II SA/Bk 66/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi F. G. na decyzję Wojewody P. z dnia [...]. grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...].10.2013 r. nr [...] – w zakresie ustalenia wysokości odszkodowania F. G., 2. stwierdza, że wymienione decyzje nie mogą być wykonane w zakresie wskazanym w punkcie 1 do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżącego F. G. kwotę 817 (osiemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Prezydent Miasta B. decyzją z [...] marca 2012 r., nr [...] udzielił zezwolenia na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie ul. [...] – drogi powiatowej w B. w zakresie budowy chodników, zjazdów ciągu pieszo rowerowego, przepustu, oświetlenia ulicznego, nawierzchni jezdni pętli nawrotowej wraz z przykanalikiem i wpustem kanalizacji deszczowej, rozbiórce istniejącego oświetlenia ulicznego, m.in. na działce nr 1 o pow. 0,0494 ha powstałej w wyniku podziału działki nr 3 należacej do Pana F. G. i Pani T. L. Decyzja ta stała się ostateczna 2 maja 2012 r. i z tym dniem z mocy prawa stała się własnością Miasta B. Z uwagi na fakt, że wydzielona pod projektowaną ulicę działka Skarżącego stała się własnością gminy, wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania na rzecz właścicieli. Na potrzeby postępowania dopuszczono dowód z opisu stanu zagospodarowania i stanu techniczno – użytkowego nieruchomości na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej oraz zlecono sporządzenie operatu szacunkowego przez wyłonionego rzeczoznawcę. Ustalono, że działka nr 3 stanowi własność F. G. i T. L.., w udziale po ½ części nieruchomości. W dziale III księgi wieczystej tej nieruchomości ujawniono wpis informujący o ustanowionej nieodpłatnie dożywotniej osobistej służebności mieszkania polegającej na prawie zamieszkiwania w całym domu mieszkalnym dotychczas przez nich zajmowanym oraz korzystania z budynków gospodarczych na rzecz W. i A. małżonków K. W związku ze śmiercią W. K. służebność w stosunku do niego wygasła. Operat został sporządzony w sierpniu 2012 r. Według niego nieruchomość według stanu na datę wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej i według cen na datę ustalenia odszkodowania, jest warta 97 569,00 złotych. W dniu [...] października 2012 r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna, na którą stawił się Skarżący. Nie wniósł on zastrzeżeń ani uwag do opracowania ani wartości nieruchomości, wniósł natomiast o przyznanie 5% kwoty odszkodowania za wydanie nieruchomości zgodnie z art. 18 ust. 1 e pkt 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Prezydent Miasta B. decyzją z [...] grudnia 2012 r. orzekł o wysokości odszkodowania. Skarżący złożył jednak odwołanie od tej decyzji. W wyniku jego rozpatrzenia Wojewoda P. decyzją z [...] lutego 2013 r. uchylił tą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji wskazując m.in., że organ I instancji nie ustalił jednoznacznie, czy w sprawie zachodzi przesłanka do uzyskanie przez strony podwyższonego o 5% odszkodowania. Rozpoznając ponownie sprawę Prezydent B. decyzją z [...] sierpnia 2013 r. ponownie określił wartość nieruchomości na kwotę 97.632,00 zł w tym wartość rynkowa gruntu – 75.044,00 zł, wartość składników zagospodarowania (trwałe ogrodzenie) – 14.900,00 zł, wartość nasadzeń – 7.688,00 zł. W wyniku wniesionego odwołania Wojewoda P. decyzją z [...] września 2013 r. uchylił tą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji, wskazując na nieprawidłowe zgromadzenie materiału dowodowego w sprawie. Decyzją z [...] października 2013 r., znak [...] Prezydent Miasta B. orzekł po raz kolejny o ustaleniu odszkodowania w kwocie 97 632 złotych za nieruchomość oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka o numerze geodezyjnym 1, położoną w B., przejętą przez Miasto B. w następstwie decyzji z dnia [...] marca 2012 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Decyzja zobowiązała Miasto B. do wypłaty odszkodowania na rzecz F. G. i T. L. w terminie 14 dnia od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. W podstawie prawnej decyzji organ powołał się na przepisy art. 12 ust. 4 "a", ust. 4 "f", ust. 5, art. 18 i art. 23 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 687) w związku z art. 130 ust. 2 i 132 ust. 1 "a" ustawy o gospodarce nieruchomościami. W uzasadnieniu tej decyzji Prezydent B. wskazał m.in., że decyzji Prezydenta B. z [...] marca 2012 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie ul. [...] – drogi powiatowej w B. w zakresie budowy chodników, zjazdów, ciągu pieszo – rowerowego, przepustu, oświetlenia ulicznego, nawierzchni jezdni pętli nawrotowej wraz z przykanalikiem i wpustem kanalizacji deszczowej, rozbiórce istniejącego oświetlenia ulicznego, został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. W odniesieniu do powiększenia wysokości odszkodowania o 5% wartości nieruchomości, badano zachowanie 30 dniowego terminu na wydanie nieruchomości. Zgodnie z informacjami pozyskanymi z Departamentu Architektury zawiadomienie o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zostało doręczone Skarżącemu i T. L. 3 kwietnia 2012 r. Zgodnie zaś z protokołami podpisanymi pomiędzy przedstawicielem Miasta B. a Skarżącym i T. L., wydanie nieruchomości nastąpiło odpowiednio 21 maja 2012 r. i 13 kwietnia 2012 r. Organ podał, że badał też możliwość dorozumianego wydania nieruchomości przez właścicieli. Ustalono, że Zarząd Dróg i Inwestycji omyłkowo poinformował, że przekazanie terenu budowy inwestorowi nastąpiło 7 czerwca 2011 r. W Zarządzie Dróg i Inwestycji Miejskich ustalono, że przekazanie placu budowy nastąpiło 18 lipca 2013 r., co potwierdza kserokopia protokołu z tego dnia. Ustalono, że Skarżący nie złożył jednostronnego oświadczenia woli. W tej sytuacji organ przyjął, że nie została spełniona przesłanka z art. 18 ust. 1e pkt 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, a zatem nie jest zasadne powiększenie wysokości odszkodowania o kwotę równą 5% wartości nieruchomości. W odwołaniu od tej decyzji Skarżący stwierdził, że w sprawie została spełniona przesłanka z art. 18 ust. 1 "e" ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, a w związku z tym istniała podstawa do powiększenia kwoty przyznanego odszkodowania o 5 %. Podniósł, że niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, tj. 4 kwietnia 2012 r., udał się do Departamentu Architektury UM w B. w celu podpisania protokołu o przekazaniu nieruchomości. Zgłosił się tam w celu oświadczenia, że jest gotów wydać nieruchomość inwestorowi. Oświadczenie to złożył przed urzędnikiem - panią A. L. Decyzją z [...] grudnia 2013 r., nr [...] Wojewoda P. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy przytoczył treść przepisów prawnych odnoszących się do kwestii ustalania wysokości odszkodowań za nieruchomości objęte decyzjami o ustaleniu realizacji inwestycji drogowych, w tym treść art. 18 ust. 1 "e". Organ podtrzymał ustalenia, że zawiadomienie o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji doręczono Skarżącemu i T. L. 3 kwietnia 2012 r., wydanie zaś nieruchomości przez T. L. nastąpiło 13 kwietnia 2012 r., a przez Skarżącego – 21 maja 2012 r. Zdaniem organu, Skarżący stawił się w Urzędzie Architektury 6 kwietnia 2012 r. Po przeprowadzeniu rozmów z pracownikami Departamentu Architektury ustalono, że żaden z tych pracowników nie potwierdził, aby w dniu 4 kwietnia 2012 r. udzielił informacji, o których pisze Skarżący w odwołaniu. Departament nie posiada też żadnej adnotacji o wizycie Skarżącego. Organ odwoławczy stwierdził, że w tej sytuacji nie sposób uznać, że Skarżący w dniu 4 kwietnia 2012 r. stawił się w urzędzie i złożył oświadczenie o woli przekazania nieruchomości. Przyjęto też ostatecznie, że przekazanie placu budowy nastąpiło 18 lipca 2013 r. W wywiedzionej do sądu administracyjnego skardze na powyższą decyzję, Pan F. G. zarzucił naruszenie art. 18 ust. 1 e pkt 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych wobec uznania, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do uzyskania przez niego odszkodowania za przejętą nieruchomości w wysokości powiększonej o 5%. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych. Podniósł, tak jak w odwołaniu, że już w dniu 4 kwietnia 2012 r. stawił się w Urzędzie Miejskim celem wydania nieruchomości i złożył w tym zakresie oświadczenie woli, które spełniało przesłanki z art. 61 k.c. Pracownica nie załatwiła sprawy i odesłała go z informacją, że o terminie przekazania nieruchomości zostanie poinformowany telefonicznie. Jednak zadzwoniono do niego już po upływie 30 dni. Zdaniem Skarżącego organy w sposób nieuprawniony kwestionują fakt złożenia przez niego oświadczenia woli, chwili wydania nie można zaś automatycznie utożsamiać z chwilą podpisania protokołu. Skarżący zakwestionował twierdzenie organu, że w jego podaniu o zmianie adresu do korespondencji nie wyrażał zgody na wydanie nieruchomości. Wskazał, że w dniu składania podania tj. 7 marca 2012 r. nie wydano jeszcze decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu albowiem w okolicznościach sprawy nie można jednoznacznie uznać, że nie zaistniały podstawy do podwyższenia należnego skarżącej odszkodowania o 5 %, o którym to podwyższeniu mowa w przepisie art. 18 ust. 1 "e" ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Zdaniem Sądu organy nie uwzględniły wszystkich okoliczności sprawy. Przywołany przepis art. 18 ust. 1 e cyt. ustawy stanowi, że w przypadku, w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, odpowiednio wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż 30 dni od dnia: 1. doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, o której mowa w art. 17 tj. decyzji opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności, 2. doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności albo 3. w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna - wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5% wartości nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego. Treść powyższego przepisu odczytywana w powiązaniu z przepisem art. 16 ustawy, przewidującym, co do zasady termin wydania nieruchomości nie krótszy niż 120 dni od dnia w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna, wskazuje, że podwyższenie odszkodowania o 5 % wartości nieruchomości, przysługuje za skrócenie terminu wydania nieruchomości co najmniej do dni 30, liczonych od dat zdarzeń objętych poszczególnymi punktami. W świetle przytoczonego przepisu oraz przepisu art. 17 ustawy, określającego konsekwencje opatrzenia decyzji rygorem natychmiastowej wykonalności, z nadaniem decyzji rygoru wiąże się obowiązek niezwłocznego wydania nieruchomości przejętej pod realizację inwestycji. Wywiązanie się zaś z powyższego obowiązku uprawnia właściciela nieruchomości (użytkownika wieczystego) do uzyskania podwyższonego o 5 % odszkodowania. Jednocześnie, jak wskazuje treść przepisu art. 18 ust. 1"e" pkt 1 i 2, bieg terminu niezwłocznego wydania nieruchomości, rozpoczyna się dla zobowiązanego z momentem doręczenia mu albo zawiadomienia o wydaniu decyzji opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności albo z momentem doręczenia mu postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, rygoru natychmiastowej wykonalności. Nie ulega więc wątpliwości, że właściciel nieruchomości musi mieć świadomość ciążącego na nim obowiązku. Ciężar wykazania istnienia takiej świadomości spoczywa na organie administracji, który ma powinność zawiadomienia dotychczasowego właściciela nieruchomości o wydaniu decyzji (postanowienia) rodzącej obowiązek niezwłocznego wydania nieruchomości. W sprawie nie budzi wątpliwości, że decyzji Prezydenta Miasta B. z 28 marca 2012 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W decyzji tej zawarto również pouczenie o treści art. 18 ust. 1 e ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Nie jest też kwestionowane, że powyższa decyzja stała się ostateczna z dniem 2 maja 2012 r. Decyzję doręczono Skarżącemu i Pani T. L. w dniu 3 kwietnia 2012 r (k. 146 akt admin.). Oznacza to, że 30 dniowy termin do wydania nieruchomości upływał 3 maja 2012 r. W niniejszej sprawie sporna jest data wydania nieruchomości. Organy wiążą ten fakt z datą podpisania protokołu jej wydania. Z akt sprawy administracyjnej wynika, że Pani T. L. podpisała protokół wydania nieruchomości, tj. działki nr 1, która powstała z podziału działki nr 3 już w dniu 13 kwietnia 2012 r., zaś Skarżący – 21 maja 2012 r. Skarżący nie kwestionuje zresztą tej daty podpisania protokołu. Organ przyjął, że skoro nieruchomość nie została wydana przez dotychczasowych współwłaścicieli w ciągu 30 dni od dnia doręczenia im decyzji, to nie istnieje podstawa do powiększenia ich odszkodowania o 5%. Sąd zauważa jednak, że Pani T. L. podpisała protokół wydania nieruchomości z zachowaniem 30-dniowego terminu. Protokoły podpisane przez nią i Skarżącego są identyczne w swojej treści Z protokołu podpisanego przez T. L. wynika, że z dniem podpisania protokołu wydaje ona nieruchomość o nr 1, która powstanie z podziału działki nr 3. Wydanie nieruchomości przez T. L. miało miejsce w całości. W tej sytuacji zachodzi więc potrzeba zbadania, czy wydanie działki przez Panią T. L. nie jest wystarczające do przyjęcia, że w istocie z datą podpisania przez nią protokołu nastąpiło wydanie całej działki. W szczególności należy zbadać, czy Pani T. L. nie była upoważniona przez Skarżącego do wydanie również w jego imieniu spornej nieruchomości. Brak ustalenia tej okoliczności świadczy, zdaniem Sądu, o tym, że w sprawie nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne jej okoliczności, a zatem decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267). Mając na uwadze powyższe Sąd przyjął, że istnieje konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji, jako wydanych bez właściwej oceny istotnych okoliczności faktycznych sprawy, skutkującej naruszeniem prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Stąd orzeczono jak w sentencji. Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku – art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz §2 ust. 1 i 2, §14 ust. 2 pkt 1 lit. "a" i § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 490).