II SA/Bk 742/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor WSA Jacek Pruszyński (spr.),, asesor WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy umorzenia należności dłużnikowi alimentacyjnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...].08.2007r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącej B. H. kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. We wniosku z dnia 14.05.2007 r. B. H. zwróciła się do Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z prośbą o "wystąpienie do Komornika Sądowego Rewiru [...] w B. o umorzenie pozostałego zadłużenia w postępowaniu egzekucyjnym w sprawie [...] prowadzonym przez tegoż Komornika na podstawie na podstawie tytułu wykonawczego - wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia [...].03.2004 r.". Uzasadniając swój wniosek B. H. stwierdziła, że nie jest w stanie uregulować pozostałej kwoty niespłaconych alimentów w wymienionej sprawie oraz przedstawiła swoją sytuację materialną. Wniosek ten został potraktowany przez organ I instancji jako wniosek dłużnika alimentacyjnego o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz wierzyciela i w tym zakresie zostało przeprowadzone postępowanie administracyjne. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w związku z uchyleniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...].07.2007 r. nr [...] – poprzedniej decyzji z dnia [...].06.2007 r. działając z upoważnienia Burmistrza S. p.o. Kierownika Miejsko -Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. decyzją z dnia [...].08.2007 r. nr [...] odmówił umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w okresie od 01.09.2005 r. do 28.02.2007 r. przyznanej C. H. na syna M. H. w łącznej wysokości [...] zł. Badając przesłanki określone w art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej organ stwierdził, iż biorąc pod uwagę dwukrotną odmowę podjęcia pracy przez wnioskodawczynię można przypuszczać, iż uchyla się ona od podjęcia zatrudnienia. B. H. w bieżącym roku ma możliwość udziału w warsztatach aktywizujących, których celem jest przygotowanie bezrobotnej do lepszego radzenia sobie w poszukiwaniu i podejmowaniu zatrudnienia, dzięki czemu może ona zwiększyć swoje szanse na znalezienie pracy. Ponadto w prowadzonym przez wnioskodawczynię samodzielnym gospodarstwie domowym nie wystąpiły udokumentowane zdarzenia losowe, które wymagałyby dużego nakładu środków finansowych i znacząco ograniczałyby jej możliwości płatnicze. W złożonym odwołaniu B. H. wniosła o umorzenie zaległej kwoty alimentacyjnej oraz wskazała na swoją trudną sytuację życiową i materialną. Decyzją z dnia [...].09.2007 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło w całości decyzję organu l instancji i umorzyło postępowanie w przedmiocie odmowy umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności. W ocenie organu odwoławczego B. H. nie składała wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. We wniosku z dnia 14.05.2007 r. zwracała się ona o poparcie i wystąpienie w jej imieniu do Komornika Sądowego Rewiru [...] w B. z wnioskiem o umorzenie pozostałego zadłużenia w postępowaniu egzekucyjnym, należałoby zatem rozważyć, czy nie jest to wniosek o udzielenie w ramach pomocy społecznej pomocy prawnej przy toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. W związku z tym, iż strona nie zwracała się o wszczęcie i prowadzenie postępowania w przedmiocie umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu wypłaconych zaliczek i nie zostało ono również wszczęte z urzędu należy uznać, iż zachodzi bezprzedmiotowość prowadzonego postępowania skutkująca koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania administracyjnego. W skardze do sądu administracyjnego B. H. stwierdziła, że Ośrodek Pomocy Społecznej w S. dobrze zrozumiał jej prośbę, starała się ona bowiem o umorzenie zaliczki alimentacyjnej. Skarżąca ponownie przedstawiła swoją sytuacje materialną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy administracji nie ustaliły rzeczywistej treści żądania zawartego w podaniu B. H. z dnia 14.05.2007 r. Podanie to początkowo zostało potraktowane jako wniosek dłużnika alimentacyjnego o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Organ I instancji w wydanych decyzjach dwukrotnie odmówił umorzenia tych należności, Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając sprawę po raz pierwszy również nie miało wątpliwości, iż takie było żądanie wnioskodawczyni. Dopiero po złożeniu kolejnego odwołania organ II instancji dokonując formalnej analizy złożonego podania uznał, że strona nie składała wniosku o umorzenie tych należności i stwierdził, że z tego powodu postępowanie jest bezprzedmiotowe. Z taką oceną zgodzić się nie można. Niewątpliwie skarżąca złożyła wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego, którego treść wskazuje, że ubiega się ona o przyznanie jakiejś formy świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Po wpłynięciu takiego wniosku organ powinien przede wszystkim wyjaśnić, czy zawarte w nim żądanie dotyczy sprawy o charakterze indywidualnym i czy jej rozstrzygnięcie jest dopuszczalne w drodze decyzji administracyjnej. Jeżeli żądanie zawarte w podaniu nie pozwala na ustalenie tych przesłanek np. jest niejasne lub zbyt ogólnikowe organ powinien wezwać stronę do złożenia stosownych wyjaśnień. Organy administracyjne wydając w niniejszej sprawie kolejne decyzje nie zwróciły się do strony o sprecyzowanie żądania - fakt ten skarżąca potwierdziła przed Sądem. Nawet w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym, którego jednym z elementów jest określenie potrzeb lub oczekiwań osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej potrzeby te lub oczekiwania nie zostały jednoznacznie określone (k. 15). Taki sposób procedowania stanowi istotne naruszenie zasad rządzących postępowaniem administracyjnym. Naczelną zasadą tego postępowania jest wyrażona w art. 7 K.p.a. zasada prawdy obiektywnej. Z zasady tej wynika m. in. obowiązek ustalenia treści żądania strony w przypadku wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek. Żądanie to wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, jego treść pozwala na wyznaczenie stosownej normy prawa materialnego lub normy prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania dowodowego. Zatem organ jest zobowiązany z urzędu podjąć czynności wyjaśnienia treści rzeczywistego żądania strony (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, str. 68-69). Obowiązek taki wynika również z zawartej w art. 9 K.p.a. zasady udzielania stronom przez organ informacji faktycznej i prawnej. Obowiązek udzielania informacji obejmuje cały tok postępowania – od wszczęcia do zakończenia decyzją. Szczególne znaczenie dla ochrony interesu prawnego strony ma udzielenie informacji w fazie wszczęcia postępowania, bowiem brak znajomości przepisów prawa może powodować nieudolne określenie żądania. Bez podjęcia stosownych czynności wyjaśniających organ nie mógł stwierdzić, że zachodzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Zwłaszcza, że w toku postępowania skarżąca nie kwestionowała określenia przedmiotu tego postępowania, a jedynie merytoryczną odmowę uwzględnienia jej wniosku. W tym stanie rzeczy wobec stwierdzonego uchybienia przepisom Kodeksu postępowania administracyjnego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy te winny podjąć czynności w celu wyjaśnienia treści żądania skarżącej. Orzeczenie o nie wykonywaniu zaskarżonej decyzji wydano na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Konsekwencją uwzględnienia skargi było orzeczenie przez Sąd o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącej kosztów postępowania (art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).