II SA/Bk 733/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 września 2015 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2011 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o ustaleniu warunków zabudowy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych We wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 28 sierpnia 2015 r. E. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym (k. 484). Wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach, a jego grunty oddalone są od zabudowań gospodarczych o około 13 km, co utrudnia gospodarowanie i podnosi koszty produkcji rolnej. Wyjaśnił, że orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS z dnia 11 marca 2014 r. został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, co spowodowało ograniczenie produkcji i spadek dochodów przy wzroście kosztów związanych z koniecznością wynajmu pracowników. Przeciwko Skarżącemu prowadzonych jest siedem postępowań egzekucyjnych, co utrudnia mu gospodarowanie i zwiększa istniejące zadłużenie. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² nienadający się do zamieszkania oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. Strona nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Źródłem jej utrzymania jest renta w wysokości 473 zł miesięcznie, która w maju 2014 r. w całości została zajęta przez urząd skarbowy. Dodatkowo wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1 000 zł, uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie około 1 100 zł, a także otrzymał kwotę 1 033 zł tytułem dopłat bezpośrednich. Wnioskodawca wywiódł, że jest zadłużony na kwotę 15 000 zł. Wskazał, że w lutym 2015 r. miał zawał serca, co uniemożliwia mu wykonywanie prac gospodarskich. W związku z tym wzrosły również jego wydatki na lekarstwa i lekarzy. W dniu 24 września 2015 r. Skarżący złożył oświadczenie potwierdzające, że ma świadomość odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia (k. 489). Postanowieniem z dnia 29 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie uznając - w oparciu o informacje uzyskane od Skarżącego, dokumentację z sądów powszechnych dotyczącą spraw cywilnych toczących się między Skarżącym a T. M. oraz w oparciu o wniosek organów nadzoru budowlanego o cofnięcie Skarżącemu prawa pomocy - że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz wskazał, że informacje zawarte we wniosku PPF oraz wynikające ze zgromadzonej dokumentacji uprawniają do wniosku o nierzetelnym przedstawieniu przez stronę sytuacji majątkowej. Zdaniem referendarza sądowego, nastąpiło zatajenie informacji o uzyskanej spłacie w kwocie ponad 120 000 zł. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył E. S., który zarzucił referendarzowi: stronniczość w rozstrzyganiu o jego zdolności sfinansowania wydatków związanych z niniejszą sprawą sądową, całkowite pominięcie dowodów składanych przez niego do innych spraw przed tutejszym Sądem, z których wynika jego trudna sytuacja zdrowotna, ignorancję w zakresie wiedzy o zasadach i realiach prowadzenia gospodarstwa rolnego, pominięcie jego sytuacji związanej z licznymi sprawami sądowymi, brak zdolności przewidzenia skutków niezgodnych z prawem orzeczeń sądowych. Uzasadniając zarzuty wskazał, że logika referendarza sądowego zmierza do zmuszenia go do skorzystania z pieniędzy osób skonfliktowanych z jego rodziną, nadto i tak nie może skorzystać z pieniędzy złożonych do depozytu, bowiem są one w całości zajęte przez komornika. Zakwestionował danie wiary informacjom uzyskanym z nadzoru budowlanego odnośnie wielkości jego gruntów i stanu gospodarstwa rolnego. W dniu 26 października 2015 r. Skarżący złożył kolejny formularz PPF, który tutejszy Sąd potraktował jako uzupełnienie sprzeciwu od postanowienia z dnia 29 września 2015 r. W formularzu tym wskazano dodatkowe informacje, zgodnie z którymi: posiadany przez Skarżącego dom jest z 1908 r., gospodarstwo rolne liczy 16 ha, w tym 14,5 ha gruntów i 1,5 ha lasu, strona posiada 6 sztuk bydła, w tym 3 krowy, posiada 2 000 zł zgromadzonych oszczędności na najpilniejsze potrzeby, nie posiada samochodu osobowego, a użytkowany ciągnik ma wartość około 20 000 zł, z uwagi na tegoroczną suszę odnotował spadek plonów o 60 %, co spowoduje brak paszy dla bydła, na części gruntów gospodarstwa jest ustanowiona hipoteka przymusowa. Nadto strona wydatkuje miesięcznie następujące kwoty: 900 zł - energia elektryczna, 400 zł - woda, 100 zł - leczenie, 150 - 200 zł - opłaty związane z toczącymi się sprawami sądowymi, telefon – 500 zł, zakup paliwa do ciągnika – około 150-200 zł. W celu wyjaśnienia przekazanych przez Skarżącego informacji odnośnie depozytu sądowego (o niemożności skorzystania ze złożonych środków finansowych, k. 511), tutejszy Sąd zwrócił się do SN o informację dotyczącą orzeczenia w sprawie IV CSK 575/15. Jak wynika z udzielonej odpowiedzi, SN wydał w tej sprawie ostatnio postanowienie o zawieszeniu postępowania kasacyjnego w związku ze śmiercią jednej z uczestniczek postępowania (k. 515). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu, przy czym podlegał on rozpatrzeniu stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", w brzmieniu tego przepisu obowiązującym do dnia 14 sierpnia 2015 r. – art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar wykazania trudnej sytuacji materialno – finansowej spoczywa zatem na wnioskodawcy. Prawo pomocy jest bowiem wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego, a jego przyznanie powinno następować w sytuacjach szczególnych i dopiero wówczas, gdy żądający zwolnienia wykaże brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Zauważyć należy, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia 28 sierpnia 2015 r. jest szóstym w sprawie niniejszej. Oznacza to, że Skarżący posiada świadomość konieczności wykazania swojej trudnej sytuacji majątkowej i finansowej oraz świadomość tego, że nierzetelne lub niepełne przedstawienie tej sytuacji skutkuje rozstrzygnięciem odmownym. Bez wątpienia istotną okolicznością w sprawie niniejszej jest posiadanie przez Skarżącego w depozycie sądowym kwoty ponad 100 000 zł, która to okoliczność została ustalona na podstawie informacji nadesłanych przez sądy powszechne oraz wynikających z wypowiedzi stron postępowań sądowoadministracyjnych toczących się przed tutejszym Sądem. Wskazać bowiem trzeba, że: - podczas rozprawy w dniu 22 lipca 2014 r. w sprawie II SA/Bk 736/13 ustalono, że uczestnik postępowania T. M. z tytułu zniesienia współwłasności spłacił Skarżącemu kwotę 121 000,00 zł, która została złożona do depozytu sądowego, bowiem Skarżący nie chciał podać numeru konta bankowego. Na kolejnej rozprawie w tej samej sprawie w dniu 26 sierpnia 2014 r. Skarżący wskazał, że kwota ze spłaty znajduje się w depozycie sądowym i jest zajęta przez komornika (vide poświadczone za zgodność protokoły rozpraw); - z postanowienia Sądu Rejonowego w Z. VI Zamiejscowy Wydział Cywilny w W. M. z dnia 9 stycznia 2013 r. w sprawie I Ns [...] wynika, że T. M. przyznano na własność nieruchomość rolną położoną we wsi Ż. W. złożoną z działek nr [...] o łącznej powierzchni 12,9590 ha i zasądzono od niego na rzecz E. S. tytułem spłaty kwotę 121 779,25 zł płatną w dwóch ratach: I rata w wysokości 100 000,00 zł płatna w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, II rata w wysokości 21 779,25 zł płatna w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia - pkt V i VI sentencji postanowienia (k. 411v-412); - postanowieniem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt I Ca [...] oddalono apelację od postanowienia z dnia 9 stycznia 2013 r. (k. 410v-411). E. S. w dniu 25 lipca 2014 r. złożył skargę kasacyjną (k. 412v); - postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. akt VI Ns [...] zezwolono T. M. na złożenie do depozytu sądowego kwoty zasądzonej tytułem spłaty. W dniu 25 kwietnia 2014 r. została wpłacona do depozytu kwota 100 000,00 zł, a w dniu 25 czerwca 2014 r. kwota 17 779.25 zł. Z kwoty będącej w depozycie sądowym komornik dokonał zajęcia w wysokości 1 421,26 zł – vide pisma z dnia 17 września 2014 r. i z dnia 29 września 2014 r. (k. 408-409v); - w sprawie II SAB/Bk 50/13 Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. M. złożył wniosek o cofnięcie przyznanego E. S. prawa pomocy. Z uzasadnienia tego wniosku wynika, że Skarżący prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni około 20 ha, położone na terenie gminy K. i gminy C., składające się z gruntów o dobrej i bardzo dobrej jakości. Jest właścicielem kompletu maszyn rolniczych do upraw gleby, trzech ciągników, przyczep rolniczych, samochodu ciężarowego, trzech kombajnów: zbożowego, ziemniaczanego oraz do zbioru buraków cukrowych. Wartość maszyn jest bardzo znacząca. Oprócz dochodów z obsiewania zbożem posiadanych gruntów ornych, skarżący uzyskuje również dochody z hodowli bydła (kilkanaście sztuk) (k. 408v-409). Zauważyć należy, że Skarżący w formularzu PPF złożonym w dniu 28 sierpnia 2015 r. nie wspomniał o kwocie złożonej na jego rzecz do depozytu sądowego oraz nie wspomniał o niej również w formularzu PPF stanowiącym uzupełnienie sprzeciwu (k. 484 i n., k. 509 i n.). Natomiast w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 września 2015 r. wskazał, że odmową przyznania prawa pomocy czuje się przymuszony do podjęcia pieniędzy z depozytu (k. 506), że do chwili złożenia sprzeciwu nie otrzymał od rodziny M. żadnych pieniędzy, a kwota złożona do depozytu jest w całości zajęta przez komornika (k. 507). Zdaniem Sądu, powyższa wypowiedź potwierdza fakt, że Skarżący ma wiedzę co do kwoty znajdującej się w depozycie, złożonej tam na jego rzecz i możliwej przez niego do zadysponowania, jednakże dobrowolnie nie chce z niej skorzystać. Co prawda podnosi też, że cała złożona kwota została zajęta przez komornika, lecz nie przedstawia na tę okoliczność żadnych dowodów. Natomiast jego wskazanie, że z postanowienia Sądu Najwyższego wynika niemożność podjęcia tej kwoty nie znajduje potwierdzenia w informacji nadesłanej przez tenże Sąd (vide pismo z dnia 9 listopada 2015 r., z którego wynika, że wskazane postanowienie dotyczy wyłącznie zawieszenia postępowania kasacyjnego). Jeszcze raz podkreślić zatem należy, że Skarżący posiada możliwość sfinansowania kosztów sądowych w przedmiotowym postępowaniu, bowiem to na jego rzecz nastąpiła wpłata kwoty ponad 120 000 zł do depozytu sądowego, której to kwoty nie podjął, jak też nie wykazał, że tego uczynić nie może. Jak wskazał NSA w sprawie II OZ 605/15 wydając postanowienie oddalające zażalenie Skarżącego na poprzednie postanowienie tutejszego Sądu oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy: "oceniając możliwości finansowe strony na potrzeby prawa pomocy bierze się pod uwagę nie tylko to jaki majątek jest faktycznie wykorzystywany, ale także jakie są jej możliwości finansowe" (k. 461). Na marginesie dodać tylko należy, że aktualne koszty sądowe w sprawie niniejszej sprowadzają się w zasadzie wyłącznie do kwoty 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Niezależnie od powyższego wskazać też trzeba, że Skarżący - przedstawiając swoją sytuację majątkową - powołuje się na kilkunastotysięczne zadłużenie, na konieczność ograniczenia produkcji rolnej w związku z przebytym zawałem i ogólnie na złą sytuację zdrowotną, na zmniejszenie dochodów z gospodarstwa rolnego, na ustanowioną na tymże gospodarstwie hipotekę przymusową. Jednakże do ostatnio złożonego wniosku PPF (obecnie rozpoznawanego, z dnia 28 sierpnia 2015 r.) nie dołącza dowodów dokumentujących wskazywane okoliczności (czynił to przy okazji składania poprzednich wniosków, jednakże wynikające z nich informacje z uwagi na upływ czasu zdezaktualizowały się i nie mogą być podstawą dla oceny wniosku o prawo pomocy z dnia 28 sierpnia 2015 r.). Nie wiadomo zatem jakie jest źródło kilkunastotysięcznego zadłużenia, czy nie zostało ono spłacone środkami depozytowymi, na jakiej podstawie ciąży na gospodarstwie hipoteka przymusowa. Odnośnie powyższych zarzutów wskazać też trzeba, że Sąd ma na uwadze sytuację zdrowotną Skarżącego, jednakże dokonując oceny zasadności udzielenia prawa pomocy Sąd musi dostrzec wszystkie okoliczności mające wpływ na tę ocenę i musi je rozpatrzeć w całokształcie. Tymczasem trudna sytuacja zdrowotna, której Sąd nie kwestionuje, nie zmienia faktu złożenia na rzecz Skarżącego znacznych środków finansowych do depozytu, która to okoliczność staje się decydująca dla negatywnego rozpoznania wniosku złożonego w sprawie niniejszej w dniu 28 sierpnia 2015 r. Na marginesie natomiast wskazać należy, że nawet gdyby istniał obiektywnie brak możliwości skorzystania przez Skarżącego ze środków depozytowych, to – jak sam wskazał – posiada zgromadzone niewielkie oszczędności w kwocie 2 000 zł. Co prawda wyjaśnił, że są to pieniądze na "najpilniejsze potrzeby", jednakże Sąd zwraca uwagę, że ponoszenie kosztów sądowych nie może być traktowane jako wydatek zaspokajany w ostatniej kolejności. Skoro strona decyduje się na zainicjowanie spraw przed sądem, to powinna się również liczyć z koniecznością ponoszenia związanych z tym kosztów. Reasumując, skoro Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w sprawie, nie może skorzystać z dobrodziejstwa prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stąd też jego wniosek rozpatrzono odmownie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.