II SA/Bk 718/11

II SA/Bk 718/11 POSTANOWIENIE Dnia 14 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. E. i S. E. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2011 r. przyznającego skarżącym prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od połowy kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. E. i S. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego p o s t a n a w i a 1. przyznać W. E. i S. E. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od połowy kosztów sądowych, 2. odmówić W. E. i S. E. przyznania prawa pomocy w zakresie pozostałym. II SA/Bk 718/11 U Z A S A D N I E N I E Skarżący W. i S. małżonkowie E. na odrębnych formularzach złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazali, że źródłem utrzymania wspólnie przez nich prowadzonego gospodarstwa domowego jest wyłącznie wynagrodzenie S. E., wynoszące miesięcznie 2.000 zł. W. E. nie pracuje i nie osiąga dochodu. W skład majątku skarżących wchodzi: działka o powierzchni 1.900 m² wraz z domem o powierzchni 88 m² (współwłasność małżeńska). Strony nie posiadają oszczędności i przedmiotów wartościowych (k. 22 - 25). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o sprecyzowanie oświadczenia majątkowego skarżący wyszczególnili następujące kwoty wydatków: telefony (stacjonarny i komórkowy) – 80 zł, Internet – 40 zł, energia elektryczna – 54 zł, gaz – 60 zł, MPO – 12 zł, woda – 20 zł, podatek gruntowy – 10 zł, benzyna – 120 zł; żywność – 800 zł (200 zł tygodniowo). Dodatkowo skarżący ponoszą wydatki na ubezpieczenie samochodu OC – 500 zł, ubezpieczenie przyczepy – 30 zł oraz przegląd techniczny – 98 zł, a także ponoszą koszty związane z remontem domu i ulepszeniem działki (k. 32). Powyższe okoliczności wykazali dołączając: zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w B. P. z 21.10.2011 r. (k. 39), zaświadczenie o zarobkach z 24.10.2011 r. (k. 40), decyzje dotyczące rejestracji samochodu i przyczepy (k. 41 – 42), opłacone faktury za telefony i Internet (k. 43-44), rachunki za energię elektryczną (k. 45 - 46), rachunek za wodę (k. 48), decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego (k. 49), rachunki i faktury dokumentujące wydatki na materiały budowlane i remont ogrodzenia oraz na badanie techniczne samochodu (k. 50 - 66). Także dołączyli bilety kolejowe na przejazdy trasą B. P. – G. z okresu sierpień – październik 2011 r. na kwotę 30, 40 zł (k. 33 - 38). W oparciu o powyższe okoliczności oraz wskazując na obowiązek strony wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, jak również na obowiązek ponoszenia kosztów sądowych – postanowieniem z 16.11.2011 r. referendarz tutejszego sądu przyznał wnioskodawcom prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od połowy kosztów sądowych i odmówił tego zwolnienia w pozostałym zakresie. Wywiedziono w uzasadnieniu orzeczenia, że instytucja prawa pomocy ma w założeniu służyć osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie mogą uiścić opłat sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Jak oceniono, skarżący nie wykazali, by znajdowali się w takiej trudnej sytuacji, bowiem po uwzględnieniu wszystkich wydatków okazuje się, że pozostaje im miesięcznie kwota około 900 zł, którą mogą zaoszczędzić, w tym mogą przeznaczyć na pokrycie części kosztów sądowych, które to koszty nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności zaspokojenia. Referendarz ocenił, że sytuacja finansowa skarżących pozwala im ponieść częściowo koszty związane z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Z uwagi na to, że obecnie koszty te ograniczają się do kwoty wpisu w wysokości 500 zł, zwolnił skarżących z połowy tej sumy. Od powyższego postanowienia sprzeciw złożyli W. i S. małżonkowie E. wskazując, że pomylili się wskazując, iż koszty utrzymania samochodu i przyczepy wynoszą miesięcznie około 120 zł. Ich zdaniem należy uwzględnić amortyzację samochodu i kwotę 1, 50 zł jako koszt przejechania nim 1 km. Wywiedli, że skoro miesięcznie pokonują autem 360 km oraz dodatkowo 28 km jeżdżąc na zakupy – to miesięczny wydatek na samochód wynosi 120 zł (benzyna) i 708 zł amortyzacja samochodu. Oznacza to, że po uwzględnieniu wszystkich wydatków pozostaje im kwota 372 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał częściowemu uwzględnieniu. Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od koszów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zdaniem sądu dokumenty przedłożone przez skarżących uprawniają do wniosku, że nie są oni w stanie ponieść wskazanych kosztów sądowych w pełnym zakresie, natomiast powinni i są w stanie ponieść je w połowie. Rozważając uprawnienie do otrzymania prawa pomocy wyjść należy od zasady odpłatności obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym warunkującej w pierwszej kolejności podejmowanie przez sąd czynności procesowych. Wyjątki od tej zasady wynikają z konkretnych przepisów ustawy p.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy, którego celem jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd bez konieczności uiszczania opłat. Chodzi zatem o to, by strony partycypowały w kosztach działania sądu jeśli mają taką możliwość, ale też by jednocześnie nie zamykać drogi sądowej tym podmiotom, które takich kosztów ponieść nie są w stanie w żadnym zakresie lub chociażby w części. Zatem prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie sądu. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że skarżący – choć utrzymują się z jednego dochodu w wysokości 2.000 zł – nie znajdują się w sytuacji, w której jakiekolwiek wydatki poza koniecznymi uniemożliwiałyby im zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ze złożonego oświadczenia majątkowego oraz przedłożonych dokumentów wynika, że są wypłacalni, regularnie opłacają faktury i rachunki związane z codziennymi potrzebami i eksploatacją domu (woda, gaz, światło, wywóz śmieci) i nie posiadają (nie wykazują) żadnych zaległości. Uwzględniając sporządzony przez skarżących wykaz miesięcznych wydatków należy stwierdzić, że ze skromnej, ale stałej sumy dochodów są w stanie wygospodarować kilkaset złotych oszczędności (około 900 zł mając na uwadze 2.000 zł dochodu i około 1.200 zł wydatków). Jest to kwota, która pozwala im dodatkowo, oprócz poniesienia wydatków koniecznych, na regularne opłacenie badań technicznych samochodów, ich ubezpieczenia (łącznie rocznie około 628 zł) oraz przeprowadzenie remontów domu i ulepszenia działki. Trzeba jednak mieć na uwadze, że ostatnio wymienione wydatki nie mają charakteru stałego, ale okresowy (koszty eksploatacji samochodów) lub jednorazowy - raz na kilka lat (remont) i dlatego nie powinny zostać uwzględnione w pełnej wysokości jako koszty comiesięczne. Nie można również zgodzić się z twierdzeniami o konieczności uwzględnienia w wydatkach kosztów amortyzacji samochodu. Amortyzacja, wbrew stanowisku skarżących ze sprzeciwu, nie pociąga za sobą konkretnych comiesięcznych wydatków, ale stanowi raczej koszt o charakterze niepieniężnym, który dopiero w ostatecznym rozrachunku obciąży budżet użytkownika, a nie jest faktycznie możliwy do tak precyzyjnego wyliczenia jak uczyniły to strony (1, 50 zł za 1 km jazdy samochodem). Dlatego wyliczenie przedstawione w sprzeciwie nie może wpłynąć na wysokość wydatków, które należy określić - na podstawie przedłożonych dokumentów - na około 1.200 zł miesięcznie, łącznie z kosztami użycia samochodu. Marginalnie jedynie dodać trzeba, że nawet gdyby przychylić się do stanowiska skarżących i uwzględnić koszty amortyzacji w wielkości wskazanej w wyliczeniu – również comiesięcznie pozostawałaby skarżącym kwota około 372 zł oszczędności. Jest to dodatkowy argument wskazujący, że małżonkowie E. nawet przy wyższych wydatkach niż pierwotnie wykazali (vide oświadczenie z k. 32) są w stanie wygospodarować z uzyskiwanych dochodów środki z przeznaczeniem np. na koszty sądowe. Skarżący w żadnym ze złożonych oświadczeń nie wskazywali też, by posiadali jakiekolwiek zadłużenie. W tych okolicznościach nie można przyjąć, że nie są w ogóle w stanie partycypować w kosztach sądowych i powinno być im udzielone zwolnienie w zakresie pełnych kosztów sądowych (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie sądu koszty sądowe nie mogą być traktowane jako ostatnie w kolejności zaspokajania. Strona kierując sprawę na drogę sądową musi się liczyć z odpłatnością postępowania i powinna dołożyć starań, aby się z tego obowiązku w miarę możliwości wywiązać. Mając to na uwadze sąd ocenił, że skarżącym, w ich aktualnej sytuacji finansowej, nie można przyznać zwolnienia od kosztów sądowych w pełnym zakresie, ale też nie można ich obciążyć pełną odpłatnością. Zdaniem sądu skarżący są w stanie partycypować w połowie kosztów sądowych, a uiszczenie obecnie kwoty 250 zł nie stanowi dla nich obciążenia zagrażającego egzystencji rodziny. Zwłaszcza że wnosząc skargę powinni się liczyć z koniecznością ponoszenia spornych kosztów i zabezpieczyć w miarę możliwości na tę okoliczność pewne środki, co – jak wynika z przedłożonych rachunków – przy dołożeniu należytej staranności jest możliwe. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.