II SA/Bk 687/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor WSA Jacek Pruszyński,, sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i zasiłku okresowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2007r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] lipca 2007r. nr [...] na podstawie której został przyznany J. M. zasiłek okresowy od czerwca do września 2007r. w wysokości 118, 47 zł miesięcznie oraz zasiłek celowy na częściowe pokrycie wydatków na: żywność, środki czystości, energię, gaz, odzież i obuwie w wysokości 140 zł. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Wnioskiem z dnia 4 czerwca 2007r. J. M. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z prośbą o przyznanie zasiłku okresowego i celowego. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skonkretyzował swoje potrzeby i wskazał, że potrzebuje pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, energię, gaz, odzież i obuwie. Decyzją z dnia [...] lipca 2007r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przyznał J. M. pomoc w formie zasiłku okresowego od czerwca do września 2007r. w wysokości 118, 47 zł miesięcznie oraz pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na: żywność, środki czystości, energię, gaz, odzież i obuwie w wysokości 140 zł. W uzasadnieniu organ przedstawił podstawy prawne oraz zasady przyznawania zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Odnośnie zasiłku okresowego organ podał, że został on przyznany w minimalnej wysokości określonej przez art. 147 ust. 3 w/w ustawy, dlatego że w projekcie budżetu na 2007r. nie przewidziano żadnych środków własnych na zasiłki okresowe, w związku z czym MOPS w bieżącym roku może dysponować na zasiłki okresowe tylko środki finansowe z dotacji celowej z budżetu państwa. Odnośnie zasiłku celowego organ podkreślił, że niewielka ilość środków nie pozwala na uwzględnienie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Wskazano kwotowo ilość środków przekazanych w czerwcu 2007r. do dyspozycji MOPS z przeznaczeniem na pomoc społeczną, podano ilość złożonych wniosków i dotychczasowy sposób rozdysponowania pieniędzy. Po przeprowadzeniu szczegółowej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy (przedstawionej również w uzasadnieniu decyzji) podkreślono, że potrzeby J. M. zostały częściowo zaspokojone, natomiast MOPS w Z. nie posiada środków na pełne uwzględnienie żądania. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. M. i wniósł o jej uchylenie. Zarzucił organowi pomocy społecznej rażące naruszenie ustawy o pomocy społecznej i rażącą dyskryminację jego osoby ponieważ rażąco narusza art. 106 ust. 3 i art. 38 i 39 ustawy o pomocy społecznej. Podniósł, że decyzja w sprawie zasiłku celowego nie rozstrzyga w całości złożonego wniosku, co jest rażącym naruszeniem kpa jak i ustawy o pomocy społecznej. Organ błędnie ustalił wysokość dochodu, gdyż strona w czerwcu i w lipcu 2007r. otrzymywała dodatek mieszkaniowy w wysokości 13, 13 zł. Wysokość przyznanego mu zasiłku okresowego w wysokości 118,47 zł i zasiłku celowego w wysokości 140 zł nie zaspokoi jego podstawowych (niezbędnych) potrzeb bytowych umożliwiających bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ustalone w ustawie kryterium dochodowe określa minimalną kwotę dla osoby na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych człowieka. Wydana decyzja zdaniem J. M. jest samowolą administracyjną i dowolnością organu. Rażąco narusza ustawę o pomocy społecznej, dyskryminuje jego osobę, niehumanitarnie go traktuje i narusza jego słuszny interes. J. M. zarzucił również brak rzetelności rozpatrzenia złożonych przez niego wniosków zgodnie z art. 107 kpa, ponieważ nie rozstrzygnięto całości złożonego wniosku. Nadto zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu brak uzasadnienia, brak kryteriów, którymi MOPS kierował się w przyznawaniu zasiłków i sposobów rozdysponowania posiadanych środków. Końcowo podniósł, że obowiązkiem organu jest bezwzględne zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz wypłacenie przyznanej pomocy niezwłocznie, tj. w miesiącu w którym został złożony wniosek a nie z dużym opóźnieniem, ponieważ przyznana pomoc staje się bezcelowa oraz zarzucił naruszenie przepisów art. 6 -11 kpa i Konstytucji RP. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że w rozpatrywanej sprawie materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy art. 38 i 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i stwierdził, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego przyznając zasiłek celowy w wysokości 140 zł. Przyznanie zasiłku okresowego w minimalnej wysokości 118, 47 zł było również uzasadnione, gdyż w budżecie miasta Z. na rok 2007r. nie były zaplanowane środki na realizację zasiłków okresowych, w związku z tym realizacja tego zadania była możliwa jedynie w oparciu o dotację celową z budżetu państwa, która to dotacja przyznawana jest w wysokości pozwalającej na pokrycie wydatków na zasiłki okresowe jedynie w części minimalnej – art. 147 ust. 3 pkt 1 w zw. z ust. 6 w/w ustawy. Organ ustosunkowując się do poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu stwierdził, że żaden z nich nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż są one bezzasadne. A mianowicie organ podniósł, że zaskarżona decyzja wskazuje sposób rozdysponowania środków (uzasadnienie decyzji str.2), skarżącemu został zapewniony czynny udział w sprawie (J. M. uczestniczył w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 13 czerwca 2007r., został również zapoznany przez organ I instancji z aktami sprawy w dniu 20 czerwca 2007r., organ odwoławczy wyznaczył J. M. 7 –dniowy termin do zapoznania się z aktami, z którego to prawa odwołujący się skorzystał w dniu 1 sierpnia 2007r.). Organ podniósł, że nietrafny jest również zarzut nierozpatrzenia zgłoszonego wniosku w całości, gdyż z sentencji decyzji wynika, że J. M. przyznano zasiłek celowy i okresowy a więc te formy pomocy o które wnioskujący się ubiegał. Za bezpodstawny uznano zarzut dyskryminowania, niehumanitarnego traktowania oraz nie uwzględniania słusznego interesu strony, gdyż z akt sprawy nie wynika, aby organ żądał od J. M. przełożenia dokumentów, które nie byłyby wymagane przepisami ustawy o pomocy społecznej a wysokość przyznanej pomocy w formie zasiłku celowego (140 zł) przekracza jego średnią (72, 87 zł). Przyznany zasiłek celowy nie musi zaspokajać w całości zgłoszonych potrzeb, gdyż osoba wnioskująca powinna również poczynić starania w celu pozyskania środków utrzymania. Organ I instancji prawidłowo doliczył do dochodu J. M. dodatek mieszkaniowy w wysokości 41, 12 zł zamiast 13,13 zł ( kwota dodatku mieszkaniowego wynika z treści decyzji SKO w Ł. z dnia [...] stycznia 2007r. nr [...] na podstawie której przyznano odwołującemu dodatek mieszkaniowy w wysokości 3,24 zł oraz ryczałt na zakup opału w wysokości 37,88 zł na okres od dnia 1 grudnia 2006r. do dnia 31 maja 2007r.). Końcowo organ podniósł, że nie jest również zasadny zarzut naruszenia przepisów art. 38 ust. 3 i art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, gdyż stosowanie art. 38 ust. 3 w latach 2004 -2007 jest wyłączone przepisem art. 147 ust. 1, 2 i 3. Odnośnie art. 106 ust. 3 organ wskazał, że zgodnie z jego treścią świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie zasiłku okresowego został złożony w dniu 4 czerwca 2007r. Zasiłek okresowy decyzją z dnia [...] lipca 2007r. został przyznany na okres od czerwca do września 2007r., czyli zgodnie z w/w przepisem. Wypłata tego zasiłku nie mogła nastąpić przed wydaniem decyzji w sprawie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wypłata zasiłku okresowego za czerwiec nastąpi w dniu 25 lipca 2007r. Powyższa decyzja została zaskarżona przez J. M. do sądu administracyjnego. Zarzuty podniesione w skardze są powtórzeniem zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa, sąd nie dopatrzył się przy tym żadnych uchybień, które jest obowiązany uwzględniać z urzędu na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przedmiotowy zakres zgłoszonego przez J. M. wniosku o przyznanie pomocy społecznej dotyczył żądania przyznania zasiłku celowego na: żywność, środki czystości, energię, gaz, odzież i obuwie oraz zasiłku okresowego. Wobec powyższego materialnoprawną podstawę orzekania w przedmiotowej sprawie stanowiła ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.) Postępowanie toczyło się natomiast w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego z uwzględnieniem modyfikacji przewidzianych w w/w ustawie. W niniejszej sprawie ustalenie aktualnej sytuacji materialnej skarżącego nastąpiło w oparciu o szczegółowy wywiad środowiskowy (zgodnie z art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 i 5 ustawy o pomocy społecznej), załączone do wniosku o przyznanie pomocy dokumenty (zaświadczenie z PUP k. 2, rachunek za energię elektryczną k. 11, decyzje o wymiarze podatku rolnego k. 4,3 oraz decyzję SKO w Ł. o przyznaniu dodatku mieszkaniowego) oraz oświadczenie o stanie majątkowym wskazujące na posiadane udziały w nieruchomościach oraz na brak innych wartościowych składników majątku (k. 9). Ustalono również miesięczne wydatki J. M. na energię, które ponosi wspólnie z bratem oraz uwzględniono, iż w miesiącach poprzedzających datę złożenia wniosku uzyskał dochód nie przekraczający kwoty kryterium dochodowego – art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Pracownik socjalny w trakcie wywiadu ustalił, iż sytuacja materialno-bytowa J. M. kwalifikuje się do przyznania pomocy społecznej, określił wstępnie skalę potrzeb i rozmiar pomocy niezbędnej do ich zaspokojenia. Celem przedstawienia finansowych możliwości Ośrodka załączono do akt pismo Burmistrza Miasta Z. z dnia 15 stycznia 2007 r. informujące, iż w 2007 r. MOPS dysponuje kwotą 741.000 zł dotacji budżetowej przeznaczonej na zasiłki okresowe oraz kwotą 280.000 zł na zasiłki celowe. W piśmie wskazano kwotowy podziału środków na zasiłki celowe w poszczególnych miesiącach roku 2007 (k. 7 akt adm. I instancji). Na podstawie tak ustalonego całokształtu okoliczności sprawy organy były uprawnione do ustalenia kwoty zasiłku celowego w wysokości 140 zł. Zgodnie z treścią przepisu art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rozstrzygnięcie w sprawie tej formy pomocy ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej oraz liczba osób uprawnionych do jej otrzymania. Zgodnie z powyższym wskazano w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji, iż w projekcie budżetu miasta na zasiłki celowe w miesiącu czerwcu przeznaczono kwotę 18.000 zł. Do dnia wydania decyzji rozpatrzono 247 wniosków złożonych w maju i część złożonych w czerwcu. Średni zasiłek wyniósł w czerwcu 72,87 zł i był o ponad 60 zł niższy od zasiłku przyznanego zaskarżoną decyzją J. M. Okoliczność, iż wskazana kwota nie odpowiada żądaniom skarżącego nie ma wpływu na ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia, które zostało wyczerpująco i przekonująco uzasadnione, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi organ dysponuje na tego rodzaju pomoc. Odnośnie zarzutów co do wysokości przyznanego zasiłku okresowego wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 38 ustawy o pomocy społecznej, ta forma pomocy przysługuje ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego - osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Jedno z tych kryteriów skarżący spełnia, albowiem jest osobą bezrobotną (zaświadczenie z PUP – k. 2). Kwota zasiłku okresowego może być przyznana do wysokości różnicy między kryterium dochodowym wnioskodawcy a jego dochodem, nie więcej niż 418 zł miesięcznie i nie mniej niż 20 zł (art. 38 ust. 2 pkt 1 i ust. 4 w/w ustawy). Minimalna wysokość tej formy pomocy jest określona dwoma przepisami. Pierwszy z nich to art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym minimalny zasiłek powinien wynosić 50 % różnicy między wskazanymi wyżej wartościami (kryterium dochodowym a dochodem). Z mocy przepisu szczególnego (– art. 147 ust 3 w/w ustawy) w latach 2006 – 2007 wskazana powyżej minimalna wysokość została określona na innym poziomie i wynosi w przypadku zasiłku okresowego dla osoby samotnie gospodarującej - 35 % różnicy między kryterium dochodowym a dochodem. Wynika to z faktu, iż we wskazanym wyżej przedziale czasowym zasiłki okresowe, pomimo że obowiązek ich wypłaty powinien obciążać budżet gminy jako ich zadanie własne (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej), są finansowane z dotacji celowej z budżetu państwa. W latach 2006 - 2007 wysokość przekazanych środków z dotacji wynosi 35 % różnicy między kryterium dochodowym a dochodem. Organ gminy może wypłacić zasiłek wyższy gdy posiada na ten cel własne środki (art. 38 ust. 6 ustawy). W rozpoznawanej sprawie skarżącemu przyznano kwotę 118, 47 zł zasiłku okresowego. Kwota stanowi wymagane 35 % różnicy pomiędzy dochodem skarżącego a dotyczącym go kryterium dochodowym. Na dzień wydawania zaskarżonego rozstrzygnięcia II instancji kryterium dochodowe wynosiło 477 zł, zaś dochód J. M. 138,51 zł. (477 – 138,51 x 35 % ). Przy czym bezzasadny jest zarzut dotyczący nieprawidłowego wyliczenia wysokości dochodu poprzez doliczenie dodatku mieszkaniowego w wysokości 41, 12 zł zamiast 13,13 zł. – kwota dodatku mieszkaniowego przyznanego J. M. na okres od dnia 1 grudnia 2006r. do dnia 31 maja 2007r. wynika bowiem z decyzji SKO w Ł. z dnia [...] stycznia 2007r. nr [...] i wynosi dokładnie 41,12 zł (dodatek mieszkaniowy w wysokości 3,24 zł oraz ryczałt na zakup opału w wysokości 37,88). Wobec powyższego stwierdzić należy, iż zakwestionowana decyzja oraz poprzedzająca jej wydanie decyzja organu I instancji w zakresie przyznania zasiłku celowego i okresowego zostały poprzedzone szczegółowymi, prawidłowymi ustaleniami faktycznymi ocenionymi następnie w dopuszczalnych granicach swobodnej oceny dowodów. Organy obydwu instancji prawidłowo wskazały okoliczności, które wpłynęły na zakres udzielonej pomocy socjalnej, a w szczególności na ograniczony jej charakter. Było to szczególnie istotne w tej części decyzji, która dotyczyła zasiłku celowego, albowiem uznaniowy jego charakter obligował organ do bardziej wszechstronnego i wnikliwego zbadania stanu faktycznego, by podjęta w ramach swobodnej oceny dowodów decyzja nie była decyzją dowolną (arbitralną). Kryteria te zostały spełnione. Bezzasadny jest zarzut dotyczący nierozpatrzenia przez organy całego wniosku. Wszystkie wnioskowane żądania skarżącego podlegające załatwieniu w formie decyzji administracyjnej znalazły odzwierciedlenie w wydanych w sprawie rozstrzygnięciach, których uzasadnienia zawierają argumenty o konieczności i możliwości jedynie częściowego uwzględnienia żądań. Skarżącemu został również zapewniony czynny udział w postępowaniu administracyjnym przed organami obydwu instancji. Nie znajdują również uzasadnienia zarzuty naruszenia pozostałych przepisów KPA tj. art. 6 -11 oraz wskazanych w skardze przepisów Konstytucji RP. Skarżący nie wskazał, na czym te naruszenia miałyby polegać, zaś sąd rozpoznając sprawę nie dopatrzył się nieprawidłowości, które wskazywałyby na uchybienie którejś z powołanych norm prawnych. Wobec niepotwierdzenia się zarzutów skargi podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi na oddalenie skargi odstąpiono od orzekania o kosztach postępowania (zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje skarżącemu od organu tylko w razie uwzględnienia skargi przez sąd – przepis art. 200 § 1 w/w ustawy).