II SA/Bk 65/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 maja 2014 r. sprawy ze skargi E.R-Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...] października 2013 roku numer [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącej E.R-Ś kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdziesci) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.- Wnioskiem z dnia 9 października 2013 r. Pani E.R-Ś. (dalej jako Skarżąca) zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem J.Ś. Do wniosku załączyła: 1) orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...].09.2011 r. (znak:[...]) zaliczające, na wniosek z dnia [...].08.2011 r., J.Ś. do osób niepełnosprawnych, orzeczenie wydano do dnia [...].09.2014r, 2) postanowienie ww. Zespołu o sprostowaniu oczywistej omyłki w powyższym orzeczeniu, 3) orzeczenie ww. Zespołu z dnia [...].04.2013r. (znak: [...]) zaliczające, na wniosek z dnia 13.03.2013r, J.Ś. do osób niepełnosprawnych, orzeczenie wydano do dnia [...].04.2015r, 4) oświadczenie wyjaśniające, że wniosek z dnia [...].10.2013r. dotyczy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od sierpnia 2011 r. do lutego 2013r., 5) kserokopię dowodu osobistego, 6) informacji KRUS o ubezpieczeniu społecznym w gospodarstwie rolnym, 7) oświadczenie, że wykonywanie pracy w gospodarstwie nie jest w kolizji ze sprawowaniem opieki nad synem J.Ś., 8) oświadczenie, że nikt z członków rodziny za granicą - nie wykonywał pracy, nie osiągał dochodów, nie pobierał renty i emerytury i nie ubiegał się o zagraniczne świadczenia rodzinne. Organ l instancji, decyzją z dnia [...] października 2013r., znak: [...], odmówił wnioskowanego świadczenia na okres od dnia 24.08.2011 r. do dnia 28 lutego 2013r. Rozstrzygnięcie uzasadniono tym, że stosownie do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne należy złożyć wniosek w ciągu trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia. W dniu złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego upłynął okres trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności, sprostowanego postanowieniem Od decyzji tej odwołała się Skarżąca, podtrzymując żądanie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na orzeczenie, sprostowane postanowieniem, co uczyniło, iż niepełnosprawność syna J. łączy się ze wskazaniami wymaganymi przepisami do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Rozpatrując odwołanie organ wywiódł, iż z analizy wyżej przedstawionych przez Skarżącą dowodów wynika, że jej syn, na wniosek z dnia [...].08.2011r, został zaliczony do osób niepełnosprawnych, wydane w tej sprawie orzeczenie zawierało tylko jedno ze wskazań, tj. dziecko wymagało konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast przy drugim wskazaniu, dotyczącym konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji - był zapis "nie dotyczy". Miejski Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B. postanowieniem z dnia [...].09.2013r. (znak: [...]) sprostował w tym orzeczeniu jako oczywistą omyłkę zamiast "nie dotyczy" postanowił wpisać "wymaga" i tym samym orzeczenie z dnia [...].09.2011 r. jest łącznie z wskazaniami wymaganymi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu zasiłkowego. Od zasady, że świadczenie rodzinne przyznaje się od miesiąca złożenia prawidłowego wniosku, kolejny przepis art. 24 ust. 2 tej ustawy przewiduje odstępstwo, dając możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności. Z powyższych przepisów wynika, że ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego następuje na wniosek, przy czym powyższe przepisy stanowią o początkowej dacie jego przyznania. W świetle wyżej przywołanych przepisów, ustalenie prawa na wniosek z dnia [...].10.2013r. możliwe było, zdaniem organu, dopiero od miesiąca złożenia wniosku tj. począwszy od dnia 1 października 2013r. W związku z tym Kolegium podzieliło stanowisko organu l instancji, iż za okres od dnia 24.08.2011 r. do dnia 28 lutego 2013r. nie przysługuje Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Z tych powodów SKO w B. uznało odwołanie za nieuzasadnione i utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Z decyzją Kolegium nie zgodziła się Skarżąca i poprzez pełnomocnika wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W skardze pełnomocnik Skarżącej zarzucił naruszenie art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. – dalej jako u.o.ś.r.) i wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy T. Pełnomocnik wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W obszernym uzasadnieniu skargo pełnomocnik Skarżącej wskazał, że Skarżąca nie mogła wcześniej wystąpić do właściwego organu o świadczenie pielęgnacyjne ze względu na błędnie wydane orzeczenie o niepełnosprawności jej syna. Dopiero po korekcie tego orzeczenia, zdaniem Skarżącej, wystąpiła możliwość złożenia przedmiotowego wniosku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ w istocie podtrzymał wywody i uzasadnienie zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga w pełni zasługuje na uwzględnienie ze względu na ewidentne naruszenie prawa przez organ zarówno II, jak i I instancji. Na wstępie zaznaczyć należy, że Sąd podziela w pełni stanowisko Skarżącej zawarte w skardze, że organy dokonały błędnej interpretacji przepisu art. 24 ust. 2 u.o.ś.r. Należy także przed przystąpieniem do merytorycznego odniesienia się do przepisów spornych wskazać na istotny błąd organu jakim jest Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. (dalej jako MZON), błąd który nie został zauważony ani przez organ I instancji, ani przez organ odwoławczy czyli SKO w B. Zagadnienie to ma jednak bardzo istotne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy. Chodzi bowiem o ustalenie czasu orzeczenia, a co za tym idzie czasu nabycia prawa przez Skarżącą do świadczenia pielęgnacyjnego. Postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. MZON w B. sprostował jako oczywistą omyłkę orzeczenie z dnia 22 września 2011 r. w punkcie I pakt 8) wstawiając zamiast "nie dotyczy" zwrot "wymaga". Sąd w tym miejscu pragnie zaznaczyć, że tego typu zmiana nie może być w żadnym razie traktowana jako oczywista omyłka, szczególnie że została "sprostowana" po dwóch latach od wydania orzeczenia. Cechą charakterystyczną pojęcia "oczywistej omyłki" jest brak jej wpływu na prawa i obowiązki stron postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie jednak wpływ tej zmiany jest bezsprzeczny, gdyż w istocie warunkuje możliwość występowania do właściwego organu z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.o.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną i w związku z rezygnacją z pracy zarobkowej. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 24 ust. 2 u.o.ś.r prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że uregulowanie art. 24 w ust. 2 oraz w dodanym później ust. 3a, stosowane literalnie, prowadzi do rozstrzygnięć niezgodnych z intencjami ustawy, gdyż strona, często nie poinformowana przez właściwy organ o konieczności złożenia wniosku w stosownym czasie, uruchamiała w pierwszej kolejności tryb zmierzający do uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności na dalszy okres, którego wynik nierzadko uzyskiwany po wielu miesiącach, odsuwał w czasie formalne złożenie wniosku. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie przyjmował, iż gramatyczna wykładnia omawianego przepisu prowadzi do wniosków kolidujących z przepisami art. 2 i art. 69 Konstytucji RP. Natomiast wykładnia celowościowa pozwala lepiej odczytać intencje ustawodawcy, który w art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych określił zasiłek pielęgnacyjny jako świadczenie przyznawane w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (por. powołany wyże wyrok NSA z dnia z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OSK 743/05 (LEX nr 204087), wyrok NSA z dnia11 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 952/07 (LEX nr 413585), wyrok NSA z dnia 4 listopada 2008r. sygn. akt I OSK 1911/07 (LEX nr 569576). Nie ulega zatem wątpliwości jaka wykładnia powinna być przez organ zastosowana w przedmiotowej sprawie. Zgodzić się także należy z pełnomocnikiem Skarżącej, iż istotne znaczenie w sprawie ma także orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2010 r. (P 32/09), w którym Trybunał uznał, że osoba zainteresowana ma prawo uzyskać w ustawowym trybie zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości od momentu wskazanego w decyzji ustalającej wystąpienie niepełnosprawności danego stopnia. W sprawie rozpatrywanej decyzja o niepełnosprawności wydana została we wrześniu 2011 r. Błąd jednostki orzeczniczej, nazwany później oczywistą omyłką, sprawił, że Skarżąca nie miała podstaw do występowania z odpowiednim wnioskiem. Nie jest zatem jej winą, że poprzez błędne orzeczenie w tym zakresie o przyznanie świadczenia nie występowała. Stan prawny zmienił się dopiero we wrześniu 2013 r., gdy organ sprostował błąd pierwotnego orzeczenia. W tej sytuacji Skarżąca uzyskała podstawę prawną do złożenia właściwego wniosku. Należy z całą stanowczością zaznaczyć, że osoba zainteresowana nie może ponosić negatywnych konsekwencji błędnego lub niewłaściwego działania organów lub instytucji publicznych. W tej sprawie z takim działaniem mamy właśnie do czynienia. Z tych względów należało, na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. uchylić obydwie decyzje jako naruszające prawo. Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien wziąć pod uwagę stanowisko tutejszego Sądu w sprawie. O kosztach Sąd postanowił na podstawie art. 200 p.p.s.a.