II SA/Bk 728/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 maja 2009 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania usług opiekuńczych 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi M. O. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.- Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 127 § 2 kpa oraz art. 3 ust. 4 i art. 50 ust. 1, 2, 3 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 115, poz. 728), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] o przyznaniu J. B. usług opiekuńczych. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Postępowanie w sprawie został wszczęte na wniosek J. B. złożony w dniu 8 lipca 2008 r. o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni jest osobą zaliczaną do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z tego tytułu otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie. Nie posiada uprawnień do otrzymywania świadczeń emerytalnych i rentowych. Mieszka z niepełnosprawnym synem, ubezwłasnowolnionym całkowicie i zaliczonym do znacznego stopnia niepełnosprawności. Na rzecz syna otrzymuje rentę socjalną w wysokości 475,38 zł. miesięcznie, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. miesięcznie oraz świadczenie alimentacyjne w wysokości 385, 08 zł. miesięcznie. Łączny dochód rodziny wynosi 1.166,46 zł. miesięcznie. W oparciu o powyższe ustalenia organ I instancji przyznał J. B. usługi opiekuńcze w ilości 5 godzin tygodniowo, to jest 1 godzinę dziennie. Wskazał, iż usługi te obejmują pomoc i opiekę w zakresie: zaspokajania codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną zaleconą przez lekarza, pielęgnację oraz w miarę możliwości zapewnienie kontaktu z otoczeniem. Jednocześnie organ zwolnił ją całkowicie z odpłatności za te usługi, świadczone w okresie od 18 sierpnia 2008 r. do 31 lipca 2009 r. W uzasadnieniu organ podniósł, iż pomoc w postaci usług opiekuńczych przyznano ze względu na niepełnosprawność wnioskodawczyni. Przy ustalaniu zakresu udzielonej pomocy, organ wziął pod uwagę zarówno orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wnioskodawczyni, jak również badania lekarzy - biegłych sądowych. Z wydanych przez nich opinii wynika, że stan zdrowia wnioskodawczyni nie uzasadnia stałej opieki innych osób i jest ona zdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych; potrafi samodzielnie załatwiać wszelkie sprawy urzędowe. Jej stan zdrowia, pomimo niepełnosprawności, umożliwia prawidłowe funkcjonowanie w środowisku oraz prawidłową opiekę nad niepełnosprawnym synem. Wnioskodawczyni posiada pełną sprawność ruchową z niewielkim upośledzeniem ruchomości kolana prawego. Odwołanie od decyzji wniosła J. B. Z treści odwołania wynika, iż domaga się ona przyznania usług opiekuńczych w większym wymiarze. Wskazuje, że ze względu na stan zdrowia, sama nigdzie nie wychodzi. Ma usztywniony kręgosłup. Posiada orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności. Brak przyznanych usług powoduje, że nie ma komu udzielić jej pomocy przy kąpaniu się, wykupieniu recept na leki i wielu innych spraw. Mimo takiego stanu jest zdana sama na siebie. W ostatnie dni była głodna, gdyż nie było komu zrobić jej podstawowych zakupów. Zdaniem J. B. pozbawienie jej przyznanych uprzednio usług opiekuńczych, z których korzystała przez 10 lat, jest aktem zemsty ze strony kierownika Ośrodka za to, że nie dopuściła do umieszczenia syna w domu pomocy społecznej. Jej zdaniem usługi opiekuńcze w gminie M. przyznawane są według uznania kierownika Ośrodka. Organ odwoławczy utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji przytoczył treść art. 50 ust. 1, 2 i 5 oraz art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i stwierdził, że zaskarżonemu rozstrzygnięciu nie można zarzucić dowolności. Podniósł, że w przedmiotowej sprawie ustalając rozmiar przyznanych usług opiekuńczych wzięto pod uwagę przede wszystkim stan zdrowia J. B. i będące pochodną stanu zdrowia, możliwości samodzielnego funkcjonowania. Podniesiono, że nie ulega wątpliwości, iż została ona zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B., z dnia [...] maja 1998 r. wynika też, że wymaga stałej pomocy innych osób. Przy ocenie stanu zdrowia, zdaniem organu, należy jednocześnie uwzględnić opinie lekarzy specjalistów, sporządzone w maju 2008 r., a zatem zawierające aktualne informacje o stanie zdrowia i możliwości samodzielnego funkcjonowania wnioskodawczyni. Z opinii sądowo – lekarskiej, z dnia [...] maja 2008 r., sporządzonej przez biegłych sądowych - specjalistów z zakresu chorób wewnętrznych i kardiologii, reumatologii, ortopedii i traumatologii wynika, że ma ona pełną sprawność ruchową z niewielkim upośledzeniem ruchomości kolana prawego. Aktualny stan zdrowia umożliwia jej prawidłową opiekę nad synem. Z kolei z opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii, z dnia [...] maja 2008 r., wynika, że nie stwierdzono u niej choroby psychicznej ani cech upośledzenia umysłowego. Jej stan psychiczny nie uzasadnia stałej opieki innych osób. Jest ona zdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych; potrafi samodzielnie załatwić wszystkie sprawy urzędowe. Organ stwierdził, że z powyższego wynika, iż stan zdrowia J. B. pozwala jej na samodzielne funkcjonowanie. Potrzeba korzystania z pomocy innych osób jest w jej przypadku ograniczona i usługi opiekuńcze, przyznane w wymiarze 5 godzin tygodniowo, winny tę potrzebę zaspokoić. Organ zaznaczył, że skoro zarówno z opinii lekarzy jak i wypowiedzi skarżącej wynika, iż jej stan zdrowia nie stanowi przeszkody do sprawowania opieki nad inną niepełnosprawną osobą (synem), to jej twierdzenie o braku możliwości stałego funkcjonowania bez pomocy innych osób brzmi niewiarygodnie. Takie postępowanie, zdaniem organu, może rodzić podejrzenie, iż stanowisko wnioskodawczyni zmienia się w zależności od tego, w jakim celu składa ona kolejne oświadczenia. Nie zgadzając się z powyższa decyzją J. B. zaskarżyła ją do sądu administracyjnego. Zarzuca, że kwestionowane orzeczenie oparte jest wyłącznie na opiniach lekarzy - biegłych sądowych. Nie wzięło natomiast pod uwagę orzeczenia o niepełnosprawności znak: [...] wydanego przez Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności oraz zaświadczeń o stanie jej zdrowia: z dnia [...] lipca 2008 r. wydanego przez lekarza rodzinnego oraz z dnia [...] sierpnia 2008 r., wydanego przez lekarza, psychiatrę. Skarżąca podniosła, że opinie biegłych sądowych oparte były jedynie na rozmowie, bez rozpatrywania żadnych wyników badań. Twierdzi, że stan jej zdrowia jest zupełnie inny niż wynikający z zaskarżonej decyzji. Nie jest w stanie sama się umyć, zrobić zakupów ani załatwić spraw urzędowych - nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Wniosła o skierowanie przez Sąd na badania lekarskie w celu ustalenia stanu jej zdrowia. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze stwierdził, że za chybiony należy uznać zarzut wydania decyzji jedynie w oparciu o niektóre dowody zgromadzone w aktach sprawy z pominięciem pozostałych dowodów. Organ podniósł, że rozstrzygając sprawę wzięto pod uwagę całokształt materiału dowodowego w tym również fakt iż w orzeczeniu z dnia [...] maja 1998 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B. uznał, że skarżąca wymaga stałej pomocy innych osób. W sprawie nie kwestionowano potrzeby udzielenia skarżącej pomocy w postaci usług opiekuńczych. Taka pomoc została jej przyznana. Rozmiar tej pomocy został zaś ustalony z uwzględnieniem jej stanu zdrowia co do którego wypowiedzieli się lekarze specjaliści. W ich zgodnych opiniach, skarżąca posiada pełną sprawność ruchową. Jest zdolna nie tylko do samodzielnego zaspokajania własnych podstawowych potrzeb życiowych, ale jej stan zdrowia umożliwia sprawowanie prawidłowej opieki nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem organu nie można więc dać wiary twierdzeniom skarżącej że nie jest w stanie sama się umyć, zrobić zakupów ani załatwić spraw urzędowych, czyli nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B., zważył co następuje; Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 – pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela ( vide: wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Zgodnie z treścią art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym – ust. 2 i 3 art. 50 ustawy. Ośrodek pomocy społecznej przyznaje usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia – ust. 5 art. 50 ustawy. Podstawą decyzji w przedmiocie pomocy w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych oprócz przepisu art. 50 ustawy o pomocy społecznej powinna być również uchwała rady gminy określająca szczegółowo kwestie dotyczące usług – art. 50 ust. 6 ustawy a w przypadku specjalistycznych usług opiekuńczych także rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. nr 189, poz. 1598) – art. 50 ust. 7 ustawy. Z treści powyższych przepisów wynika, że przypadek przyznania usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych o którym mowa w art. 50 ust. 1 ustawy ma charakter obligatoryjny co oznacza, że usługi te muszą być przyznane, w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, niemniej jednak decyzje w sprawie tych usług mają charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do okresu i miejsca świadczenia. Wyznacznikami ustalenia zakresu przyznania usługi są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy podnieść należy, że w sprawie bezspornym jest, iż wnioskodawczyni z uwagi na wiek i stan zdrowia wymaga pomocy w formie usług opiekuńczych. Sporem w sprawie natomiast objęta jest kwestia związana z zakresem przyznanych usług opiekuńczych. W ocenie wnioskodawczyni czas i forma przyznanej pomocy w zakwestionowanej decyzji jest niewystarczająca, gdyż jej stan zdrowia jest zupełnie inny niż przyjęły organy orzekające w przedmiotowej sprawie. Nie jest ona zdolna do samodzielnej egzystencji gdyż nie jest w stanie sama się umyć, zrobić zakupów ani załatwić spraw urzędowych. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdzić należy, że twierdzenia skarżącej dotyczące jej stanu zdrowia nie zasługują na uwzględnienie. Przede wszystkim podnieść należy, że przed datą wszczęcia postępowania o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych (wniosek został złożony w dniu 8 lipca 2008 r.) toczyło się, w sprawie cywilnej, postępowanie w przedmiocie umieszczenia w domu pomocy społecznej syna skarżącej (I połowa 2008 r.). Ze zgromadzonej w trakcie postępowania cywilnego dokumentacji medycznej w celu ustalenia czy jej aktualny stan zdrowia pozwala na zapewnienie prawidłowej opieki nad niepełnosprawnym synem, wynika że: - jest ona w pełni sprawna ruchowo z niewielkim upośledzeniem ruchomości kolana prawnego, stwierdzone dolegliwości ze strony układu krążenia hormonalnego i narządu ruchu nie wykazują przeciwwskazań do opieki na synem – opinia biegłego sądowego z zakresu chorób wewnętrznych i kardiologii, reumatologii, ortopedii i traumatologii z dnia [...] maja 2008 r., - jej stan psychiczny pozwala na zapewnienie prawidłowej opieki na synem, gdyż nie stwierdzono u niej choroby psychicznej ani cech upośledzenia umysłowego – opinia biegłego sądowego z zakresu psychiatrii z dnia [...] maja 2008 r. Nadto wskazać należy, że sama zainteresowana słuchana na rozprawie w dniu [...] lutego 2008 r. wyjaśniła, że "sama się myje, ubiera, sama może robić zakupy, jeżeli czegoś zabraknie sama wychodzi do sklepu, na pocztę, do urzędu gminy, jest w stanie sama przynieść zakupy spożywcze na potrzeby rodziny, obecnie nic jej nie dolega". Powyższe świadczy o tym, że stan zdrowia skarżącej na dwa miesiące przed datą złożenia przez nią wniosku o przyznanie usług opiekuńczych był taki, że pozwalał jej nie tylko na samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego w minimalnym zakresie ale również nie stanowił przeszkody do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Stwierdzić zatem należy, że zakres przyznanych jej usług opiekuńczych w wymiarze 5 godzin tygodniowo - 1 godzinę dziennie jest adekwatny do jej aktualnego stanu zdrowia, który świadczy o tym, że może ona funkcjonować bez stałej pomocy innych osób. Odnośnie wniosku skarżącej dotyczącego skierowania jej przez Sąd na badania lekarskie w celu ustalenia stanu jej zdrowia wskazać należy, że nie mógł być on uwzględniony. Rolą sądu administracyjnego jest bowiem jedynie skontrolowanie zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Sąd ten, co do zasady, nie przeprowadza postępowania dowodowego. Jedyny wyjątek od tej reguły dotyczy możliwości przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z dokumentu i to tylko w przypadku, gdy nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie – art. 106 § 3 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 w/w ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności radcy prawnego w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22% stawki w kwocie 52,80 zł.