II SA/Bk 758/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółdzielni Mieszkaniowej w Z. K. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] listopada 2011 r. o odmowie przyznania Spółdzielni Mieszkaniowej w Z. K. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej w Z. K. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty legalizacyjnej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.- Spółdzielnia Mieszkaniowa w Z. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podano, że Spółdzielnia prowadzi działalność gospodarczą polegającą na zarządzaniu nieruchomościami na zlecenie. Wysokość środków finansowych wynosi 1.660 zł, natomiast wartość środków trwałych wynosi 239.905,32 zł. Spółdzielnia Mieszkaniowa w 2010 r. uzyskała zysk z działalności w kwocie 7.936,23 zł. Na rachunku bankowym na koniec września 2011 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa posiadała kwotę 4.912,02 zł. W uzasadnieniu swego wniosku skarżąca podniosła, że z racji swych celów statutowych nie prowadzi działalności zarobkowej i jej możliwości finansowe są niewielkie, a w poprzednim roku bilansowym spółdzielnia osiągnęła jedynie niewielki zysk w kwocie 7.000 zł. Oprócz powyższego postępowania, Spółdzielnia Mieszkaniowa zaskarżyła również drugą decyzję, w której przedmiot zaskarżenia wynosi 100.000 zł. Spółdzielnia ma liczne zobowiązania oraz zaciągnięte zobowiązanie kredytowe. W związku z powyższym Spółdzielnia Mieszkaniowa nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Do akt sprawy dołączono: zestawienie obrotów i sald kont za okres sierpień 2011 r., informację o zatrudnieniu, bilans za 2010 r., rachunek zysków i strat za 2010 r., wprowadzenie do sprawozdania finansowego za rok 2010, informację dodatkową Spółdzielni Mieszkaniowej za 2010 r., uchwałę o zatwierdzeniu rocznego sprawozdania finansowego Spółdzielni oraz uchwałę o przeznaczeniu nadwyżki. W oparciu o te dane referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podano, że w ramach posiadanych zasobów pieniężnych i majątku Spółdzielnia Mieszkaniowa zobowiązana jest wygospodarować i przeznaczyć część funduszy na pokrycie kosztów sądowych w sprawie niniejszej zwłaszcza, że zgromadzone na koncie fundusze, koszty te przewyższają (4.912,02 zł). Spółdzielnia Mieszkaniowa prowadząc działalność wskazaną w KRS-ie powinna liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów w postępowaniach sądowych. Na koszty zarządu nieruchomościami składają się, bowiem wydatki ponoszone w związku z podejmowaniem wszelkich czynności o charakterze faktycznym, prawnym i procesowym, dotyczących rzeczy w zakresie jej utrzymania, a także czynności zachowawczych. Stąd wydatki spółdzielni powinny uwzględniać nie tylko wydatki na remonty, ale także zapewniać rezerwę na inne wydatki związane z ochroną interesów spółdzielni, w tym ponoszenie kosztów sądowych. Niewątpliwie koszty te nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Spółdzielnia Mieszkaniowa wywiodła sprzeciw od postanowienia referendarza i wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu podano, że spółdzielnie mieszkaniowe nie są tworzone dla osiągnięcia zysku, gdyż zasadniczym celem ich działalności jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych, który realizowany jest przede wszystkim przez przydzielanie lokali mieszkalnych. Powyższe ma znaczenie dla wydatkowania środków zgromadzonych na kocie spółdzielni, które mają pokrywać cel wskazany w poszczególnym utworzonym funduszu. Nie można zgodzić się z twierdzeniem zawartym w treści postanowienia, iż środki zgromadzone na koncie spółdzielni - przeznaczone na konkretny cel, mogą być wydatkowane na opłaty sądowe. Powyższe twierdzenia są sprzeczne z założeniami i przepisami ustaw regulujących funkcjonowanie spółdzielni mieszkaniowych. Środki gromadzone, np. na fundusz remontowy muszą być przeznaczone na ten cel, a nadto na konkretne nieruchomości. Wskazano, że zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych różnica między kosztami eksploatacji i utrzymania danej nieruchomości, zarządzanej przez spółdzielnię na podstawie art. 1 ust. 3, a przychodami z opłat, o których mowa w art. 4 ust. 1-2 i 4, zwiększa odpowiednio przychody lub koszty eksploatacji i utrzymania danej nieruchomości w roku następnym. Zasada ta została odniesiona do poszczególnych nieruchomości. Zgodnie zaś z treścią art. 41 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych zarząd spółdzielni prowadzi odrębnie dla każdej nieruchomości: 1. ewidencję i rozliczenie przychodów i kosztów, o których mowa w ust. 1-2 i 4; 2. ewidencję wpływów i wydatków funduszu remontowego zgodnie z art. 6 ust. 3; ewidencja wpływów i wydatków funduszu remontowego na poszczególne nieruchomości powinna uwzględniać wszystkie wpływy i wydatki funduszu remontowego tych nieruchomości. W świetle powyższego, zdaniem Spółdzielni, koszt ponoszenia opłat sądowych w niniejszym postępowaniu dotyczyć powinien jedynie kosztów utrzymania budynku nr 25 i tym samym obciążać powinien jedynie właścicieli lokalów położonych w tej nieruchomości. Dlatego też nie można zgodzić się z twierdzeniem, że środki zgromadzone na koncie spółdzielni, a przeznaczone, np. na zakup opału do wszystkich bądź poszczególnych nieruchomości spółdzielni, można przeznaczyć na opłaty sądowe w postępowaniu, które ma dotyczy tylko jednej nieruchomości, bowiem byłoby to sprzeczne z treścią ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Nadto podano, że przy ocenie sytuacji materialnej wnioskodawczyni wzięto pod uwagę jedynie wartości przychodu, środków trwałych spółdzielni (które nie pozwalają na podwyższenie przychodów Spółdzielni) oraz kwotę 4.912,02 zł znajdującą się na koncie spółdzielni, a przeznaczoną na bieżące zobowiązanie (zakup opału do poszczególnych budynków). W orzeczeniu zupełnie nie odniesiono się do wysokości zobowiązań spółdzielni, jak również zobowiązań kredytowych, które zgodnie ze złożoną dokumentacją wynosiły 35.040 zł, a nie 4. 167 zł. Końcowo zwrócono uwagę na specyfikę powstania i funkcjonowania Spółdzielni, która została utworzona na potrzeby zarządzania lokalami mieszkalnymi byłego Państwowego Gospodarstwa Rolnego i nie posiada żadnych lokali użytkowych, których sprzedaż bądź wynajem przyczyniłyby się do powstania zasobów pieniężnych, z których można by pokryć dodatkowe wydatki, w tym koszty sądowe. Do sprzeciwu dołączono informacje dodatkowe dotyczące Spółdzielni; rozliczenie kosztu wytworzonej energii cieplnej za 2010 r. - strata 85.738,54 zł finansowana z zobowiązania kredytowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem wniosku przez Sąd. Ze złożonego bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2010 r. wynika, że wartość środków trwałych Spółdzielni wynosi – 239.905,32 zł, aktywa obrotowe – 176.127,37 zł, należności krótkoterminowe – 148.759,74 zł (to są wielkości wpisane po stronie aktywów Spółdzielni), po stornie pasywów wpisano wartość funduszu własnego Spółdzielni – 253.201,55 zł, w tym kapitał podstawowy – 1.660 zł, kapitał zapasowy – 243.605,32 zł., wykazano zysk w wysokości 7.936,29 zł oraz wysokość zobowiązań i rezerw na zobowiązania – 162.831,14 zł (są to zobowiązania krótkoterminowe, w tym kota kredytów i pożyczek i – 4.167,00 zł, z tytułu dostaw i usług – 85.327,29 zł, z tytułu podatków – 8.634,33 zł, inne – 2.205,49 zł oraz fundusz specjalny – 62.497,03 zł.). Ostatecznie kwota pasywów pokrywa się z kwotą aktywów. Jak wynika z odpisu KRS przedmiotem działalności skarżącej jest zarządzanie nieruchomościami mieszkalnymi i niemieszkalnymi, zagospodarowanie, sprzedaż, kupno i wynajem nieruchomości na własny rachunek, działalność domów i ośrodków kultury, produkcja i dystrybucja ciepła. Z zestawienia obrotów i sald za okres sierpień 2011 r. wynika, że skarżąca ma obroty, tzn. na konto spółdzielni wypływają na bieżąco środki finansowe. Z rachunku zysków i strat za 2010 r. wynika, że łącznie przychody z działalności gospodarczej i finansowej Spółdzielni Mieszkaniowej wyniosły 512.840,11 zł. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych następuje - gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, str. 504). Przez pojęcie "środki" należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, czy wartość środków trwałych. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (tak NSA w postanowieniu z 29 października 2009 r., II OZ 942/09, oraz z 26 stycznia 2009 r., II OZ 28/09). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że Spółdzielnia w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Fakt zaś, że zasadniczym celem działalności Spółdzielni jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych a nie cel zarobkowy - nie oznacza, że Spółdzielnia nie może prowadzić działalności gospodarczej i to przynoszącej zyski. Wymóg niezarobkowego charakteru Spółdzielni oznacza jedynie, że jej dochód nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie zasadniczego celu jej działania. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych brak jest informacji, aby Spółdzielnia utraciła płynność finansową. Wywód Spółdzielni dotyczący tego, że koszty ponoszenia opłat sądowych obciążać powinny jedynie właścicieli lokalów położonych w nieruchomości, której dotyczy postępowanie, z tego powodu, że różnica między kosztami eksploatacji i utrzymania danej nieruchomości, zarządzanej przez spółdzielnię a przychodami z opłat, zwiększa odpowiednio przychody lub koszty eksploatacji i utrzymania danej nieruchomości nie zasługuje na uwzględnienie. Stanowisko to dotyczy bowiem tylko i wyłącznie kwestii rozliczenia opłat wnoszonych przez członków, natomiast Spółdzielnia dysponuje aktywami pochodzącymi ze źródeł wspólnych dla wszystkich członków i to z tych środków powinna wygospodarować fundusze na pokrycie kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.-