II SA/Bk 713/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 października 2014 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy pieniężnej oddala skargę. Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po rozpatrzeniu wniosku skarżącej W. T. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją organu z dnia [...] marca 2014. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Mocą tej decyzji odmówiono skarżącej udzielenia doraźnej pomocy pieniężnej ze środków budżetowych będących w dyspozycji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z przeznaczeniem na zakup opału. Wniosek strony w postępowaniu drugoinstancyjnym rozpatrywany był w oparciu o art. 19 "d" ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Przed wydaniem decyzji w pierwszej instancji strona nie nadesłała dokumentów potwierdzających jej trudną sytuację materialną. Dopiero do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona dołączyła informację o dochodach uzyskanych od organu rentowego za rok 2013 oraz plik paragonów fiskalnych dokumentujących zakupy. Przed ponownym rozpatrzeniem sprawy strona dołączyła też informację o aktualnej wysokości świadczenia emerytalno – rentowego. Dysponując poszerzonym materiałem dowodowym organ ustalił, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z renty rodzinnej w kwocie 2056,95 złotych. Jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Ze względu na stan zdrowia wymaga leczenia farmakologicznego oraz systematycznych wizyt kontrolnych w placówkach służby zdrowia. Ponosi koszty leczenia i dojazdów do lekarzy. Do wniosku dołączyła plik paragonów fiskalnych za zakup leków i produktów spożywczych, ale te – z racji braku oznaczenia odbiorcy – nie mogły stanowić dowodu w sprawie. Również dowodem wydatków strony nie mogły być dowody uiszczenia kosztów sądowych przez W. T. gdyż dokumentacja sądowa wskazywała, że nie dotyczą one sprawy skarżącej. Organ podkreślił, że szczególna opieka państwa nad kombatantami wyraża się przede wszystkim w wypłacaniu im comiesięcznych dodatków do rent i emerytur, natomiast doraźną pomocą pieniężną mogą zostać objęci kombatanci znajdujący się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej. Sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia potrzeby udzielenia pomocy. Wnioskodawczyni jako wdowa po kombatancie ma bowiem prawo do stałych dodatków: kompensacyjnego i ryczałtu energetycznego w łącznej kwocie 196,72 złotych miesięcznie. Ryczałt energetyczny przeznaczany jest na opłaty za gaz, energię elektryczną i zakup opału. Ponadto jako wdowa po kombatancie wnioskodawczyni ma prawo do ulg taryfowych w komunikacji krajowej środkami publicznego transportu kolejowego i autobusowego a także przysługuje jej prawo do bezpłatnego zaopatrzenia w leki o określonej kategorii dostępności oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Organ dodał, że dochód skarżącej przekracza 220% najniższej emerytury i z tych przyczyn nie mogłaby skarżącej zostać udzielona pomoc w podstawowym trybie przewidzianym art. 19 "a" ust. 1 pkt 1ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a jedynie w trybie doraźnym uzasadnionym wyjątkową, szczególnie trudną sytuacją materialną. Decyzja taka ma charakter uznaniowy a Szef Urzędu dysponuje ograniczonym budżetem przeznaczonym na pomoc socjalną i musi brać pod uwagę przede wszystkim potrzeby tych osób, które dotychczas z tej formy pomocy nie korzystały W skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję W. T. opisała swoją trudną sytuację życiową, materialną i zdrowotną. Wyraziła niezadowolenie z faktu odmowy przyznania jej pomocy pieniężnej w kwocie widniejącej na fakturze VAT z 30 kwietnia 2014r. dotyczącej zakupu węgla za 868 złotych. Podkreśliła, że świadczenie rentowe nie wystarcza na pokrycie wszystkich wydatków życiowych. W skardze po raz pierwszy zgłosiła potrzebę dofinansowania kosztów zakupu wózka inwalidzkiego. Szef Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu albowiem zaskarżonej decyzji nie można skutecznie postawić zarzutu niezgodności z prawem, stanowiącego kryterium sądowej kontroli decyzji administracyjnych. Przede wszystkim podkreślić należy, że wniosek skarżącej rozpatrywany był na podstawie mającego charakter uznaniowy przepisu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (zwanej dalej ustawą o kombatantach). Sama skarżąca zresztą we wniosku z dnia 7 lutego 2014r. zwróciła się o udzielenie jej jako wdowie po kombatancie pomocy finansowej uznaniowej, mającej na celu - jak wskazała we wniosku – pokrycie kosztów zakupu opału na okres zimowy (węgla albo koksu). Przy rozstrzyganiu wniosku w postępowaniu pierwszoinstancyjnym ([...] marca 2014r) zasady przyznawania pomocy finansowej kombatantom (i wdowom po kombatantach) regulował przepis art. 19 powołanej wyżej ustawy o kombatantach. Przewidywał on w ustępach 1 – 5 możliwość udzielenia kombatantom i innym osobom uprawnionym znajdującym się w trudnych warunkach materialnych oraz w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych doraźnej lub okresowej pomocy pieniężnej. Niezależnie od trudnych warunków materialnych czy zdarzeń losowych uzasadniających przyznanie pomocy, pomoc finansową mogła uzyskać uprawniona osoba wyłącznie na częściowe pokrycie kosztów zakupu wózka inwalidzkiego, sprzętu rehabilitacyjnego, dostosowania pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa, opłacanie pomocy pielęgnacyjnej, a w stosunku do niewidomych oraz ciężko poszkodowanych inwalidów – kosztów zakupu innego, ułatwiającego pracę i życie, sprzętu pomocniczego. Tryb przyznawania pomocy określało wydane z upoważnienia zawartego w ustępie 5 art. 19 Rozporządzenie Ministra pracy i Polityki Socjalnej z 17 kwietnia 1998r. w sprawie kryteriów, form i trybu przyznawania i udzielania pomocy pieniężnej z Państwowego Funduszu Kombatantów (Dz. U z 1988r. Nr 53, poz. 334), które w par. 3 ust. 1 wskazywało graniczną kwotę dochodu wnioskodawców ubiegających się o pomoc, która pozwalała na traktowanie ich sytuacji jako trudnej w rozumieniu art. 19 ust. 1 ustawy. W przepisie art. 19 ust. 6 ustawy o kombatantach przewidziana była możliwość przyznania pomocy pieniężnej na innych warunkach niż określone w rozporządzeniu w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Decyzja drugoinstancyjna wydana w dniu [...] czerwca 2014r. na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, oparta być musiała na nowym przepisie ustawy o kombatantach, wprowadzonym do niej z mocą obowiązującą od dnia 18 maja 2014r. na podstawie ustawy zmieniającej z dnia 14 marca 2014r.(Dz. U. z 2014r. poz. 496). Ustawa zmieniająca uchyliła dotychczasowe brzmienie art. 19 ustawy o kombatantach, nadając mu nową treść i dodała regulację dotyczącą zasad przyznawania pomocy materialnej kombatantom (wdowom po kombatancie) w przepisach art. 19 a-19f. Z uwagi na brak zastrzeżenia w przepisach przejściowych ustawy zmieniającej konieczności stosowania w postępowaniach w toku dotychczasowej regulacji ustawowej, w postępowaniu odwoławczym sprawę z wniosku skarżącej organ musiał rozpatrywać przy stosowaniu nowych przepisów. Nowa regulacja ustawowa nie zmieniła zasad przyznawania pomocy. Nadal pozostawiła organowi prawo do udzielenia pomocy kombatantom (wdowom po kombatantach) i innym uprawnionym z ustawy o ile znajdują się w trudnej sytuacji materialnej lub dotknęło ich zdarzenie losowe, a niezależnie od tych przyczyn wyłącznie w celach związanych z zakupem wózka inwalidzkiego, sprzętu rehabilitacyjnego, przedmiotów ortopedycznych, środków pomocniczych, dostosowania pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa oraz opłacenia pomocy pielęgnacyjnej. W art. 19a określiła graniczny dochód wnioskodawców uprawniający do uzyskania pomocy finansowej oraz wysokość możliwej do przyznania pomocy doraźnej lub okresowej na poszczególne cele. Ustawa nowelizująca scedowała przyznawanie pomocy na gminy (w ramach zadań zleconych z zakresu administracji rządowej) oraz Związkowi Inwalidów Wojennych RP (art. 19bustawy), pozostawiając w art. 19d uprawnienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do przyznawania pomocy finansowej kombatantom i innym osobom uprawnionym, a także pozostałym po nich wdowom lub wdowcom – emerytom, rencistom, inwalidom, osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne, na ich wniosek i na innych warunkach niż określone art. 19 a ust. 1- 3. Z ustaleń organu, niekwestionowanych przez skarżącą, a znajdujących potwierdzenie w dokumentach złożonych przez nią w toku postępowania przed organem administracji, wynika, że dochód skarżącej wynoszący 2056,95 złotych przekracza 220% najniższej emerytury, której 100 % od 1 marca 2014r. wynosi kwotę 844,45 złotych, a to nie pozwalało organowi na traktowanie sytuacji skarżącej jako trudnej materialnie w założeniu ustawodawcy i z tego tytułu stanowiącej podstawę ubiegania się o pomoc finansową. Jednocześnie z akt wynika, że skarżąca jako cel pomocy wskazała we wniosku potrzebę pokrycia kosztów zakupu opału, a taki cel nie został wymieniony w ustawie o kombatantach jako uzasadniający przyznanie pomocy niezależnie od dochodu. Skarżąca dla uzasadnienia wnioskowanej pomocy nie wskazała także na zdarzenie losowe, z charakteru będące zdarzeniem nagłym, nieprzewidywalnym i niezależnym od strony. Powyższe okoliczności nakładały na organ potrzebę rozważenia przyznania pomocy na zasadzie wyjątkowej, opartej na szczególnych okolicznościach, a o jakiej mowa w art. 19 ust. 6 ustawy o kombatantach w brzmieniu tej ustawy obowiązującym do dnia 17 maja 2014r. i w art. 19d ustawy o kombatantach w brzmieniu tej ustawy obowiązującym od 18 maja 2014r. Przepisy powyższe przyznawały i przyznają Szefowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uprawnienie do udzielenia pomocy finansowej, a nie nakładały i nie nakładają obowiązku udzielenia takiej pomocy. Konstrukcja ww. przepisów, będących podstawą materialnoprawną wydanych decyzji oparta jest na uznaniu administracyjnym organu. Organ administracji działając w ramach uznania administracyjnego ma prawo odmowy udzielenia pomocy. Sąd administracyjny decyzje o charakterze uznaniowym kontroluje wyłącznie poprzez pryzmat obowiązku organu właściwego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich okoliczności sprawy oraz obowiązku należytego uzasadnienia decyzji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji rozważa zaś wszystkie okoliczności sprawy a w konsekwencji nie czyni decyzji dowolnie podjętą. Argumentacja skargi nie podważa w sposób skuteczny argumentacji organu. Dopiero w skardze wnioskodawczyni po raz pierwszy wskazuje jako alternatywny cel pomocy finansowej zakup wózka inwalidzkiego, z którego mogłaby – jak podaje – "w razie konieczności korzystać". Potrzeba uzyskania pomocy finansowej na inny cel niż dotychczas wskazywany, a będący celem wymienionym w ustawie o kombatantach uzasadniającym udzielenie pomocy niezależnie od dochodu, otwiera skarżącej prawo do złożenia kolejnego wniosku o udzielenie takiej pomocy (od 18 maja 2014r. realizowanej ze środków przekazanych przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przez organy gminy). Przy rozpatrywaniu niniejszej skargi sąd administracyjny nie może organowi postawić zarzutu nierozważenia przyznania pomocy na zakup wózka inwalidzkiego, gdyż taka potrzeba nie była zgłoszona w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, w którym organ działał na wniosek strony. Dotyczy to również innych potrzeb wymienionych dopiero w skardze. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o oddaleniu skargi (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).