II SA/Bk 685/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 listopada 2007 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2007 r. Z. S. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z prośbą o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji nie znalazł podstaw do przyznania pomocy finansowej w zakresie dożywiania w formie zasiłku celowego na zakup żywności zgodnie z art. 5 ust. 1 i art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania", co znalazło swój wyraz w decyzji z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia. Jako powód odmowy wskazano na możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji materialnej przez samą stronę postępowania poprzez skorzystanie z posiadanych własnych zasobów pieniężnych. W złożonym odwołaniu Z. S. podniósł, iż znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, nadto stwierdził, iż jedynym kryterium przyznawania pomocy winne być dochody rodziny i brak możliwości zatrudnienia. Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. nie podzieliło powyższego poglądu i decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż Z. S. spełnia, określone w ustawie warunki uprawniające do przyznania nieodpłatnej pomocy w zakresie dożywiania. Dochód na osobę skarżącego nie przekracza bowiem 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ wyjaśnił, iż przepisy ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" nie zawierają żadnych szczególnych regulacji odnośnie udzielania pomocy w zakresie dożywiania i mają tu zastosowanie odpowiednie regulacje ustawy o pomocy społecznej (art. 7 ustawy). Stosownie zaś do powołanej ustawy, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać poprzez wykorzystanie własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Kwestie ustalania wysokości zasiłków celowych ustawodawca pozostawił uznaniu organu administracji publicznej właściwemu w przedmiocie przyznania świadczenia. Podobnie kryteria ustalania wysokości zasiłku celowego nie zostały określone wprost przez przepisy ustawy o pomocy społecznej. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzono, iż ustalona sytuacja faktyczna strony wskazuje, iż ma ona możliwości zaspokojenia wnioskowanych potrzeb we własnym zakresie. Jak wynika bowiem z oświadczenia majątkowego złożonego w dniu [...] kwietnia 2007 r., Z. S. posiada oszczędności ze spadku w wysokości około [...] zł. W tych uwarunkowaniach uznano, iż odwołujący jest w stanie dokonywać zakupu żywności we własnym zakresie. Nadto w ocenie Kolegium rozstrzygnięcie organu I instancji nie przekracza granic uznania administracyjnego. Podkreślono, iż organ administracji publicznej decydując w przedmiocie przyznawania świadczeń z pomocy społecznej musi uwzględniać realia wynikające z budżetu jakim dysponuje, a zatem nie może przyznać więcej, niż posiada. Mając wiedzę, co do liczby osób i rodzin, którym winien udzielić pomocy oraz znając stan środków pozostających w jego dyspozycji musi on tak nimi dysponować, aby można było przyjść z pomocą osobom znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji życiowej. Stąd oczywistym jest, że z uwagi na niedobór środków finansowych na pomoc społeczną, wszystkie żądania zgłaszane przez osoby potrzebujące nie mogą być w pełni uwzględnione. W szczególności odnosząc powyższe do konkretnego przypadku, posiadając informację o zasobach finansowych będących w dyspozycji strony organ nie mógł przyznać żądanego świadczenia. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem Z. S. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. wnosząc o jego uchylenie i ponowne rozpoznanie sprawy. W jej uzasadnieniu skarżący przede wszystkim zawarł opinię na temat funkcjonowania administracji rządowej oraz wskazał na istniejące nadwyżki środków pomocowych kierowanych przez Unię Europejską. Na dowód powyższego dołączył do skargi dwa artykuły prasowe datowane na [...] marca 2006 r., dotyczące sposobu rozdysponowania dotacji rządowego programu dożywiania na terenie województwa p. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. podtrzymało dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się do treści skargi – stwierdzono, iż nie zawiera ona argumentów dotyczących naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji. Natomiast Kolegium nie jest uprawnione do komentowania ocen i poglądów skarżącego na temat poprawności funkcjonowania aparatu administracji w państwie. Przytoczone zaś artykuły prasowe dotyczące rozdysponowania środków odnoszą się do 2006 roku oraz terenu całego województwa. Dla rozpatrywanej sprawy nie mają zatem znaczenia prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (np. orzeczenia o przyznaniu zasiłku celowego), ma wyłącznie uprawnienia kasatoryjne. Rozpoznając sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji a jedynie, uwzględniając skargę, może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności stanowiące podstawę uwzględnienia skargi wskazane w art. 145 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skarga podlega oddaleniu. Sąd nie posiada również kompetencji do oceny celowości oraz słuszności skarżonego rozstrzygnięcia. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostały naruszone przepisy prawa obowiązujące w chwili jej wydawania. W szczególności uznać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa będące podstawą kontrolowanej decyzji. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. utrzymująca w mocy decyzję organu i instancji odmawiającą przyznania Z. S. pomocy finansowej w zakresie dożywiania w formie zasiłku celowego na zakup żywności. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259) – zwanej dalej ustawą. Celem programu ustanowionego powyższym aktem prawnym jest między innymi poprawa poziomu życia osób i rodzin o niskich dochodach. Stąd w ramach tego programu realizowane są działania dotyczące w szczególności zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania. Pomoc ta kierowana jest do dzieci do 7 roku życia, uczniów do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej oraz osób i rodzin znajdujących się w sytuacji wymienionej w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności osób samotnych, w podeszłym wieku, chorych lub niepełnosprawnych – w formie: posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Stosownie do treści art. 5 ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa wyżej, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Przy czym jak wynika z art. 7 ustawy do udzielania pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wedle zaś art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Powołany przepis stwarza możliwość przyznania zasiłku celowego, a zatem jest to świadczenie fakultatywne, tj. uzależnione wyłącznie od uznania administracyjnego. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w ugruntowanej już linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym np. w wyroku NSA z dnia 5 marca 1998 r. sygn. akt I SA 984/97, Lex nr 45812, w którym podkreślono, iż decyzja o przyznaniu zasiłku celowego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, iż organ nie jest obowiązany, lecz może przyznać to świadczenie. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej (vide: wyrok NSA w Gdańsku z dnia 28 lutego 1996 r. sygn. akt SA/Gd 1472/0, Lex nr 44079). W konsekwencji, jeśli organ oceniając sytuację materialną, rodzinną i potrzeby skarżącego z jednej strony, zaś z drugiej własne możliwości uzna, iż przy posiadanych zasobach majątkowych skarżącego nie jest celowe kierowanie tam środków finansowych, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Także wynikający z treści art. 7 kpa obowiązek załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela nie powinien być odczytywany jako bezwzględny nakaz, skoro należy badać czy nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, opubl. LEX nr 79608). Dodać należy, że przyznanie zasiłku celowego nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły, iż skarżący spełnia określone w ustawie uprawnienia do przyznania nieodpłatnej pomocy w zakresie dożywiania. Jego łączny dochód wynosi [...] zł a zatem nie przekracza 150 % kryterium osoby samotnie gospodarującej wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, to jest kwoty 715,50 zł. Zauważyć jednak należy, iż skarżący posiada własne możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w której obecnie się znajduje. Dysponuje on kwotą około [...] zł stanowiącą oszczędności z tytułu otrzymanego spadku. Powyższa okoliczność wynika z oświadczenia o stanie majątkowym złożonym przez Z. S. w dniu [...] kwietnia 2007 r. W tym stanie rzeczy zgodzić się należy z poglądem organów, iż skarżący posiadając wyżej wskazaną kwotą jest w stanie dokonać zakupu żywności przy wykorzystaniu własnych zasobów finansowych. W ocenie Sądu organom orzekającym w niniejszej sprawie nie można postawić zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Omawiane rozstrzygnięcia wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, a o odmowie przyznania świadczenia decydowała zarówno sytuacja życiowa wnioskodawcy, a więc możliwość zabezpieczenia potrzeb przez skarżącego przez wykorzystanie własnych środków, jak również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Organy podkreśliły, iż sytuacja finansowa ośrodka jest trudna i powoduje konieczność udzielania pomocy społecznej w pierwszej kolejności osobom znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji życiowej. W tych uwarunkowaniach mając wiedzą o posiadanych przez skarżącego zasobach finansowych, odmowa przyznania wnioskowanej pomocy finansowej w formie zasiłku celowego za zakup żywności nie budzi zastrzeżeń, w szczególności nie przekracza granic uznania administracyjnego. W niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Podjęte rozstrzygnięcie poprzedziło wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. W uzasadnieniu odniesiono się tego materiału i dokonano rzetelnej i wszechstronnej jego oceny, jak również wyjaśnienia przesłanek, którymi organ kierował się przy wydawaniu decyzji. Argumentacja zawarta w przedmiocie rozstrzygnięcia jest zgodna z obowiązującym prawem, specyfiką świadczeń z opieki społecznej i ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnym. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.