II SA/Bk 690/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. S. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] grudnia 2015 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od części kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi w sprawie ze skargi Z. S. na postanowienie P. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazania przedstawienia do wglądu dowodów potwierdzających fakt powiadomienia Głównego Inspektora Sanitarnego o pierwszym wprowadzeniu do obrotu suplementów diety p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od części kosztów sądowych, tj. wpisu sądowego Z. S. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu podając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Skarżąca i jej mąż są emerytami rolniczymi i uzyskują z tego tytułu dochód w łącznej wysokości 1.808,01 zł (emerytury w wysokości 900,78 zł i 907,23 zł). Ponadto uzyskują miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 538 zł. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi jedynie samochód osobowy, na który został zaciągnięty kredyt w kwocie 44.143 zł i oszczędności na bieżące wydatki w kwocie 900 zł. Wnioskodawczyni wraz z mężem zamieszkują w domu córki. Miesięczne bieżące wydatki rodziny skarżącej przedstawiają się następująco: kredyt na samochód – 1.226,19 zł, ubezpieczenie samochodu – 210,92 zł, koszty mieszkania – 100 zł, opłaty za media – 160 zł, usługi telekomunikacyjne – 30 zł, koszty leczenia i rehabilitacji – 30 zł. Do wniosku dołączono kserokopie: załącznika do umowy kredytowej, informacji o minimum socjalnym w czerwcu 2015 r., odcinków za emeryturę. W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podano, że sytuacja materialna wnioskodawczyni uzasadnia tezę, że jest ona w stanie ponieść koszty wpisu od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Świadczy o tym fakt posiadania oszczędności w kwocie 900 zł. Skarżąca złożyła sprzeciw od tego postanowienia i podała, że kwota 900 zł nie stanowi oszczędności rozumianych jako nadwyżka dochodów nad kosztami utrzymania. Kwota ta pochodzi ze źródeł przychodu – bieżąca emerytura, która na dzień wypełnienia wniosku nie została jeszcze wydana. Skarżąca podniosła, że w jej wypadku uiszczenie wpisu byłoby równoznaczne z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i rodziny. Z przychodu który ma trudno jest opłacić raty, zapłacić za benzynę, jedzenie. Żyje nadzwyczaj oszczędnie i nie ma już z czego zrezygnować, aby mogła zaoszczędzić w celu uiszczenia wpisu. Wskazując na powyższe wniosła o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako P.p.s.a.) spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem wniosku przez Sąd. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja pomocy prawnej jest więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 r., nr 4, s. 36-39). W sprawie niniejszej z oświadczenia skarżącej wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Skarżąca i jej mąż uzyskują stały dochód z emerytur: skarżąca w wysokości 900,78 zł a jej mąż 907,23 zł w sumie 1.808,01 zł. Nadto uzyskują dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 538 zł miesięcznie, co razem z emeryturami daje kwotę 2.346,01 zł. Miesięczne wydatki stanowią kwotę 1.757,11 zł w tym rata kredytu na samochód w wysokości 1.226,19 zł. Po odliczeniu wydatków z uzyskiwanego dochodu zostaje kwota 588,90 zł. Skarżąca podniosła, że kwota 900 zł stanowiąca postawę odmowy przyznania prawa pomocy, faktycznie nie stanowi oszczędności a jest bieżącą emeryturą, która na dzień wypełnienia wniosku nie została jeszcze wydana. W kontekście sposobu wypełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, stanowisko skarżącej wyrażone w sprzeciwie wydaje się być mało prawdopodobne. Skarżąca bowiem wyraźnie wyodrębniła kwotę emerytury w rubryce dotyczącej dochodu i kwotę 900 zł w rubryce dotyczącej oszczędności z dodatkowym określeniem, że jest to kwota na bieżące wydatki. Abstrahując jednak od tego czy kwota 900 zł to bieżący dochód z emerytury czy też zgromadzone oszczędności, stwierdzić należy, że sytuacja majątkowa skarżącej nawet bez tej kwoty oszczędności, nie uzasadnia zwolnienia jej od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego. W przedmiotowej sprawie za negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy należy uznać fakt osiągania przez skarżąca i jej męża pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym stałego miesięcznego dochodu pozwalającego na pokrycie wykazanych wydatków. Ponadto uznać należy, że skoro skarżącą stać na zaciąganie kredytu rozłożonego na stosunkowo wysokie raty, ze spłatą których skarżąca nie ma kłopotów, to stwierdzić należy, że ma ona płynność finansową i nie znajduje się w tak trudniej sytuacji by uzasadnione było zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Należy bowiem podkreślić, że wszczynając spór przed Sądem, skarżąca powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winna ona zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania sądowego. Co do zasady bowiem to strona winna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jak wskazano wyżej jest formą dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie dofinansowania przez innych obywateli. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.