II SA/Bk 661/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata M. M. o przyznanie wynagrodzenia za czynności wykonane w ramach pomocy prawnej w zakresie sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w sprawie ze skargi B. K. i E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie wymagań ochrony środowiska p o s t a n a w i a odmówić adwokatowi M. M. przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w zakresie sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku przyznał B. K. i E. K. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Stosownie do powyższego, Okręgowa Rada Adwokacka w B. wyznaczyła do prowadzenia niniejszej sprawy adwokata M. M. (k. 34). W dniu 9 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą jej wydanie decyzję organu I instancji. Natomiast w dniu 26 września 2014 r. przyznano pełnomocnikowi wynagrodzenie za reprezentowanie skarżących w I instancji w kwocie 8.856 zł (k. 95). Skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia wniosło Samorządowego Kolegium Odwoławcze (k. 106-109). Pełnomocnik skarżących w dniu 8 grudnia 2014 r. złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, wnosząc o jej oddalenie i zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu skargowym według norm przepisanych. W uzasadnieniu swego stanowiska pełnomocnik wskazał, iż zdaniem jego mocodawców skarga nie jest uzasadniona i nie znajduje swojego uzasadnienia zarówno w stanie faktycznym, jak i prawnym. Oświadczył jednocześnie, iż strona przeciwna nie uregulowała na jego rzecz należności oraz nie otrzymał żadnych świadczeń z tytułu kosztów zastępstwa prawnego za postępowanie skargowe (k. 133). Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 października 2016 r. oddalił skargę kasacyjną w niniejszej sprawie, a na rozprawie nie było pełnomocnika skarżących (k. 149,150). W dniu 24 października 2016 r. pełnomocnik skarżących wniósł o uzupełnienie wyroku w zakresie kosztów zastępstwa prawnego zgłoszonych w pkt. 2 odpowiedzi na skargę kasacyjną (k. 51). Postanowieniem z dnia 8 listopada 2016 r. NSA oddalił wniosek o uzupełnienie wyroku w zakresie kosztów, podnosząc, iż o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu orzeka wojewódzki sąd administracyjny. Podniósł jednocześnie, iż co do zasady wojewódzki sąd administracyjny nie ma możliwości nieuwzględnienia żądania w tym zakresie, chyba że pełnomocnik ustanowiony z urzędu nie podjął żadnej czynności procesowej w imieniu strony albo jego działania pozostawały w oczywistej sprzeczności z zasadami profesjonalizmu (vide: postanowienie NSA z 16.06.2010 r. sygn. akt II FZ 143/10 i postanowienie NSA z 15.10.2014 r. sygn. akt II FSK 2459/12). Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 j.t.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Na wstępie należy podnieść, iż z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714) i z tym dniem rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.) przestały obowiązywać. Jednakże na mocy § 22 nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. W związku z powyższym wniosek o wynagrodzenie za czynność procesową dokonaną przed dniem wejścia w życie nowego rozporządzenia należy rozpoznać na starych zasadach. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w niniejszej sprawie reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 461), którego przepis § 19 stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 - 5 oraz niezbędne udokumentowane wydatki adwokata. Należy mieć również na uwadze, iż zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2012 r., II FPS 4/12 art. 204 i art. 205 § 2 - 4 w zw. z art. 207 § 1 p.p.s.a. wraz z właściwymi przepisami odrębnymi, do których odsyła art. 205 § 2 i 3 tej ustawy, stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skoro rozporządzenie wykonawcze nie zawiera wszystkich czynności procesowych, dających podstawę do przyznania wynagrodzenia ustanowionemu przez stronę pełnomocnikowi, pełnomocnikowi temu należy przyznać wynagrodzenie na podstawie stawki opłat przewidzianej w rozporządzeniu dla czynności o najbardziej zbliżonym rodzaju. Tego rodzaju lukę extra legem należy wypełnić w drodze wnioskowania przez analogię i przyjąć, że za taką czynność przysługuje opłata według stawki za czynność o najbardziej zbliżonym rodzaju. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale tej stwierdził też, że chociażby pobieżna analiza czynności procesowej, jaką jest wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną wskazuje, że swym charakterem najbardziej zbliżona jest do czynności sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Podkreślić jednak należy, iż pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 § 1 p.p.s.a jedynie, w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. W przedmiotowej sprawie pełnomocnik skarżących wprawdzie złożył pismo procesowe, tytułując je odpowiedź na skargę kasacyjną organu, niemniej jednak poza stwierdzeniem, że wnosi o oddalenie skargi SKO, gdyż jest ona nieuzasadniona i nie znajduje swojego uzasadnienia zarówno w stanie faktycznym i prawnym oraz wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia, nie zawiera ona żadnej innej treści. Natomiast odpowiedź na skargę kasacyjną sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika powinna zawierać odniesienie się do podstaw kasacyjnych strony przeciwnej oraz uzasadnienie tj. wskazania dlaczego zarzuty skargi kasacyjnej nie powinny być uwzględnione (k. 133). Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej okoliczności należy mieć na uwadze treść orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wskazano, iż "decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy, związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadności i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienie NSA z 22.12.2004 r., OZ 720/04, ONSA i WSA nr 5(8)2005, poz. 93)". Mimo bowiem literalnej wykładni art. 250 p.p.s.a., przepis ten nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jak zaznaczono powyżej, wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie sądu także pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej (vide: postanowienie NSA z 16.06.2010 r. sygn. akt II FZ 143/10 i postanowienie NSA z 15.10.2014 r. sygn. akt II FSK 2459/12). Takie stanowisko podtrzymał NSA w niniejszej sprawie w postanowieniu z dnia 8 listopada 2016 r. sygn. akt II OSK 9/15 oddalając wniosek o uzupełnienie wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach pełnomocnika z urzędu. W związku z tym wynagrodzenie może być przyznane jedynie w sytuacji, gdy pomoc prawna świadczona jest przez pełnomocnika w sposób profesjonalny. Należy podzielić stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniach z 16 marca 2000 r. (I PZ 86/99) i z 10 grudnia 2001 r. (I PKN 248/01, OSNAP z 2002 r. Nr 9, poz. 5) w myśl, których pomoc prawna świadczona w sposób sprzeczny z zasadami profesjonalizmu nie stanowi podstawy do przyznania wynagrodzenia. W przedmiotowej sprawie należy podnieść, iż pismo procesowe zatytułowane odpowiedź na skargę kasacyjną, nie zawierające odniesienia do podstaw kasacyjnych strony przeciwnej oraz uzasadnienia tj. wskazania dlaczego zarzuty skargi kasacyjnej nie powinny być uwzględnione nie może stanowić podstawy do uznania, że pomoc prawna świadczona była przez pełnomocnika w sposób profesjonalny. Pomoc prawna polegająca na sporządzeniu dla strony odpowiedzi na skargę kasacyjną nie może bowiem ograniczyć się do wskazania, iż wnosi się o jej nieuwzględnienie. Powyższe skutkuje uznaniem, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia za udzielenie pomocy prawnej. Pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu należy się bowiem wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście i faktycznie udzieloną. Końcowo należy podnieść, iż w niniejszej sprawie pełnomocnik tytułem wynagrodzenia za reprezentowanie skarżących w I instancji otrzymał kwotę 8.856 zł. Mając na uwadze niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter przedmiotowej sprawy (stopień jej zawiłości) należało uznać, że kwota ta była wystarczająco adekwatna do jego udziału w niniejszym postępowaniu, również w zakresie złożenia omówionej odpowiedzi na skargę kasacyjną. W tych okolicznościach przyznawanie zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 2 lit b cytowanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, połowy wynagrodzenia z I instancji tj. kwoty 4.428 zł za odpowiedź na skargę kasacyjną, w której pełnomocnik wnosi jedynie o jej nieuwzględnienie budzi uzasadnione wątpliwości w zakresie zasadności i legalności wydatkowania środków finansowych Skarbu Państwa. W tej sytuacji, stosując przepisy art. 250 § 1 i art. 258 § 2 pkt 8 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 22 cytowanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.