II SA/Bk 764/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Sobolewska - Nazarczyk, po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. O. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 listopada 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. O. i M. O. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] sierpnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego; M. O. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz małoletnią córką i synkiem. Skarżący i jego żona uzyskują dochód z tytułu stosunków pracy w łącznej wysokości 5.229,52 zł oraz otrzymują świadczenie 500+. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi mieszkanie o powierzchni 69 m 2 (wartości około 290.000 zł, współwłasność, kredyt), samochód S., rok 2011 oraz oszczędności w kwocie 5.000 – 6.000 zł. Ponadto żona skarżącego posiada odrębny majątek w postaci mieszkania o powierzchni 44m2 (wartości 190.000 zł). W uzasadnieniu swego wniosku Skarżący podniósł, iż koszty bieżące utrzymania rodziny, w tym dwójki dzieci przedstawiają się następująco: kredyt – 1.463,36 zł; opłaty stałe (media) – 250 zł; czynsz – 600 zł; paliwo na dojazd do pracy – 300 zł; leki – 200 - 300 zł, opłata za przedszkole – 650 zł (k. 12-13). Postanowieniem z dnia 28 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, iż posiadanie przez wnioskodawcę oszczędności w kwocie około 5.000 – 6.000 zł oraz dochodów przewyższających ponoszone wydatki pozwala na uznanie, iż skarżący jest w stanie pokryć koszty w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący złożył sprzeciw od tego postanowienia wskazując, iż co prawda nie sposób nie zgodzić się z uzasadnieniem postanowienia referendarza, ale w jego opinii przedmiotowa sprawa powinna być potraktowana indywidualnie, a nie szablonowo. Skarżący przyznał, że co prawda stać go na pokrycie kosztów sądowych, ale takie rozwiązanie byłoby z punktu widzenia ekonomicznego nierozsądne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.- dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym określa przepis art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pk2 1 p.p.s.a. stanowiąc, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym to na wa wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W tym miejscu należy przypomnieć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Prawo pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Jak stwierdził zaś Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie wpis od skargi w wysokości 100 zł. Jak wynika zaś z przedstawionej w treści wniosku sytuacji finansowej i majątkowej skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Skarżący i jego żona uzyskują dochód z tytułu stosunków pracy i świadczenia 500+ w łącznej wysokości 5.729,52 zł W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi mieszkanie o powierzchni 69 m 2 (wartości około 290.000 zł, współwłasność, kredyt), samochód S., rok 2011 oraz oszczędności w kwocie 5.000 – 6.000 zł. Ponadto żona skarżącego posiada odrębny majątek w postaci mieszkania o powierzchni 44m2 (wartości 190.000 zł). Posiadanie zatem przez wnioskodawcę oszczędności w kwocie około 5.000 – 6.000 zł oraz dochodów przewyższających ponoszone wydatki pozwala na uznanie, iż skarżący jest w stanie pokryć koszty sądowe w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym bardziej, że koszty sądowe jako należności budżetu państwa należy zaś uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi skarżącego. W tych okolicznościach Sąd doszedł do wniosku, że wysokość zadeklarowanych dochodów skarżącego, które mają charakter stały i przewidywalny, oraz oszczędności pozwala stronie w ramach planowania wydatków uwzględnić konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego. W ocenie Sądu przedstawione we wniosku i w sprzeciwie okoliczności nie wskazują, aby skarżący znajdował się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów związanych z jego udziałem w sprawie na ogół obywateli (a do tego sprowadza się przyznanie prawa pomocy). Z tych przyczyn zasadne jest zatem utrzymanie w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 listopada 2017 r., o czym orzeczono na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.