II SA/Bk 733/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. Sz. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] sierpnia 2012 r. o odmowie przyznania E. Sz. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Sz. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych E. Sz. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż jest rolnikiem samotnie prowadzącym 18 - hektarowe gospodarstwo rolne. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i z tego powodu został zmuszony do ograniczenia produkcji rolnej, co oznaczało spadek dochodów. Konsekwencją powyższego jest również to, że zachodzi konieczność ciągłego wynajmowania pracowników do cięższych prac w gospodarstwie, co zwiększa koszty tej działalności. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 24 ha, w tym 6 ha użytków i lasu nieprzynoszących żadnego pożytku, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. E. Sz. nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje renta w wysokości 360 zł miesięcznie. Przeciwko wnioskodawcy toczy się pięć postępowań egzekucyjnych, które skutkują zajęciem ruchomości. Obecnie skarżący nie posiada środków na olej napędowy i inne wydatki. Posiada 8 sztuk bydła, w tym 4 krowy oraz 2 ciągniki rolnicze, maszyny do uprawy ziemi i pielęgnacji, przyczepę rolniczą z 1973 r. W 2012 r. wnioskodawca nie otrzymał dopłat z Unii Europejskiej, bowiem decyzja w sprawie płatności została uchylona. Wykazane wydatki miesięczne skarżącego to około 1.050 zł, w tym: 650 zł – żywność; 160 zł – energia elektryczna; około 150 zł – telefon; 30 zł – woda; 36 - wywóz nieczystości. Wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w ostatnim okresie wyniosły około 9.000 zł (m.in. olej napędowy – 3.000 zł, nasiona – 600 zł, opony do ciągnika - 300 zł, środki ochrony roślin, usługi – 1.200 zł). Wnioskodawca nie posiada samochodu osobowego, a dom, w którym zamieszkuje wymaga natychmiastowego remontu. W okresie trzech ostatnich miesięcy sprzedawał jedynie zboże na kwotę 1.600 zł, ale nie otrzymał z tego tytułu jeszcze żadnej zapłaty. Końcowo wnioskodawca podniósł, iż w gospodarstwie rolnym wiele transakcji gospodarczych nie jest udokumentowanych np. zakup nawozów na targu czy naprawy sprzętu rolniczego. Dodatkowo zaakcentował, iż zalega z wieloma płatnościami, w tym m.in. hurtowni nawozów mineralnych na kwotę około 9.300 zł. Do akt sprawy E. Sz. dołączył: decyzję KRUS z dnia [...] marca 2012 r. przyznającą rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy (k. 205); wezwanie do zapłaty faktury za dostawę energii elektrycznej na kwotę 270,04 zł (k. 206); decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. z dnia [...] maja 2012 r. o uchyleniu decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z dnia [...] lutego 2012 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (k. 206v); wypis z treści lekarza Rzeczoznawcy KRUS (k.207), decyzję z dnia [...] lutego 2012 r. dot. zmiany wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym i leśnym za 2012 r. (k. 207v); postanowienia Komornika Sądowego w Z. z dnia [...] czerwca 2011 r. w sprawie ustalenia kosztów postępowań egzekucyjnych na łączna kwotę 1.133,89 zł (k. 208-209); zawiadomienia z dnia 5 czerwca 2012 r. o wszczęciu egzekucji na łączną kwotę 1.252,54 zł (k. 209v-210), tytuły wykonawcze z tytułu nieopłaconej składki OC na łączną kwotę 847,60 zł (k. 210v-211); faktury za nawozy z dnia 17 kwietnia 2012 r. i 12 czerwca 2012 r. na łączna kwotę 8.922,50 zł oraz za olej napędowy na kwotę 621,60 zł (k. 212-213), kserokopię zawiadomienia o wszczęciu egzekucji przez Komornika Sądowego w Z. na łączną kwotę 1.165,07 zł (k. 202). W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podano, że u podstaw negatywnego rozstrzygnięcia wniosku leży okoliczność, iż E. Sz. dysponuje znacznym majątkiem. W ocenie referendarza sądowego posiadany areał użytków rolnych, las, maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy oraz ewentualne ponowne przyznane płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego za 2011 r. świadczą o dużych możliwościach zarobkowych wnioskodawcy, pozwalających zarówno na pokrycie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, a także na wygospodarowanie środków na uiszczenie na obecnym etapie postępowania kwoty 100 zł tytułem opłaty kancelaryjne za odpis orzeczenia oraz pokrycia innych ewentualnych kosztów, które mogą się pojawić w sprawie niniejszej. Ponadto zdaniem referendarza sądowego treść złożonego oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej skarżącego budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Przede wszystkim dlatego, że właściwie brak jest możliwości określenia faktycznych źródeł dochodu wnioskodawcy, poza rentą w wysokości 360,61 zł. Deklarowane wydatki miesięczne związane z utrzymaniem własnym wynoszą około 1.050 zł. Ponadto, wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego to kwota około 9.000 zł. Wykazane wydatki wnioskodawcy znacznie przekraczają osiągany przez niego dochód miesięczny a w sprawie nie zostało wykazane skąd pozyskiwane są środki finansowe na ich pokrycie. Powyższe okoliczności, w ocenie referendarza sądowego, pozwalają na stwierdzenie, iż skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej, co w konkluzji prowadzi do wniosku, iż dysponuje on nieujawnionymi środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej. Od powyższego postanowienia wnioskodawca wywiódł sprzeciw i podniósł, że referendarz sądowy błędnie oparł przedmiotowe postanowienie między innymi na tym, że skarżący w przyszłości "ewentualnie ponownie" otrzyma płatności z tytułu systemowego wsparcia bezpośredniego za 2011 r. Wniosek o przyznanie prawa pomocy jest oparty na okolicznościach prawnych i faktycznych zachodzących w chwili jego składania, tym samym powoływanie się przez referendarza sądowego na okoliczności, które nie istnieją w chwili składania wniosku, a mogą istnieć w późniejszym okresie jest błędem. Podkreślenia wymaga, iż nie ma żadnej pewności, że skarżący otrzyma takie wsparcie, zaś założenie referendarza w tym przedmiocie jest całkowicie hipotetyczne. Odmowa zwolnienia skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na ewentualne, potencjalne otrzymanie bliżej niesprecyzowanej co do wysokości kwoty, jest nieprawidłowe. Nadto zdaniem skarżącego uwadze referendarza umknęło, znajduje się on w niezwykle trudnej sytuacji finansowej. Jest osobą samotną, nie mogącą liczyć na wsparcie finansowe ze strony swojej rodziny. Z powodu choroby jest czasowo - do 2013 r. - całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, co utrudnia osiągnięcie dochodów z pracy na gospodarstwie. Wprawdzie skarżący ma grunty rolne, a także żywy inwentarza, jednakże z uwagi na niezdolność do pracy nie sposób przyjąć, by posiadał on możliwości zarobkowe. O ile można się zgodzić z referendarzem sadowym, iż skarżący ma majątek w postaci gruntów, maszyn oraz inwentarza, to jednak uwadze referendarza umknęło, iż skarżący ma jednocześnie liczne zobowiązania finansowe, które doprowadziły do wszczęcia względem niego różnych postępowań egzekucyjnych. Obecnie uwzględniając zadłużenie skarżącego, wartość aktywów nie jest tak wielka jak zakłada referendarz. Co więcej stanowisko referendarza prowadzi do prostego wniosku, iż skarżący mógłby być w posiadaniu środków pieniężnych sprzedając składniki majątku. W ocenie skarżącego powyższe jest nieprawidłowe, albowiem sprzedaż dotyczyć miałaby składników gospodarstwa rolnego, które od 2013 r. będzie jedynym źródłem utrzymania skarżącego. Końcowo podano, że niemożność poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych, nie jest wynikiem niewykorzystania lub ograniczenia jego możliwości zarobkowych, lecz ma charakter obiektywny, a mianowicie wynika z faktu istniejącego zadłużenia oraz nie osiągania przez skarżącego wystarczającego dochodu z powodu niezdolności do pracy. Zobowiązanie skarżącego do ponoszenia opłat sądowoadministracyjnych pogłębi zatem i tak już złą sytuację finansową skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem wniosku przez Sąd. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną (prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał w sposób rzetelny, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Z treści złożonego przez E. Sz. oświadczenia wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wykazanym źródłem miesięcznego utrzymania jest renta w wysokości 360,61 zł. Natomiast wykazane wydatki miesięczne związane z utrzymaniem własnym wynoszą około 1.050 zł. Koszty prowadzenia gospodarstwa rolnego zostały oszacowane na kwotę około 9.000 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi: nieruchomość rolna o powierzchni 20,76 ha (13,18 ha przeliczeniowych), 3,04 ha lasu, dom o powierzchni 60 m² (wymagający remontu), 8 sztuk bydła, 2 ciągniki oraz inne podstawowe maszyny rolnicze. Zadłużenie komornicze skarżącego zgodnie z dołączonymi dokumentami wynosi 3.551,50 zł. Ponadto skarżący ma zadłużenie z tytułu energii elektrycznej oraz tytułu wykonawczego z tytułu nieopłaconej składki OC na łączną kwotę 847,60 zł. W ocenie Sądu z treści tego oświadczenia wynika, iż skarżący ograniczył się do przedstawienia informacji świadczących o złym stanie majątkowym, nie podał jednakże żadnych informacji pozwalających wyjaśnić nietypową sytuację, w której skarżący miesięczny dochód ma w wysokości 360, 61 zł a wydatki kształtują się w wysokości około 1000 zł. Skoro strona nie podaje rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Nadto takie okoliczności jak posiadany areał użytków rolnych, las, maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy w zasadzie wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne korzyści. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.-