II SA/Bk 697/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.),, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi L. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje radcy prawnemu Z. J. M. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy. Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...].07.2011 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpatrzeniu odwołania Pana L. Z. od decyzji z dnia [...].06.2011 r. znak: [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Działu Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. dotyczącej odmowy przyznania zasiłku celowego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Pan L. Z. (zwany dalej "Skarżącym") wnioskiem z dnia [...].05.2011 r. wystąpił do MOPR w B. o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności z uwzględnieniem stosowania diety trzustkowo-żołądkowej i cukrzycowej. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...].06.2011 r. odmówił przyznania wnioskowanej pomocy z uwagi na brak współpracy wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym, polegającej na odmowie podpisania kontraktu socjalnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż Skarżący jest osobą bezrobotną, schorowaną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego dochodu, a zatem spełnia kryteria uprawniające go do zasiłku okresowego. Jednakże organ zaznaczył, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich warunków przyznania takiej pomocy, na podstawie art. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, ze zm.), zwana dalej w skrócie: "u.p.s.", można odmówić jej przyznania w przypadku braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Organ pierwszej instancji stwierdził, że strona skarżąca była kilkakrotnie informowana o propozycji zawarcia kontraktu socjalnego, którego głównym celem jest uzyskanie przez Skarżącego orzeczenia o niepełnosprawności. Miało to miejsce m.in. podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...].04.2011 r., w piśmie z dnia 4.05.2011 r. oraz podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...].05.2011 r. Organ podniósł również, że pomimo iż informował stronę skarżącą o konsekwencjach niepodpisania ww. kontraktu, tj. odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia, ww. nie podjął współpracy. Jedynie w pismach z dnia [...].05.2011 r. oraz z dnia [...].05.2011 r. negatywnie ustosunkował się do propozycji organu, twierdząc że wizyty u lekarzy i orzeczenie o niepełnosprawności w żaden sposób nie wpłyną na poprawę jego sytuacji. Poza tym podniósł, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności złoży wówczas, gdy sam uzna, że posiada odpowiednie zaświadczenia lekarskie. W ostatnim piśmie dodał ponadto, że wniosek o orzeczenie niepełnosprawności złoży w 2012 r. oraz, że w jego ocenie nie musi podpisywać kontraktu socjalnego. Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie, w którym, powołał się na zdarzenia i decyzje z lat wcześniejszych (sprzed 2008 r. i po 2008 r.) oraz zarzucił organowi, że jego działanie doprowadziło go do utraty zdrowia. Ponadto stwierdził, że organ "zataja" informacje dotyczące jego stanu zdrowia, o czym świadczy fakt niepowoływania się w uzasadnieniach decyzji na dostarczane przez niego dokumenty lekarskie. Odnośnie zaproponowanej treści kontraktu socjalnego strona skarżąca podniosła, że uzyskanie przez nią orzeczenia o niepełnosprawności w żaden sposób nie spowoduje poprawy stanu zdrowia w związku z czym jest to działanie bezcelowe. Skarżący wniósł również o zbadanie przez Kolegium kwestii pomocy Ośrodka w zaspokajaniu jego podstawowych potrzeb na przestrzeni czasu, począwszy do marca 2008 r., a także zwrócił się z zapytaniem "czy użyczenie przez siostrę pokoju jest zasługą Kierownika Działu Świadczeń Społecznych". Zdaniem Skarżącego fakt, że dostarcza wszystkie zaświadczenia lekarskie świadczy o jego współdziałaniu z pracownikiem socjalnym, a uzyskanie tych zaświadczeń dowodzi, że jest osobą aktywną i samodzielną w kontaktach z lekarzami specjalistami, a zatem nie ma potrzeby zawierania kontraktu socjalnego. Odwołanie skarżącego od powyższej decyzji nie zostało uwzględnione. Zaskarżoną decyzją (Nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po jego rozpatrzeniu orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Kolegium podzieliło ustalenia organu, co do sytuacji strony, samotnie gospodarującej i nieosiągającej żadnego dochodu, jak też ocenę w kwestii odmowy współpracy Skarżącego z pracownikiem socjalnym. Zdaniem organu odwoławczego propozycje przedstawione w kontrakcie socjalnym mają na celu przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej strony skarżącej. Poza tym Kolegium, wbrew zarzutom Skarżącego stwierdziło, że orzeczenie o niepełnosprawności nie jest jedynym dokumentem świadczącym o inwalidztwie. Jego uzyskanie umożliwiłoby objęcie strony skarżącej pomocą w formie zasiłku stałego. Organ odwoławczy stwierdził zatem, że kontrakt ma na celu zdyscyplinowanie Skarżącego do podejmowania działań do wyznaczonego celu, tj. uzyskania stopnia niepełnosprawności, zapewniając stronie pomoc ze strony Ośrodka, w sytuacji terminowego wywiązywania się ze złożonych zobowiązań. W związku zaś z tym, że strona skarżąca nie podpisała kontraktu socjalnego, Kolegium stwierdziło, iż zasadne jest stanowisko organu pierwszej instancji, który na podstawie art. 11 p.p.s., odmówił przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego. Ponadto organ odwoławczy zaznaczył, że MOPR w B. decyzją z dnia [...].06.2011 r. przyznało Skarżącemu zasiłek celowy na sfinansowanie leków. Zaproponowało mu też pomoc w formie obiadów, której ww. nie przyjął. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W uzasadnieniu skargi, podobnie jak w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, strona skarżąca, odnosząc się do zdarzeń z okresu od 2008 r., domagała się potwierdzenia zarzutu, że MOPR swym działaniem spowodował pogorszenie jego stanu zdrowia. Skarżący zarzucił Kolegium, że nie ustaliło na jakie przewlekłe schorzenia cierpi oraz od kiedy. Strona skarżąca podniosła również, że MOPR zataił dane dotyczące jego stanu zdrowia strony i nie zgodził się z oceną dokonaną przez Kolegium, że do takiego zatajenia nie doszło. Ponadto Skarżący powołał się na dokumenty lekarskie i wyniki badań, które potwierdzają jego złą sytuację zdrowotną. Odmowę podpisania kontraktu wyjaśnił w sposób podobny, jak to miało miejsce w odwołaniu. Skarżący zakwestionował dokonaną przez Kolegium ocenę warunków zawartych w zaproponowanym kontrakcie, jako rozsądnych i pomagających mu w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Poza tym podkreślił , że nie istnieje potrzeba dyscyplinowania go w podejmowaniu działań zmierzających do zebrania dokumentacji medycznej koniecznej dla złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Stwierdził, że sam zdecyduje kiedy złoży ww. wniosek. Ponadto w ocenie strony skarżącej, sam lekarz rodzinny może wystąpić z wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności swojego pacjenta. Skarżący ponownie podniósł również kwestię długotrwałych procedur załatwiania jego wniosku o przyznanie pomocy na wykupienie przypisanych lekarstw, twierdząc przy tym, że jest to celowe działanie pracowników socjalnych zmierzające do uzyskania korzyści materialnych. Strona skarżąca podniosła także, że Kolegium użyło niewłaściwego sformułowania twierdząc, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo, ponieważ nie osiąga on żadnych dochodów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu. Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działań organów administracji publicznej stosując kryterium zgodności tych działań z prawem. Nie dostrzegając w sprawie mających wpływ na wynik sprawy naruszeń prawa materialnego ani mogących mieć wpływ na wynik sprawy naruszeń prawa procesowego, i nie stwierdzając wad kwalifikowanych decyzji (skutkujących nieważnością decyzji), oddala skargę (vide: art. 145 w związku z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).W sprawie niniejszej zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa regulującymi tryb i zasady przyznawania zasiłków okresowych. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy o pomocy społecznej, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 u.p.s., pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny odpowiadać okolicznościom uzasadniającym udzielenie pomocy. Decyzje z reguły mają charakter uznaniowy i są wydawane po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 us. 4 u.p.s.). Zasiłek celowy – jak wynika z art. 39 u.p.s.– może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Należy również podkreślić, że art. 4 u.p.s. nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Natomiast brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (zob. wyrok WSA w Poznaniu sygn. akt IV SA/Po 329/10, opubl. LEX nr 686746). W niniejszej sprawie podstawę odmowy wnioskowanej pomocy stanowił art. 11 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z powołanym przepisem brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd stwierdził, że organy w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny i rozważyły przesłanki przyznania zasiłku celowego. Wskazuje na to zarówno sposób prowadzenia postępowania wyjaśniającego, jak i uzasadnienie wydanych decyzji. Organy nie zataiły danych o stanie zdrowia Skarżącego, wręcz przeciwnie po wnikliwej analizie dokumentów stwierdziły, że Skarżący jest osobą schorowaną. Ustaliły, że strona skarżąca jest osobą bezrobotną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego dochodu, a zatem spełnia kryteria uprawniające go do zasiłku okresowego. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że wbrew zarzutom strony skarżącej, dla uznania osoby za samotnie gospodarująca bez znaczenia jest fakt posiadania, bądź też nie posiadania dochodów. Z art. 6 pkt 10 u.p.s. wynika bowiem, że osoba samotnie gospodarująca to osoba, która prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Organy zaznaczyły jednak, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich warunków przyznania takiej pomocy, na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s. można odmówić jej przyznania w przypadku braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Organy podniosły, że strona skarżąca była kilkakrotnie informowana o propozycji zawarcia kontraktu socjalnego, którego głównym celem jest uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności. Miało to miejsce m.in. podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...].04.2011 r. (k. 65 akt administracyjnych), w piśmie z dnia [...].04.2011 r. (k. 10 akt administracyjnych) oraz podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...].05.2011 r. (k. 24 akt administracyjnych). Pomimo, iż Skarżący był informowany o konsekwencjach nie podpisania ww. kontraktu, tj. odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia, ww. nie podjął współpracy. Jedynie w pismach z dnia [...].05.2011 r. oraz z dnia [...].05.2011 r. negatywnie ustosunkował się do propozycji organu, twierdząc że wizyty u lekarzy i orzeczenie o niepełnosprawności w żaden sposób nie wpłyną na poprawę jego sytuacji. Co więcej Skarżący podniósł, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności złoży wówczas, gdy sam uzna, że posiada odpowiednie zaświadczenia lekarskie. W ostatnim piśmie dodał ponadto, że wniosek o orzeczenie niepełnosprawności złoży w 2012 r. oraz, że w jego ocenie nie musi podpisywać kontraktu socjalnego. W świetle powyższych ustaleń, zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości odmowa przyznania Skarżącemu zasiłku okresowego. Jak słusznie stwierdził organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę ustawa o pomocy społecznej reguluje nie tylko prawa, ale też obowiązki osób korzystających z pomocy społecznej. Niepodpisanie przez Skarżącego kontraktu socjalnego, którego celem jest złożenie wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności, skutkowało zatem odmową przyznania zasiłku okresowego. Poza tym jak słusznie stwierdził organ odwoławczy propozycje przedstawione w kontrakcie socjalnym miały na celu przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, w jakiej znalazła się strona. Nie miały zatem na celu wyleczenia Skarżącego, a jedynie poprawę jego sytuacji bytowej. Ponadto, jak słusznie stwierdził organ odwoławczy, Skarżący nie kwestionuje potrzeby podjęcia starań o uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jednak sam chce wyznaczyć termin jego złożenia, pozostając przy tym w będzie, że jest to uzależnione od decyzji lekarza rodzinnego. Z art. 6b ust. 1 ustawy z dnia 27.08.1997 r. o rehabilitacji zdrowotnej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r. Nr 127 poz. 721) wynika bowiem, że wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w przypadku osób dorosłych, może złożyć osoba zainteresowana albo, za jej zgodą, ośrodek pomocy społecznej. Sąd zauważa, że Skarżący od wielu lat korzysta z zasiłków pomocy społecznej, często przyjmując postawę roszczeniową. Odmawiał podjęcia prac lub udziału w szkoleniach tłumacząc to złym stanem zdrowia. Odmawiał też pomocy w formie korzystania z posiłków. Taka sytuacja potwierdza słuszność postępowania organów, bowiem uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności Skarżącego dawałoby pewność co do potrzeby i zakresu świadczenia Skarżącemu pomocy w różnych formach m.in. przyznania zasiłku stałego. Należy podkreślić, że celem pomocy społecznej nie jest całkowite utrzymanie podopiecznego lecz wspieranie go w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej przy jego aktywnym współudziale. Takich warunków, jak się okazuje, Skarżący nie chce respektować. Również zarzucana w skardze opieszałość organu w załatwianiu wniosku strony "wymyka" się spod kontroli sądu w sprawie ze skargi na decyzję załatwiającą sprawę. Mogła być przedmiotem skargi na bezczynność, natomiast nie ma znaczenia przy ocenie końcowego rezultatu postępowania administracyjnego. Mając powyższe na względzie Sąd stwierdził, że pomimo, iż wynik przeprowadzonego postępowania jest niezgodny z oczekiwaniami strony skarżącej, nie może to oznaczać, że zaskarżona decyzja narusza prawo . Sąd administracyjny niezwiązany granicami skargi nie stwierdził innych naruszeń prawa, które mogłyby stanowić podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu radcy prawnemu, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 p.p.s.a. oraz przepisów § 2 ust. 3, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.)