II SA/Bk 775/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.),, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 marca 2011 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje radcy prawnemu J. P. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] listopada 2010r. (nr[...]), po rozpatrzeniu odwołania J. B. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] września 2010r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego na środki czystości w wysokości 60 złotych oraz na dofinansowanie do opłat mieszkaniowych w kwocie 100 złotych, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Wnioskiem z dnia 26 sierpnia 2010r. J. B., jako osoba bezrobotna bez zasiłku i poważnie chora, wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu żywności, opłat mieszkaniowych oraz środków czystości. W trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego podał, że oczekuje świadczenia pieniężnego na żywność z przeznaczeniem na dofinansowanie żywności w domu, zasiłku celowego na dofinansowanie opłat mieszkaniowych oraz zakup środków czystości. Decyzją z dnia [...] września 2010 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w B., powołując się na przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przyznał J. B. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na środki czystości w kwocie 60 złotych oraz dofinansowanie do opłat mieszkaniowych w kwocie 100 złotych. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, jest bezrobotnym bez prawa do zasiłku, ma dochód z tytułu zasiłku okresowego w kwocie 238,50 zł, a czynsz za mieszkanie wynosi 420 zł. Zgłoszone przez wnioskodawcę potrzeby bytowe organ uznał za niezbędne i udzielił mu wnioskowanej pomocy pieniężnej. Dalej organ wyjaśnił, że ustalając wysokość zasiłku celowego bierze się pod uwagę ilość osób w rodzinie, ich sytuację materialną, dochodową, osobistą i zdrowotną oraz zgłaszane potrzeby. Uwzględniając zaś dodatkowo ilość składanych wniosków o przyznanie zasiłku celowego (ok. 1600 miesięcznie) oraz miesięczny budżet w kwocie 280000 zł, kwota zasiłku celowego przyznanego J. B. nie mogła być ustalona w wyższej kwocie. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. B., kwestionując wysokość udzielonej pomocy. Podał, że ma 60 lat, w 2009 roku został zwolniony z pracy i bezpośrednio po tym nie zgłaszał się o pomoc do MOPR w B., albowiem liczył na poprawę zdrowia i znalezienie pracy. Fakt, że zachorował i nie ma dla aktualnie pracy nie jest przez niego zawiniony, więc nie rozumie dlaczego on i jego rodzina (córka – studentka) ma żyć w niedostatku przeżywać stres związany z trudną sytuacją rodzinną. Decyzją z dnia [...] listopada 2010r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i podkreślił, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Spełnienie kryteriów przez ubiegającego się o zasiłek celowy nie oznacza tym samym, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości przez niego określonej. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych rodzin będących w trudnej sytuacji materialnej i wymagających wsparcia finansowego. Nie może zatem ograniczyć się z pomocą do wąskiej grupy osób zapewniając im w maksymalnym stopniu pomoc finansową na niezbędne potrzeby bytowe i tym samym pozbawiać inne osoby spełniające przesłanki przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Organ odwoławczy zaznaczył jednocześnie, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Nie oznacza to zatem, że pomoc społeczna winna pokrywać wszystkie potrzeby osób i rodzin wnioskujących o udzielenie pomocy. Możliwość zaspokojenia potrzeb jest zdeterminowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Konkludując, SKO uznało, że kwota przyznanego świadczenia jest tylko nieznacznie odbiegająca od średniej wysokości zasiłku celowego przypadającej na wniosek (175 zł), a organ przyznając taką kwotę nie naruszył granic uznania administracyjnego. Powyższa decyzja została zaskarżona przez J. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Pełnomocnik skarżącego w piśmie z 21 marca 2011r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenia art. 7, 77, 80 i 107 kpa w zw. z art. 140 kpa, poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego w zakresie wykazania, że wysokość zasiłku celowego w części dotyczącej dopłat do mieszkania został ustalona w granicach uznania administracyjnego. Zdaniem pełnomocnika skarżącego organ II instancji nie wyjaśnił wysokości zaległości w opłatach za mieszkanie skarżącego, na jakim etapie jest sprawa egzekucyjna tych opłat, co ma znaczenie dla pełnej oceny sytuacji finansowej skarżącego. Ponadto zarówno w decyzji organu I instancji jak i II instancji brak jest materiałów potwierdzających, że miesięczny budżet na cel zasiłków celowych wynosi 280.000 zł, zaś liczba składanych wniosków jest tożsama z liczbą przyznanych świadczeń. Pełnomocnik skarżącego wskazał również na dowolność organu II instancji w ustaleniu średniej wysokości zasiłków celowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 tej ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zaznaczyć należy, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Nie oznacza to jednak, że pomoc społeczna ma utrzymywać osoby, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajać ich wszystkie potrzeby i oczekiwania. Zwłaszcza, że możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej nie są nieograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i stale rośnie. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z powołanego przepisu wynika – jak słusznie zauważył organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, że sam fakt spełniania ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego. Nie zawsze też świadczenie zostanie przyznane w wysokości zgodnej z oczekiwaniami osoby ubiegającej się o nie. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (tak m.in. WSA w Warszawie w wyroku z 15 października 2010r. I SA/Wa 365/10, dostępnym w elektronicznej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Uznanie administracyjne nie pozwala jednak organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Uznanie administracyjne obejmuje, bowiem również prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalić w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Jak bowiem wskazano możliwości finansowe organów odpowiedzialnych za udzielenie pomocy nie są nieograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i stale rośnie. Tym samym organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W kontrolowanej sprawie uznano, że skarżący spełnia przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej i przyznano mu pomoc społeczną w formie zasiłku celowego w wysokości 160 zł na dofinansowanie opłat mieszkaniowych i zakup środków czystości. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podkreślić trzeba, że w uzasadnieniu decyzji w sposób wyczerpujący wyjaśniono motywy podjętego rozstrzygnięcia. Zaznaczono, że organy pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi oraz że muszą mieć na względzie nie tylko potrzeby skarżącego i cel pomocy, ale także potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Jak wskazano miesięczny budżet Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. na zasiłki celowe wynosi 280.000 zł na ok. 1600 wniosków. Zatem kwota przyznanego skarżącemu zasiłku (160 zł) jest tylko nieznacznie mniejsza od średniej miesięcznej wysokości zasiłku celowego przewidzianej w tym okresie przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. na pomoc osobom ubiegającym się o to świadczenie. W świetle powyższych okoliczności nie można postawić organom orzekającym zarzutu dowolności wobec podjętego w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, a o wysokości przyznanego świadczenia decydowały oprócz sytuacji życiowej skarżącego, również możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie potwierdziły się też zarzuty naruszenia art. 7, 77 i 80 kpa, albowiem wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia, a ocena ta nie nosi zaś cech dowolności. Zgodnie zaś z art. 107 kpa w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano także uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie mógł natomiast uwzględnić okoliczności wskazanych przez skarżącego na rozprawie w dniu 31 marca 2001r., a dotyczących jego aktualnej sytuacji zdrowotnej, albowiem pojawiły się one po wydaniu zaskarżonej decyzji. Okoliczności te mogą natomiast stanowić podstawę do wystąpienia z nowym wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego. Wobec niepotwierdzenia się zarzutów skargi podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 nr 153, poz. 1270 ze zm.) . O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu radcy prawnemu, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 w/w ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c oraz § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności radcy prawnego w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 23% stawki w kwocie 55,20 zł.