II SA/Bk 658/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), asesor WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2005 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] maja 2005r. Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego J. K. kwotę 100 ( sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 28 września 2004r. do Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wpłynął wniosek skarżącego J. A. K. o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu służby w Narodowych Siłach Zbrojnych w okresie od września 1945r. do kwietnia 1947r. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, w tym oświadczeń świadków: P. Ł. oraz W. D. ustalono, że skarżący nie składał przysięgi wojskowej, nie posiadał stopnia wojskowego. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] odmawiającej przyznania uprawnień kombatanckich nie wykluczył, iż skarżący pomagał organizacji (NSZ), jednak działalność pomocnicza nie może być utożsamiana z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach niepodległościowych w rozumieniu art. l ust. 2 pkt 5 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz o niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371). W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że współpraca z organizacją zgodnie z przepisami cyt. ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...), jak również orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki: z 12 kwietnia 1996r. sygn. akt V SA 1961/ 94 oraz z dnia 10 kwietnia 2002 r. sygn. akt V SA 2157/01) nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. W dniu 1 lutego 2005 r. została wniesiona prośba o ponowne rozpatrzenie złożonego wniosku, do której dołączona została rekomendacja Związku Narodowych Sił Zbrojnych Zarząd Okręgu w Ł. W dniu [...] maja 2005 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w oparciu o postanowienia art. 1 ust. 2 pkt 3) ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz o niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371), wydał decyzję Nr [...], w której utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2005 r. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ uznał oświadczenia świadków dołączone do wniosku za niewiarygodne, z uwagi na to, że świadkowie nie wskazali stopnia wojskowego wnioskodawcy oraz nie potwierdzili faktu złożenia przez skarżącego przysięgi wojskowej. Ponadto w uzasadnieniu decyzji wskazano, że zainteresowany, jako 14 -letnie dziecko nie mógł pełnić służby w Narodowych Siłach Zbrojnych" oraz, że "Osoba taka nie byłaby w stanie podporządkować się surowym regulaminom i rozkazom przełożonych, wykonywać odpowiedzialnych zadań, czy brać udziału w akcjach zbrojnych", nie wykluczono przy tym, ze skarżący "pomagał, przy przekazywaniu informacji, co jednak nie może być utożsamiane z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w rozumieniu przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach (...)". Na powyższą decyzję została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z wnioskiem "o cofnięcie decyzji Urzędu i przyznanie prawa do uprawnień kombatanckich". W skardze podniesiono, ze członek - żołnierz młodociany w organizacji Narodowych Sił Zbrojnych składał przyrzeczenie zamiast przysięgi, oraz że takie przyrzeczenie skarżący złożył przed Komendantem K. Ż. pseudonim "D.", "B.", jako zwykły żołnierz bez nominacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest, więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że sądy administracyjne nie mają uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (np., jak w omawianej sprawie przyznania uprawnień kombatanckich), mają wyłącznie uprawnienia kasatoryjne. Orzeczenie sądu administracyjnego stanowi dopiero podstawę uzyskania merytorycznego, zgodnego z prawem, rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej (tu przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych). W myśl postanowień art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uwzględnia skargę i uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy podkreślić, że zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej decyzją odwoławczą wyznaczony jest zgodnie z postanowieniami art. 138 kpa zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu pierwszej instancji. Zauważona przez Sąd, a dokonana przez organ odwoławczy zmiana podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia z art. l ust. 2 pkt 5 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz o niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371), na art. 1 ust. 2 pkt 3 wspomnianej ustawy, oznacza naruszenie zasady dwuinstancyjności rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co stanowi naruszenie prawa z uwagi na to, że w wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ odwoławczy orzekać może jedynie o mocy prawnej zaskarżonej decyzji wydanej w pierwszej instancji. Oprócz wspomnianego wyżej uchybienia Sąd dopatrzył się również innych uchybień procesowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, w tym wyrażonej w art. 7 kpa naczelnej zasady postępowania - zasady prawdy obiektywnej i postanowień art. 77 kpa, w myśl których organy administracji w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego powinny w sposób wyczerpujący zebrać cały materiał dowodowy. Wprawdzie zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach (...) obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie zainteresowanej, jednakże nie zwalnia to organu od obowiązku podjęcia niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli ( art. 7 kpa). Sąd zauważa, że w przepisach ustawy o kombatantach (...) nie zdefiniowano pojęcia "pełnienie służby", tym samym należy uznać, że musi być ono oceniane zawsze na tle konkretnego stanu faktycznego (podobnie patrz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 listopada 2001 r. sygn. akt V SA 627/01, LEX nr 121820). Skarżący wyjaśnił, że członek - żołnierz młodociany w organizacji Narodowych Sił Zbrojnych składał przyrzeczenie zamiast przysięgi żołnierskiej i że on takie przyrzeczenie złożył przed Komendantem, jako żołnierz bez nominacji. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatanckich i Osób Represjonowanych nie odniósł się do tego faktu i nie wyjaśnił w trakcie prowadzonego postępowania czy taki był w rzeczywistości tryb postępowania w przypadku żołnierzy - młodocianych wskazując arbitralnie, że z uwagi na brak złożenia przysięgi wojskowej i młody wiek skarżący w okresie wrzesień 1945 - kwiecień 1947 nie mógł pełnić służby w oddziałach NSZ, lecz jedynie z nią współpracować, co nie może być utożsamiane z pełnieniem służby. W świetle powyższego odmowa wiarygodności dołączonych do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich oświadczeń świadków: P. Ł. oraz W. D. jedynie z uwagi na fakt nie wskazania przez nich stopnia wojskowego oraz nie potwierdzenia złożenia przez skarżącego przysięgi wojskowej wskazuje, że organ nie dokonał ich oceny z uwzględnieniem ustawowych kryteriów określających dany rodzaj działalności kombatanckiej, pamiętając, że ocena spełnienia kryteriów działalności kombatanckiej, w omawianej sprawie, musi być dokonywana zawsze na tle konkretnego stanu faktycznego. W przepisach ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...), jak słusznie zauważył Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, nie wprowadzono granicy wieku, jako warunku przyznania uprawnień kombatanckich w związku z czym zawarte w uzasadnieniu decyzji rozważania dotyczące granicy wieku, które nie odnoszą się do wyjaśnień skarżącego ani oświadczeń świadków dotyczących jego działalności kombatanckiej mogą również świadczyć o tym, że organ nie rozpatrzył materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, zakładając z góry, że "zainteresowany, jako 14 -letnie dziecko nie mógł pełnić służby w Narodowych Siłach Zbrojnych". Ponadto Sąd zauważa, że zarówno do wniosku z dnia 28 września 2004 r. o przyznanie uprawnień kombatanckich, jak i do odwołania z dnia 1 lutego 2005 r. dołączona była rekomendacja Związku Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych. Rekomendacja jest jednym z dowodów na okoliczność określonego rodzaju działalności (materialnoprawnych przesłanek uprawnień kombatanckich), podlegającym ocenie przez organ orzekający z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego ( art. 80 kpa). Swoją ocenę organ zobowiązany jest oprzeć na przekonywujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 kpa). W związku z powyższym stwierdzenie w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji, że " pismo Prezesa Okręgu Ł. Związku Żołnierzy NSZ dołączone do wniosku strony z dnia 1 lutego 2005 r. nie ma znaczenia dla sprawy" z uwagi na to, że "nie przedstawiono argumentów przemawiających za tym, aby przyznać zainteresowanemu uprawnienia kombatanckie z tytułu pełnienia służby w Narodowych Siłach Zbrojnych", należy uznać za ocenę wykraczającą poza ramy zasady swobodnej oceny materiałów dowodowych i opartą na nieprzekonywujących podstawach. Reasumując zawarta w uzasadnieniu decyzji ocena dowodów oparta jest na niekompletnym materiale dowodowym w związku, z czym należy uznać, że jest oceną dowolną naruszająca postanowienia art. 80 kpa. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przepisów art. 7 kpa w związku z art. 77 kpa i art. 80 kpa oraz art. 15 kpa w związku z art. 138 kpa, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo - o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) uchylił zaskarżoną decyzję. Rozpoznając ponownie sprawę należy ustalić czy w Oddziałach NSZ młodociany żołnierz zamiast przysięgi wojskowej składał przyrzeczenie oraz ocenić (na tle konkretnego stanu faktycznego), czy pełnione przez skarżącego funkcje w tym łącznika w podziemnej organizacji niepodległościowej (organizacji wojskowej) stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej działającej na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia l września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR), mieszczą się w pojęciu "pełnienia służby" oraz, czy w świetle dokonanych ustaleń, mogą być podstawą przyznania uprawnień kombatanckich w świetle art. l ust. 2 pkt 5 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz o niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371). Orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonego aktu wydano na podstawie art. 152, zaś o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.