II SA/Bk 654/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżącej E. G. kwotę 100,00 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. znak [...] Wójt Gminy S. uwzględnił wniosek E. G. i orzekł o wymeldowaniu W. C., M. S. oraz małoletniego K. C. z pobytu stałego w lokalu położonym w miejscowości P, Organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego dopuścił dowody m.in. z przesłuchania wnioskodawczyni (jako właścicielki spornej nieruchomości), z przesłuchania zawnioskowanych przez strony świadków oraz dowód z informacji z Policji. Ustalił że wnioskowane do wymeldowania osoby nie zamieszkują w miejscowości P,. Przebywają one w Belgii, gdzie realizują swoje podstawowe funkcje życiowe, zaś do Polski przyjeżdżają wyłącznie na urlop. Korespondencja do nich kierowana jest zwracana z adnotacją "nie podjęto w terminie". Zdaniem Wójta, wyłącznie zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi o zamieszkiwaniu osoby pod tym adresem, bowiem zamiar powinien być połączony z fizycznym przebywaniem i skoncentrowaniem interesów osobistych i majątkowych. Organ również ustalił, że W. C. po śmierci ojczyma M. B. (brata wnioskodawczyni) złożył do Urzędu Gminy S. informację z dnia [...] października 2017 r. oświadczając, że nie będzie zamieszkiwał pod spornym adresem, dlatego wnosi o nienaliczanie opłat za odpady komunalne. Deklarowany przez niego zamiar powrotu nie stanowi, zdaniem organu, o istnieniu podstawy do dalszego utrzymywania meldunku, co nie wyklucza zmiany tej sytuacji w przyszłości. Jako niemające znaczenia w sprawie organ pierwszej instancji potraktował ulokowanie oszczędności w remont domu i zagospodarowanie podwórka, co może stanowić przedmiot postępowania przed sądem powszechnym, ale nie ma znaczenia w sprawie o wymeldowanie. Zdaniem organu, wystąpiły przesłanki do wymeldowania na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej złożyli M. S. i W. C. w imieniu własnym oraz w imieniu małoletniego K. C. Wskazali, że W. C. od urodzenia zamieszkiwał sporną nieruchomość wraz z matką, ojczymem (bratem E. G.) i rodzeństwem, a następnie z rodziną, jaką tworzy z M. S. i K. C. E. G. bez ich zgody wymieniła zamki do domu. Odwołujący się pracują w Belgii, ale pięć razy do roku przyjeżdżają do Polski i zawsze nocują na spornej nieruchomości. Także rodzice zamierzali przekazać W. C. sporną nieruchomość. Zdaniem odwołujących się, świadkowie przesłuchani na wniosek E. G. świadków jako posiadają wyrywkową wiedzę na temat ich pobytu na spornej nieruchomości. Nie zgodzili się z ustaleniem faktu opuszczenia nieruchomości w sytuacji, gdy poczynili na nią znaczne nakłady pieniężne, każdorazowo podczas pobytu w Polsce przebywają na niej, pobyt w Belgii łączą wyłącznie z pracą zarobkową i jest on okresowy, zaś wymiana zamków bez ich wiedzy uniemożliwiła im powrót. Zwrócili uwagę na realia społeczno – ekonomiczne, które wymagają poszukiwania i wykonywania pracy zarobkowej w różnych miejscach na świecie. Wskazali, że rozumieją, iż wymeldowanie jest wyłącznie kategorią administracyjną, jednakże okresowe przebywanie poza miejscem dotychczasowego pobytu, nawet długotrwałe, nie oznacza spełnienia przesłanek do wymeldowania. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. znak [...] Wojewoda P., orzekając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o odmowie wymeldowania W. C., M. S. wraz z nieletnim synem K. C. z pobytu stałego w lokalu położonym w miejscowości P., gm. S. Wojewoda ustalił, że sporna nieruchomość zabudowana lokalem mieszkalnym stanowi własność E. G. na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia [...] lutego 2018 r. w sprawie I [...], mocą którego ww. odziedziczyła nieruchomość po bracie a ojczymie W. C. Organ odwoławczy przeanalizował przeprowadzone w postępowaniu pierwszoinstancyjnym dowody, w tym pisemne wyjaśnienie odwołujących się, informację Komendy Powiatowej Policji w W. z dnia [...] maja 2018 r. o niezamieszkiwaniu odwołujących się w spornym lokalu i przebywaniu ich w celach zarobkowych w B. z nieznanym terminem powrotu, zeznania przesłuchanych w sprawie czterech świadków oraz pisma W. C. z dnia [...] października 2017 r. zawierającego wniosek o nienaliczanie opłat za usługi komunalne. Wskazał, że do akt dołączono kierowane do E. G. przez pełnomocnika odwołujących się przedsądowe wezwanie do niezwłocznego przywrócenia W. C. posiadania spornej nieruchomości oraz wydania kluczy do zmienionych zamków. W wezwaniu sformułowano zamiar skierowania sprawy na drogę powództwa posesoryjnego oraz oświadczenie, iż wydanie wnioskodawczyni kluczy było podyktowane zapewnieniem opieki nad nieruchomością, którą W. C. chciałby kupić oraz że zależy mu na polubownym załatwieniu sprawy. Wojewoda, dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego wskazał, że opuszczenie lokalu uzasadniające wymeldowanie powinno posiadać dwie cechy, tj. trwałości i dobrowolności, o których wystąpieniu nie może świadczyć wyłącznie fakt wyjechania za granicę w celach zarobkowych. Wymeldowanie musi być następstwem definitywnego zerwania więzi z miejscem stałego pobytu. Zdaniem Wojewody, zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że odwołujący się opuścili sporny lokal wyjeżdżając za granicę, jednak pobyt ten jest związany z pracą a nie przeniesieniem centrum interesów życiowych. W ocenie Wojewody, nie wynika z akt, by zerwali oni więzi z miejscem stałego zameldowania, mimo że większość czasu spędzają za granicą. W spornym lokalu nadal znajdują się ich rzeczy osobiste, czemu nie zaprzeczyła wnioskodawczyni. Wymiana zamków przez wnioskodawczynię miała miejsce około kwietnia – maja 2018 r. i z uwagi na niedługi upływ czasu (kilka miesięcy) nie można uznać, że sytuacja ta świadczy o zrezygnowaniu ze stałego pobytu w P. Jak wskazał Wojewoda, odwołujący się są zdecydowani podjąć kroki prawne celem odzyskania dostępu do lokalu, o czym świadczą kierowane do wnioskodawczyni wezwania przedsądowe, tym bardziej, że zainwestowali znaczne środki finansowe w remont spornego lokalu. Zdaniem Wojewody, argumentem za wymeldowaniem nie może być nieodbieranie korespondencji pod adresem stałego zameldowania oraz złożenie wniosku o nienaliczanie opłat za odpady komunalne. W konsekwencji, nie wystąpiło trwałe i dobrowolne opuszczenie nieruchomości, co wykluczało wymeldowanie. Skargę na decyzję odwoławczą Wojewody z dnia [...] sierpnia 2018 r. złożyła do sądu administracyjnego E. G., która zarzuciła naruszenie: 1. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności poprzez ustalenie braku woli opuszczenia miejsca stałego pobytu przez W. C., M. S. oraz K. C. w sytuacji wyrażenia przez W. C. o woli niezamieszkiwania i nienaliczania opłat za usług komunalne, nieodbierania korespondencji pod dotychczasowym adresem stałego zameldowania oraz wobec treści informacji Policji o niezamieszkiwaniu ww. osób pod spornym adresem; 2. przepisów postępowania, tj. art. 7, 8, 77 K.p.a. przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, niezasadne pominięcie dowodów wymienionych w punkcie 1. skargi, a nadto nieuwzględnienie faktu zabrania rzeczy osobistych i dobrowolnego oddania w dniu [...] października 2017 r. kluczy do domu, jak też niepodjęcia konkretnych starań potwierdzających deklarowany zamiar zamieszkiwania w spornym lokalu. Skarżąca załączyła do skargi kserokopię oświadczenia z dnia [...] sierpnia 2018 r. na okoliczność potwierdzenia dobrowolnego zabrania przez W. C. wszystkich rzeczy będących własnością jego rodziny. Wyjaśniła, że organy ustalając zamiar zamieszkiwania w lokalu nie powinny poprzestać wyłącznie na oświadczeniu osoby, ale powinny ocenić zamiar w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. Zdaniem skarżącej, obiektywne okoliczności, w tym fakt długiego okresu nieprzebywania w lokalu, wskazują na jego opuszczenie. Błędnie także organy ustaliły zamieszkiwanie W. C. w lokalu od urodzenia, podczas gdy zamieszkiwanie to trwało tylko trzy lata (między 15 a 18 rokiem życia, tj. do wyjazdu do B.). Nie uwzględniono również, że nie podjął konkretnych działań prawnych celem odzyskania możliwości przebywania w lokalu jak też i tego, że w dniu [...] sierpnia 2018 r. zabrał pozostawione w lokalu rzeczy takie m.in. jak altana ogrodowa, basen i inne wskazane szczegółowo w załączonym do skargi oświadczeniu. Zdaniem skarżącej, opuszczenie lokalu wynika z okoliczności obiektywnych potwierdzonych uzewnętrznionym zamiarem w dniu [...] sierpnia 2018 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odnośnie dołączonego do skargi dowodu organ wskazał, że oceniał zgromadzony w sprawie materiał dowodowy na datę orzekania i na tę datę skarżąca ww. oświadczenia do akt nie złożyła. Podczas rozprawy w dniu 29 stycznia 2019 r. skarżąca wyjaśniła, że nie toczy się w sądzie żadna sprawa z powództwa W. C. o ochronę naruszonego posiadania, zaś od momentu zabrania rzeczy w sierpniu 2018 r. nie przebywał na nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga podlega uwzględnieniu przez uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przepisów procesowych, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to jest związane z brakiem oceny dowodu, którego co prawda organ odwoławczy nie miał możliwości ocenić jako że strona przed wydaniem zaskarżonej decyzji go nie przedstawiła, jednakże dowód wskazuje, że stan faktyczny na datę wydania zaskarżonej decyzji był ustalony w sposób niepełny. Trafnie organy obydwu instancji wskazały jako podstawę prawną swych rozstrzygnięć przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2018 r., poz. 1362 ze zm. ), dalej: ustawa ewidencyjna. Stosownie do jego treści, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 (dysponującego tytułem prawnym do lokalu) decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Trafnie również organy obydwu instancji zidentyfikowały przesłanki orzeczenia o wymeldowaniu, tj. element fizycznego opuszczenia miejsca pobytu stałego (i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się), który powinien posiadać cechy trwałości i dobrowolności. O ile organ pierwszej instancji ustalił pozytywnie wszystkie powyższe elementy i orzekł o wymeldowaniu, o tyle organ odwoławczy je zakwestionował akcentując zarobkowy charakter pobytu W. C. wraz z rodziną w Belgii, brak zamiaru zerwania więzi z dotychczasowym miejscem pobytu, co znajduje potwierdzenie – zdaniem Wojewody – w pozostawieniu rzeczy osobistych, a której to okoliczności na etapie administracyjnym skarżąca nie zaprzeczała. Zauważyć jednak należy, że przez dołączenie do skargi kserokopii "Oświadczenia" z dnia [...] sierpnia 2018 r. podpisanego przez W. C. i E. G., skarżąca podważyła ustalenie organu odwoławczego o zamiarze dalszego przebywania W. C. wraz z rodziną na spornej nieruchomości i w spornym lokalu. Treść "Oświadczenia" wskazuje, że w dniu [...] sierpnia 2018 r. o godz. 8.30 W. C. zabrał z nieruchomości kilkadziesiąt rzeczy, w tym m.in. zabawki, kanapę, lodówko – zamrażarkę, telewizor, zmywarkę, żelazko, odkurzacz, różne rodzaje innych mebli, różnego rodzaju narzędzia. Są to niewątpliwie rzeczy służące codziennemu funkcjonowaniu i umożliwiające koncentrację interesów życiowych w określonym miejscu. Ich usunięcie z miejsca dotychczasowego zameldowania powinno zostać przez organ odwoławczy ocenione w kontekście całokształtu pozostałych okoliczności sprawy, w szczególności niepodjęcia przez W. C. konkretnych kroków prawnych celem odzyskania posiadania lokalu (poprzestanie na skierowaniu do skarżącej wezwania przedsądowego) oraz braku tytułu prawnego do spornego lokalu. Sąd zauważa, że brak jest w aktach sprawy dowodów oraz wypowiedzi stron na okoliczność zabrania tych rzeczy pod przymusem wywołanym brakiem możliwości ich dalszego pozostawania w dotychczasowym miejscu. W. C. uzasadniał także zamiar dalszego przebywania na nieruchomości faktem pozostawienia na niej rzeczy osobistych. Okoliczność złożenia "Oświadczenia" wymaga ponownej oceny aktualności tego argumentu. Podkreślić jeszcze raz należy, że z akt sprawy również nie wynika, aby deklaracjom uczestników co do zamiaru przebywania w lokalu towarzyszyły konkretne działania, w tym prawne, podczas gdy zmiana kluczy miała miejsce około kwietnia – maja 2018 r., zaś złożenie przez uczestnika postępowania deklaracji o niezamieszkiwaniu i nienaliczaniu opłat za odpady komunalne – w październiku 2017 r. Trafnie skarżąca wskazuje, że deklarowanie zamiaru przebywania w lokalu nie jest wystarczające dla ustalenia przesłanki trwałego i dobrowolnego jego opuszczenia, bez analizy okoliczności obiektywnie towarzyszących temu opuszczeniu. Orzecznictwo sądów administracyjnych jest w tym zakresie jednolite. Wskazuje się, że opuszczenie lokalu spełniające przesłanki do wymeldowania może nastąpić w sposób wyraźny przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany – przez zachowanie, które w niebudzący wątpliwości sposób wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Innymi słowy, okoliczności zewnętrzne mogą potwierdzać lub zaprzeczać deklaracjom stron postępowania co do pozostawania w danym lokalu (vide np. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2018 r., II OSK 2036/16, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ ma obowiązek zweryfikowania zamiaru strony przez pryzmat tych zewnętrznych okoliczności. To w sposób pełny i wyczerpujący w sprawie niniejszej nie wystąpiło. Sąd natomiast dodatkowo zauważa, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie zrealizowano obowiązku zawiadomienia strony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do niego (art. 10 § 1 K.p.a.). Co prawda uchybienie to nie zawsze ma wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza gdy organ odwoławczy nie uzupełnia materiału dowodowego a strona nie wykazuje skutecznie wpływu tego uchybienia na wynik sprawy, jednakże brak zawiadomienia może w niektórych sytuacjach prowadzić do uniemożliwienia stronie przedstawienia dodatkowych dowodów. Taka sytuacja wystąpiła w sprawie niniejszej. Skarżąca przedstawiła dodatkowy dowód przed sądem, dowód powstał przed wydaniem zaskarżonej decyzji, a jego nierozważenie i nieocenienie przez organ jest uchybieniem mającym wpływ na wynik sprawy. Reasumując, występujące braki materiału dowodowego uzasadniały uchylenie decyzji zaskarżonej celem ponownego rozważenia wystąpienia przesłanek z art. 35 ustawy ewidencyjnej w kontekście pełnego, uwzględniającego "Oświadczenie" z dnia [...] sierpnia 2018 r. materiału dowodowego (naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i ar. 80 K.p.a.). Organ odwoławczy przeprowadzi zatem uzupełniające postępowanie wyjaśniające, ponownie rozpozna odwołanie i wyda rozstrzygnięcie, które uzasadni w sposób spełniający wymagania art. 107 § 3 K.p.a. Zdaniem sądu, zakres uzupełnienia materiału dowodowego nie wymaga ponownego rozpoznania sprawy w dwóch instancjach administracyjnych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. zasądzając na rzecz strony od organu uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł.