis od skargi (k. 2). Na dzień 15 marca 2011 r. w tut. Sądzie są zawisłe jeszcze dwie sprawy Skarżącej sygn. akt II SA/Bk 66/11 i II SA/Bk 118/11, w których wymagane jest uiszczanie kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania wysokość tych kosztów w każdej ze spraw ogranicza się do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. We wszystkich wzmiankowanych ostatnio sprawach J. W. złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy (k. 49). W złożonym oświadczeniu wnioskodawczyni wykazała, iż miesięczny dochód dwuosobowej rodziny wynosi 2.910,12 zł. Wykazane wydatki za miesiąc styczeń 2011 r. wynoszą 2.923,87 zł. Skarżąca ponosi również inne okazjonalne (nieprzewidziane) wydatki tj. w styczniu br. udzieliła pomocy córce w wysokości 2.500 zł, dodatkowo w lutym br. uiściła opłatę za ksero w wysokości 125,57 zł. J. W. posiada zadłużenie w banku w kwocie 1.627,99 zł (stan na koniec stycznia 2011 r. – k. 47). W skład majątku skarżącej wchodzi: mieszkanie o powierzchni 60 m², sześćdziesięciodwuletni drewniany dom oraz dwie działki budowlane o łącznej powierzchni 3500 m². Małżonkowie W. są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi, ponoszącymi zwiększone wydatki na lekarstwa i opiekę medyczną. Podkreślenia wymaga, iż w wyniku analizy dołączonych do akt sprawy rachunków ustalono, że już w styczniu 2011 r. wnioskodawczyni opłaciła energię elektryczną za okres styczeń - czerwiec 2011 r. (wykazane 219,35 zł – k. 31). Ponadto, w styczniu br. wnioskodawczyni uiściła opłaty za ubezpieczenie w łącznej kwocie 268,97 zł, w tym: roczne opłaty za ubezpieczenie mieszkania (k. 32 – 33) i za ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków (k. 34 – 36) w łącznej wysokości 155 zł oraz kwartalne składki ubezpieczeniowe - 113,97 zł (k. 37). Przeciętne wydatki miesięczne ponoszone przez Skarżącą w pierwszym półroczu bieżącego roku będą, zatem niższe od wydatków za styczeń br. (wyszczególnionych w złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy) o kwoty opłat uiszczonych z wyprzedzeniem i innych opłat jednorazowo poniesionych w tym miesiącu tj. co najmniej o kwotę 400 zł (uiszczone roczne opłaty za ubezpieczenie, opłacona energia elektryczna za okres sześciu miesięcy, opłacony wpis od skargi w sprawie WSA w Warszawie sygn. akt VII SA/Wa 2475/10 ). W uzasadnieniu stwierdzono, że negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od całości kosztów sądowych stanowi przede wszystkim fakt osiągania przez J. W. i pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym współmałżonka E. W. miesięcznego dochodu pozwalającego na pokrycie wykazanych wydatków (stałych i okazjonalnych). Przy ustaleniu zakresu zwolnienia wzięto pod uwagę wysokość kosztów sądowych w innych sprawach skarżącej zawisłych w tut. Sądzie, konieczność uiszczania kosztów w sprawie zawisłej w WSA w Warszawie sygn. akt VII SA/Wa 2475/10 oraz zmniejszone (w porównaniu ze styczniem 2011 r.) wydatki miesięczne wnioskodawczyni w pierwszym półroczu bieżącego roku w zestawieniu z wysokością dochodu małżonków W. Uznano, że poniesienie przez Skarżącą całości kosztów sądowych w sprawie niniejszej pogorszyłoby sytuację finansową rodziny. Uiszczenie przez J. W. kwoty 100 zł kosztów sądowych z całą pewnością nie doprowadzi do powstania niedostatku w utrzymaniu rodziny, przeciwnie mieści się w jej możliwościach płatniczych. Od powyższego postanowienia Skarżąca wniosła sprzeciw. W sprzeciwie wskazała, że w ramach darowizny przekazała córce 1000 zł, nie zaś 2500 zł oraz że udzieliła córce pomocy ze względu na jej trudną sytuację materialną. Podniosła również, że jej wydatki nie będą – jak to wynika z wyliczenia dokonanego w zaskarżonym postanowieniu - niższe o 400 zł. Skarżąca podkreśliła, że do miesiąca maja musi spłacić kredyt bankowy po to, by zaciągnąć kolejny kredyt oraz że będzie musiała ponieść wydatki związane z uprawą działki. W ocenie Skarżącej wydatki zostały wyliczone przez Sąd w sposób nieprawidłowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy jako niezasadny podlegał oddaleniu. Na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Niewątpliwie to na wnioskodawcy spoczywa, ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W ocenie Sądu Skarżąca nie wykazała w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która nie pozwala na ponoszenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, jedynie w kwocie 100 zł. W zaskarżonym postanowieniu słusznie uznano, że poniesienie przez Skarżącą całości kosztów sądowych pogorszy sytuację finansową rodziny, jednakże uiszczenie przez J. W. kwoty 100 zł kosztów sądowych nie doprowadzi do powstania niedostatku w utrzymaniu rodziny i mieści się w jej możliwościach płatniczych. Okoliczności wskazane przez Skarżącą we wniesionym sprzeciwie nie zasługują na uwzględnienie. Podniesiona przez Skarżącą okoliczność dokonania darowizny na rzecz córki nie wskazuje na brak możliwości poniesienia kosztów sądowych, tym bardziej, że okoliczność ta nie została przez Skarżącą udowodniona, zaś kwota darowizny wskazana została w innej wysokości we wniosku o przyznanie pomocy, a w innej w sprzeciwie. Podobnie wskazana przez Skarżącą potrzeba spłaty rat kredytu oraz zaciągnięcia kolejnego kredytu została przedstawiona w sposób ogólnikowy i nie przesądza o konieczności całkowitego zwolnienia Skarżącej z kosztów sądowych. Uwaga ta dotyczy również wydatków związanych z uprawą działki, których poniesienie nie zostało udowodnione i uzasadnione przez Skarżącą. Z uwagi na fakt, że wskazane we wniosku wydatki, takie jak: uiszczone roczne opłaty za ubezpieczenie, opłacona energia elektryczna za okres sześciu miesięcy, opłacony wpis od skargi w sprawie WSA w Warszawie sygn. akt VII SA/Wa 2475/10 mają charakter wydatków jednorazowych, Sąd doszedł do przekonania, że wydatki w kolejnych miesiącach ponoszone przez Skarżącą będą niższe, co z kolei umożliwi jej poniesienie kosztów sądowych w kwocie jedynie 100 zł. Sąd podkreśla, że nie kwestionuje faktu, iż Skarżąca obciążona jest różnego rodzaju wydatkami. Jednakże udzielenie córce darowizny w kwocie chociażby 1000 zł, w sytuacji gdy córka prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, może świadczyć tylko o tym, że Skarżąca potrafi wygospodarować nadwyżki środków pieniężnych. Nie bez znaczenia dla określenia stanu finansowego Skarżącej jest również to, że oprócz dochodów w kwocie 2910 zł na bieżące utrzymanie, Skarżąca jest właścicielką dwóch działek budowlanych o pow. 3500 m 2. Nie mieści się w ramach racjonalnej oceny stanowisko Skarżącej, która (jak twierdzi) boryka się z ogromnymi, bieżącymi problemami finansowymi, zaciąga kredyty bankowe obciążone odsetkami, zaś z drugiej strony majątek w postaci działek budowlanych – dający się spieniężyć – utrzymuje jako lokatę kapitału. Dokonując oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony rozważyć interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (vide: postanowienie WSA w Bydgoszczy z dn. 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 475/10). Udzielanie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadku, w którym zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Udzielenie prawa pomocy powinno dotyczyć wyłącznie osób na tyle ubogich, że ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają dokonanie jakichkolwiek opłat sądowych (vide: postanowienie NSA z 15 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 152/10; postanowienie WSA w Krakowie z 3 września 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1195/10). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jak rozważono powyżej, sytuacja materialno-majątkowa Skarżącej nie należy do tego rodzaju wyjątkowych przypadków, by obligowała Sąd do przeniesienia ciężaru pokrycia całości kosztów tej sprawy na Skarb Państwa. Nie zmienia tego stanowiska okoliczność, iż Skarżąca, prowadząca wiele spraw przed tutejszym Sądem, była dotychczas zwalniania całkowicie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Reasumując, po uwzględnieniu całokształtu przedstawionych powyżej okoliczności, Sąd doszedł do przekonania, że Skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania w sprawie niniejszej w kwocie jedynie 100 zł. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.