II SA/Bk 684/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 listopada 2007 r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2007 r. Z. S. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z prośbą o pomoc finansową, precyzując w trakcie wywiadu środowiskowego, iż ubiega się o specjalny zasiłek celowy na leki, opłaty mieszkaniowe, środki czystości i higieny. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji nie znalazł podstaw do przyznania specjalnego zasiłku celowego zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, co znalazło swój wyraz w decyzji z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia. Jako powód odmowy wskazano okoliczność, iż trudna sytuacja finansowa organu uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie podania strony, a ponadto posiadane przez wnioskodawcę własne możliwości finansowe powinny pozwolić na zabezpieczenie potrzeb związanych z zakupem leków, środków czystości i higieny oraz opłat mieszkaniowych. W złożonym odwołaniu Z. S. podniósł, iż znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, nadto stwierdził, iż jedynym kryterium przyznawania pomocy winne być dochody rodziny i brak możliwości zatrudnienia. Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. nie podzieliło powyższego poglądu i decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono, iż co do zasady, świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przysługują osobom lub rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W przypadku osoby samotnie gospodarującej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje, jeżeli jej dochód nie przekracza kwoty 477 zł. Tymczasem w konkretnej sprawie jak wynika z akt sprawy, dochód w rodzinie odwołującego wynosi [...] zł, a więc przekracza kryterium uprawniające do ubiegania się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej na zasadach ogólnych. Organ podkreślił jednakże, iż przekroczenie kryterium dochodowego nie wyklucza przyznania stronie pomocy pieniężnej, gdyż w takiej sytuacji może być przyznany w szczególnie uzasadnionym przypadku - specjalny zasiłek celowy. Stąd rozpatrując konkretną sprawę należy ocenić czy sprawa jest przypadkiem szczególnie uzasadnionym, czy też nie i odpowiednio to uzasadnić. Mając na względzie powyższe, po zbadaniu całości akt zgromadzonych w przedmiotowej sprawie uznało, iż sytuacja odwołującego w kontekście przesłanek określonych w art. 41 pkt 1 ustawy nie daje podstaw do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Organ stwierdził, iż sytuacja materialna wnioskodawcy nie jest wprawdzie najlepsza, to jednak stabilna. Strona osiąga stały dochód, posiada również zasoby pieniężne ze spadku, które może przeznaczyć na zaspokojenie zgłaszanych potrzeb. Nadto podkreślono, iż Kolegium z bieżącej działalności znana jest trudna sytuacja finansowa ośrodka pomocy społecznej, powodująca konieczność stosowania pewnych kryteriów w udzielaniu pomocy, a przede wszystkim realizację obowiązku wypłaty zasiłków obligatoryjnych, takich jak usługi opiekuńcze, obiady dzieciom w szkole czy zasiłki okresowe, itp. Końcowo podniesiono, iż pomoc społeczna jest instytucją jedynie wspomagającą własne środki, możliwości oraz uprawnienia osób i dopiero całkowite ich wykorzystanie przez nie powoduje możliwość przyznania zasiłku. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem Z. S. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. wnosząc o jego uchylenie i ponowne rozpoznanie sprawy. W jej uzasadnieniu skarżący przede wszystkim zawarł opinię na temat funkcjonowania administracji rządowej oraz wskazał na istniejące nadwyżki środków pomocowych kierowanych przez Unię Europejską. Na dowód powyższego dołączył do skargi dwa artykuły prasowe datowane na [...] marca 2006 r., dotyczące sposobu rozdysponowania dotacji rządowego programu dożywiania na terenie województwa p. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. podtrzymało dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się do treści skargi – stwierdzono, iż nie zawiera ona argumentów dotyczących naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji. Natomiast Kolegium nie jest uprawnione do komentowania ocen i poglądów skarżącego na temat poprawności funkcjonowania aparatu administracji w państwie. Przytoczone zaś artykuły prasowe dotyczące rozdysponowania środków odnoszą się do 2006 roku oraz terenu całego województwa. Dla rozpatrywanej sprawy nie mają zatem znaczenia prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (np. orzeczenia o przyznaniu zasiłku celowego), ma wyłącznie uprawnienia kasatoryjne. Rozpoznając sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji a jedynie, uwzględniając skargę, może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności stanowiące podstawę uwzględnienia skargi wskazane w art. 145 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skarga podlega oddaleniu. Sąd nie posiada również kompetencji do oceny celowości oraz słuszności skarżonego rozstrzygnięcia. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostały naruszone przepisy prawa obowiązujące w chwili jej wydawania. W szczególności uznać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa będące podstawą kontrolowanej decyzji. Na wstępie wskazać należy, iż zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) – zwanej ustawą, zaś tryb rozpatrywania tych spraw - Kodeks postępowania administracyjnego z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według zaś art. 3 - pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący uzyskuje dochód z tytułu renty inwalidzkiej, którego wysokość wynosząca w dacie rozstrzygania sprawy przez organ pierwszej instancji - [...] zł jest wyższa niż kryterium ustawowe wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy - 477 zł. Nie budzi zatem wątpliwości, iż skarżącemu nie przysługuje pomoc socjalna za zasadach ogólnych. Stosownie jednak do art. 41 pkt 1 ustawy osobie takiej albo rodzinie może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, ale tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Powołany przepis liberalizuje zatem możliwości udzielenia świadczeń z pomocy społecznej, albowiem przewiduje, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie, których dochody przekraczają ustawowe kryteria może być przyznane wsparcie finansowe. Należy jednakże podkreślić, iż omawiane świadczenie ma charakter fakultatywny, a uzależnione jest od tego czy przypadek osoby lub rodziny spełnia kryterium szczególnie uzasadnionego oraz jakimi możliwościami finansowymi w tym zakresie dysponuje akurat ośrodek pomocy społecznej. Ustawa nie precyzuje, co należy rozumieć przez "szczególnie uzasadniony przypadek" pozostawiając rozstrzygnięcie tej kwestii uznaniu organu wydającego decyzję. Zgodnie z poglądem zaprezentowanym w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 1999 r. (I SA 1601/98, Lex nr 47408) szczególne przypadki muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy. Podobnie w wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2006 r. (I OSK 777/05, lex nr 194414) wskazano, iż przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w sposób niemogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany w "szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Natomiast w doktrynie prawa podnosi się, iż szczególnie uzasadnione przypadki przyznawania pomocy, o której mowa w art. 41 ust. 1 ustawy należy upatrywać w zdarzeniach losowych, stanach klęski żywiołowej lub ekologicznej. Wyjątkowość okoliczności przyznawania świadczeń na specjalnych zasadach należy widzieć przede wszystkim w tym, iż beneficjenci nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Stąd przyznanie pomocy takim osobom (lub rodzinom) w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Ocena takiej sytuacja powinna zatem abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu (vide I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, ABC 2007). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż sytuacja życiowa skarżącego ustalona przez organy obu instancji nie posiada cech "szczególnie uzasadnionego przypadku", o których mowa wyżej, dających podstawę do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Jak wynika z akt sprawy skarżący posiada stały dochód w postaci renty inwalidzkiej wynoszącej [...] zł, dysponuje również kwotą [...] zł z tytułu otrzymanego spadku po rodzicach. Sytuacja ta nie jest może najlepsza, ale jak słusznie zauważa organ II instancji stabilna. Przede wszystkim znamiennym pozostaje fakt, iż skarżący posiada możliwości zaspokojenia żądanych potrzeb we własnym zakresie. Sąd podziela stanowisko organu, iż rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego specjalnego należy mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, często pozbawionych jakichkolwiek źródeł utrzymania. Organ podkreślił, iż sytuacja finansowa ośrodka pomocy społecznej jest trudna i powoduje konieczność stosowania określonych kryteriów w udzielaniu pomocy, a mianowicie w pierwszej kolejności realizację obowiązku wypłaty zasiłków obligatoryjnych, takich jak: usługi opiekuńcze, obiady dzieciom w szkole, czy zasiłki okresowe. W świetle powyższego nie można postawić organom orzekającym w sprawie zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, a o odmowie przyznania świadczenia decydowała zarówno sytuacja życiowa wnioskodawcy, a więc możliwość zabezpieczenia potrzeb przez skarżącego przez wykorzystanie własnych środków i możliwości, jak również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego nie narusza zatem granic uznania administracyjnego, w jakich działa organ rozpatrujący przedmiotową sprawę. Także wynikający z treści art. 7 kpa obowiązek załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela nie powinien być odczytywany jako bezwzględny nakaz, skoro należy badać czy nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, opubl. LEX nr 79608). W niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Podjęte rozstrzygnięcie poprzedziło wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. W uzasadnieniu odniesiono się tego materiału i dokonano rzetelnej i wszechstronnej jego oceny, jak również wyjaśnienia przesłanek, którymi organ kierował się przy wydawaniu decyzji. Argumentacja zawarta w przedmiocie rozstrzygnięcia jest zgodna z obowiązującym prawem, specyfiką świadczeń z opieki społecznej i ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnym. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.