II SA/Bk 731/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi K. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zapłaty kwoty tytułem zwrotu wydatków poniesionych zastępczo na poczet opłat za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...].05.2011 r. nr [...], 2. stwierdza, że wymienione decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego K. Ł. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. zobowiązał skarżącego K. Ł. do zapłaty kwoty [...] złotych tytułem zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Miasto B. na poczet opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej przy ulicy Ś. w B., babci skarżącego L. Ł. w okresie od [...] października 2010 r. do [...] marca 2011 r. Organ wskazał, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a do wnoszenia opłaty do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania są obowiązani w kolejności: mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, następnie małżonek, zstępni, wstępni i w trzeciej kolejności gmina, z której osoba została skierowana do placówki, przy czym mieszkaniec domu wnosi opłatę, której wysokość nie przekracza 70% jego dochodu, natomiast małżonek i członkowie rodziny pokrywają koszty ustalone w umowie, którą zawierają z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Z akt sprawy wynikało, że dochodem L. Ł. w okresie pobytu w domu pomocy społecznej była emerytura i dodatek pielęgnacyjny, z których 70 % (tj. kwota [...] zł) stanowiło opłatę za pobyt w placówce, niepokrywającą całości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej. Z tych przyczyn obowiązek ponoszenia odpłatności w pozostałej części spoczywał na zstępnych: synu oraz ośmiorgu pełnoletnich wnukach. Sytuacja dochodowa siedmiorga zobowiązanych nie pozwalała na partycypowanie w kosztach pobytu w Domu Pomocy Społecznej, zaś jedna z osób nie przebywa i nie zamieszkuje pod adresem stałego zameldowania na terenie Polski a jej sytuacja socjalno – bytowa nie została przez Ośrodek ustalona. Jedynie K. Ł. posiadał dochód powyżej ustawowego kryterium dochodowego. Skarżący odmówił jednak podpisania umowy określającej zasady partycypowania w kosztach pobytu babci w domu pomocy społecznej. Organ ustalił, że dochód 2 - osobowej rodziny skarżącego (strony i jego małżonki), osiągany w poszczególnych miesiącach okresu pobytu babci w domu pomocy społecznej przekraczał 250% kryterium dochodowego. Organ stwierdził, że w sytuacji, gdy istnieją przesłanki świadczące o dobrej sytuacji materialnej osoby zobowiązanej i nie zgadza się ona na umowne określenie wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej członka rodziny, kierownik ośrodka może skorzystać z prawa: bądź wydania decyzji określającej na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wysokość zastępczo poniesionych przez gminę wydatków i wskazującą osobę zobowiązaną do zwrotu należności, bądź do wystąpienia do sądu z powództwem o roszczenie alimentacyjne na podstawie art. 110 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie organ wskazał, że stosownie do treści art. 64 ustawy o pomocy społecznej, osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej członka rodziny mogą wnosić o częściowe lub całkowite zwolnienie z tej opłaty, jeżeli występują określone w tym przepisie okoliczności. Zdaniem organu, przepis powyższy może znaleźć zastosowanie jedynie wówczas, gdy dana osoba została już osobą zobowiązaną na podstawie umowy zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej lub na podstawie prawomocnej decyzji administracyjnej dotyczącej zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę. Wysokość kwoty podlegającej zwrotowi przez K. Ł. tytułem wydatków poniesionych zastępczo przez Miasto B.za pobyt L. Ł. w DPS w okresie od [...] października 2010 r. do [...] marca 2011 r. wynika z różnicy między dochodem rodziny Zobowiązanego w omawianym okresie a 250% kryterium dochodowego rodziny, przy uwzględnieniu dochodu rodziny z miesiąca poprzedzającego ustalenie opłaty za dany miesiąc. Końcowo organ nadmienił, że organ na wniosek zobowiązanego lub pracownika socjalnego może na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej orzec o odstąpieniu od żądania zwrotu należności, odroczeniu terminu płatności należności albo rozłożeniu spłaty należności na raty. W odwołaniu od tej decyzji skarżący K. Ł. podniósł, że wobec tego, że żyje bliższy krewny L. Ł., jej syn, to na nim w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki. Ponadto wskazał, że w niniejszej sytuacji zachodzi przesłanka z art. 144 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, pozwalająca na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego, w sytuacji, gdyby to było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu powyższego odwołania decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Kolegium nie dopatrzyło się jakichkolwiek wadliwości w postępowaniu organu I instancji oraz podtrzymało zawartą w decyzji tego organu argumentację faktyczną i prawną. Dodatkowo wskazano, że chociaż art. 110 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej przewiduje możliwość wytaczania na rzecz obywateli powództwa o roszczenia alimentacyjne, to jednak zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, nie jest dopuszczalna droga sądowa w sprawie o zwrot wydatków poniesionych zastępczo przez gminę w przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Stąd, zdaniem organu, bezpodstawne byłoby dochodzenie zwrotu poniesionej opłaty na drodze sądowej i ustalanie obowiązku alimentacyjnego w drodze międzynarodowej pomocy prawnej. Organ potwierdził też prawidłowość wyliczonej do zapłaty przez Skarżącego kwoty tytułem zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Miasto B. W skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego działający przez pełnomocnika K. Ł.i, zarzucił skarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że umowa pomiędzy stronami została zawarta w trybie tego artykułu, pomimo pisemnego oświadczenia skarżącego o odmowie jej zawarcia; - art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, przez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że udokumentowana odmowa zawarcia umowy przez osobę zobowiązaną, uzasadnia wydanie decyzji określającej wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez gminę i zobowiązanie do ich zwrotu osoby, która odmówiła zawarcia umowy, a tym samym uznania, że zobowiązany uchyla się od obowiązku ponoszenia opłaty, podczas gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika, że skarżący uchyla się od podpisania umowy; - art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez przyjęcie, że obciążenie zstępnych kosztami pobytu osoby bliskiej w Domu Opieki Społecznej może mieć miejsce pomimo braku zawarcia umowy; a także naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 6, 7, 8, 9 i 11 kpa, poprzez niedoinformowanie skarżącego przez organ o kosztach odpłatności za pobyt jego babki w Domu Opieki Społecznej, a następnie żądanie zapłaty ustalonych z tego tytułu kwot; - art. 157 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez brak wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji, w sytuacji, gdy z analizy materiału dowodowego w sprawie wynika, że decyzja ta została wydana bez podstawy prawnej. W uzasadnieniu skargi podnoszono, że z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż ustalenie wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej może nastąpić wyłącznie w formie umowy cywilnoprawnej. W związku z tym dopóki umowa nie zostanie zawarta, nie istnieje wymagalny obowiązek ponoszenia opłaty. Ponadto wyrażono pogląd, że art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej nie może stanowić podstawy prawnej dla decyzji zobowiązującej do zwrotu określonej kwoty wniesionej zastępczo przez gminę za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej. W sytuacji zaś, gdy krewny mieszkańca domu pomocy społecznej odmawia zawarcia umowy, organ pomocy społecznej winien wystąpić do sądu powszechnego z roszczeniem opartym na przepisie art. 64 kodeksu cywilnego. Dodatkowo, projekt umowy określającej zasady partycypowania przez zobowiązanego w kosztach powinien zostać przedstawiony w czasie, gdy wydawana jest decyzja o ponoszeniu odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej, a więc po wydaniu decyzji o skierowaniu do domu opieki a przed umieszczeniem w takim domu. Brak takiego poinformowania przez organ narusza, zdaniem skarżącego, zasadę zaufania obywatela do państwa oraz zasadę informowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Ponadto organ nie zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym w skardze, że koniecznym dla zobowiązania danej osoby do partycypowania w kosztach pobytu mieszkańca w DPS jest zawarcie umowy w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Wskazał, że przepis art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej może stanowić podstawę prawną do wydania decyzji ustalającej wysokość należności podlegającej zwrotowi przez osobę zobowiązaną z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę za pobyt w domu pomocy społecznej. Zdaniem organu, zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, nie zaś z umowy. Stąd, w sytuacji uchylania się zobowiązanego od tego obowiązku, gmina może egzekwować jej zwrot w drodze administracyjnej poprzez wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W piśmie procesowym z [...] grudnia 2011 r. pełnomocnik skarżącego dodatkowo podniósł, że przepis art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej ustanawia materialnoprawną podstawę do dochodzenia przez gminę zwrotu poniesionych wydatków, lecz tylko w sytuacji, gdy osoby, które podpisały umowę, nie wywiązują się z jej realizacji zaś roszczenie o zwrot wydatków ma cywilnoprawny charakter i jako taki może być przedmiotem sporu cywilnego między równoprawnymi stronami. Uznanie zaś, że gmina może w drodze decyzji administracyjnej nałożyć obowiązek zapłaty określonej kwoty powoduje, że obywatel nie jest w stanie kwestionować samej zasadności obciążenia go tą kwotą. Końcowo podniesiono, że w niniejszej sprawie brak było podstaw prawnych do wydania decyzji administracyjnej określającej wysokość kwoty poniesionych wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, tj. wniesionej zastępczo przez gminę opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, w odniesieniu do osób zobowiązanych na podstawie umowy do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy członka ich rodziny. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego odstąpiła od zarzutu wydania decyzji bez podstawy prawnej i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek nie z przyczyn podniesionych przez stronę skarżącą. Niezwiązanie sądu administracyjnego zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nakłada na sąd obowiązek oceny całokształtu sprawy wyznaczonej przedmiotem zaskarżenia, niezależnie od argumentacji wskazanej przez stronę. Spojrzenie zaś na rozstrzygnięcie poprzez pryzmat zastosowanych przy jego wydaniu przepisów prawa, nie pozwala na oddalenie skargi. Podmioty zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wymienia przepis art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) w punktach od 1 do 3, ustanawiając jednocześnie kolejność ponoszenia przez te podmioty owej odpłatności. W punkcie pierwszym ustawodawca wymienia mieszkańca domu, a w przypadku osób małoletnich jego przedstawiciela ustawowego, w drugim małżonka i zstępnych przed wstępnymi, a w punkcie trzecim gminę, z której osoba został skierowana do domu pomocy społecznej. Jednocześnie w ustępie 2 art. 61 ustawy o pomocy społecznej ustawodawca określa granice obciążenia poszczególnych grup podmiotów odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej. Powołany przepis ustawy o pomocy społecznej stanowi bowiem, że mieszkaniec domu (przedstawiciel ustawowy małoletniego mieszkańca) ponosi odpłatność w wysokości nie większej niż 70% swojego dochodu (dochodu małoletniego dziecka). Przepis ma funkcję ochronną. Nie pozwala na bezwzględne żądanie całości opłaty od mieszkańca, którego dochody własne odbiegają od średniego kosztu utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej. Jeżeli kwota odpowiadająca 70% dochodu własnego mieszkańca nie pokrywa pełnej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, następuje ustalenie podmiotów zobowiązanych do jej uiszczenia z kręgu wskazanego w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Małżonek oraz zstępni i wstępni ponoszą odpłatność stosownie do treści umowy zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej (powiatowego centrum pomocy rodzinie). W sytuacji, gdy nie dojdzie do zawarcia umowy, odpłatność w/w osób jest ustalana decyzją, przy czym ustawodawca w art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zastrzega, że decyzyjne obciążenie małżonka i krewnych w linii prostej, kosztami pobytu osoby bliskiej w domu pomocy, może nastąpić jedynie wtedy, gdy dysponują oni dochodem przewyższającym 300% kryterium dochodowego (osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie) albowiem na koszty pobytu małżonka lub krewnego w linii prostej w domu pomocy społecznej może być przeznaczona nadwyżka ponad 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie lub osoby samotnie gospodarującej (do 2 maja 2011 r. 250%, o czym w dalszej części uzasadnienia). Natomiast gmina (z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej) ponosi odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez podmioty wymienione punktach 1 i 2, tj. samego mieszkańca oraz jego małżonka czy krewnych w linii prostej. Jednocześnie w art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej ustawodawca zastrzegł, że w przypadku niewywiązywania się osób zobowiązanych ustawowo do ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba skierowana została do domu pomocy społecznej, przy czym gminie takiej przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Wspólną zasługą Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego jest określenie trybu dochodzenia zwrotu poniesionych przez gminę opłat. Odpowiadając na pytanie prawne Sądu Okręgowego, Sąd Najwyższy uchwałą z dnia 29 września 2009 r. (sygn. akt III CZP 77/09 – OSNC 2010/5/66, Lex nr 522992) stwierdził, iż niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawie o zwrot wydatków poniesionych zastępczo przez gminę w przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłat za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, iż: "Ustawodawca przewidział jednak mechanizm efektywnej realizacji tego obowiązku, stosownie bowiem do art. 104 ust. 3 u.p.s., wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej, poprzedzonej oceną sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zobowiązanego (art. 107 ust. 1 u.p.s.). Według zaś art. 104 ust. 1 u.p.s., należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej z tytułu opłat określonych przepisami niniejszej ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji." Podobne stanowisko zajął także Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15 stycznia 2010 r. (sygn. akt I OSK 1171/09, Lex nr 594941) stwierdzając, że: "Zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3, w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s." (tak również wyrok NSA z dnia 14 września 2011 r., sygn. akt I OSK 666/11 opubl. w CBOIS na stronie www.nsa.gov.pl). Mając na względzie powyższe, zarzut skarżącego dotyczący braku możliwości ustalenia spornej opłaty z powodu niezawarcia umowy uznać należy za niezasadny. Aktualnie nie ma zatem wątpliwości, iż przysługujące gminie na mocy art. 61 ust. 3 u.p.s., prawo dochodzenia zwrotu poniesionych wydatków na opłaty zastępcze realizowane jest w drodze postępowania administracyjnego, poprzez wydanie decyzji nakazującej zwrot sumy poniesionej tytułem opłaty wniesionej zastępczo. Treść powołanych przepisów wyraźnie również wskazuje, że pokryte zastępczo przez gminę koszty pobytu w domu pomocy społecznej, podlegają zwrotowi przez osoby z kręgu bliskich, wymienione przez ustawę, konkretnie małżonka i krewnych w linii prostej, o ile dysponują oni dochodem przekraczającym określony przez ustawę procent kryterium dochodowego. Ustawodawca wskazał krąg zobowiązanych niezależnie od kręgu osób zobowiązanych do alimentacji na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ustalenie jednakże kwoty obciążenia skarżącego w konkretnej sprawie nastąpiło z ewidentnym naruszeniem przewidzianego ustawą zakresu odpowiedzialności finansowej. Z treści uzasadnienia decyzji organu I instancji, wydanej w dniu [...] maja 2011 r. wynika wprost, że skarżącego obciążono nadwyżką ponad 250% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie skarżącego. Tymczasem ustawą z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2011 r. Nr 81, poz. 440) z dniem 3 maja 2011 r. uległa zmianie treść art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez podwyższenie dochodu małżonka oraz krewnego w linii prostej, wolnego od przeznaczenia na pokrycie kosztów pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Od dnia 3 maja 2011 r. kwota dochodu osoby bliskiej (dla mieszkańca domu pomocy społecznej), pozostająca po wniesieniu opłaty za pobyt w domu, nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego (dla osoby w rodzinie lub osoby samotnie gospodarującej), a zatem przeznaczeniu na koszty pobytu w domu pomocy społecznej może być wyłącznie nadwyżka ponad 300% kryterium dochodowego osoby zobowiązanej. Ustawa zmieniająca ustawę o pomocy społecznej nie zawiera przepisu przejściowego pozwalającego na stosowanie poprzednich zasad obliczeń w postępowaniach wszczętych przed 3 maja 2011 r. Organ I instancji wydawał swoją decyzję w nowym stanie prawnym, z pominięciem jednak regulacji obowiązującej w dacie orzekania, a organ II instancji nie "wychwyciwszy" zmiany stanu prawnego, utrzymał w mocy błędną decyzję pierwszoinstancyjną. Nie ulega wątpliwości, że zmienione granice odpowiedzialności finansowej osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, "przekładają" się na zakres odpowiedzialności skarżącego. Może się okazać, że również skarżący, jak i pozostali krewni, nie dysponował dochodem pozwalającym na poniesienie kosztów pobytu babci w domu pomocy społecznej. Sąd orzekający w sprawie nie podziela nadto stanowiska organu zawartego w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, zaakceptowanego przez SKO, jakoby o częściowe lub całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej, można było się ubiegać dopiero, gdy dana osoba stała się już Zobowiązaną na podstawie umowy zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej lub prawomocnej decyzji dotyczącej zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Miasto B. O tym, że odstąpienie od zwrotu wydatków na pokrycie kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, może nastąpić nie tylko w fazie postępowania egzekucyjnego, świadczy treść art. 64 w związku z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Według pierwszego z powołanych przepisów, organ ustalający opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej może na wniosek osoby zobowiązanej zwolnić w części lub w całości z tejże opłaty, o ile zaistnieje, między innymi, sytuacja opisana w czterech przypadkach wymienionych przez przepis, uznanych za szczególne przypadki do zastosowania zwolnienia. Według drugiego - możliwe jest nie tylko umorzenie już przypisanych do zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej czy z tytułu opłat określonych przepisami ustawy, ale także odstąpienie od żądania zwrotu tych należności. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 stycznia 2008 r. (sygn. akt I OSK 517/07, Lex nr 501065), z rozwiązania prawnego przyjętego w art. 104 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, nie można wyprowadzić, że odstąpienie od zwrotu należności może nastąpić wyłącznie w fazie postępowania egzekucyjnego. Z odesłania zawartego w art. 98 do art. 104 ust. 4 ustawy wynika, że to w toku ustalania obowiązku zwrotu organ obowiązany jest uwzględniać okoliczności uzasadniające żądanie zwrotu. To tylko, gdy po wydaniu decyzji o zwrocie nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych, a zatem w sytuacji osoby wystąpiły szczególni uzasadnione okoliczności odstąpienia od zwrotu, organ może odstąpić od wszczęcia postępowania egzekucyjnego lub wystąpić o jego umorzenie. W kontekście tego organ wydając ponownie decyzję winien rozważyć i ustosunkować się do podnoszonych przez Skarżącego okoliczności dotyczących jego sytuacji socjalno – bytowej (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 1 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 700/11). Mając powyższe na uwadze Sąd skargę uwzględnił (art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Konsekwencją uwzględnienia skargi stało się zamieszczenie w wyroku punktu orzekającego o niemożności wykonania zaskarżonych decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz orzeczenie o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego, sprowadzających się do kosztów zastępstwa procesowego strony przed sądem przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru (art. 200 w związku z art. 210 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).-