II SA/Bk 777/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] sierpnia 2019 r., znak: [...], odmawiającej przyznania P. G. zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeśli niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 roku życia, wnioskowanego na P. G. w kwocie 184,42 zł miesięcznie, na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 października 2019 r. oraz w kwocie 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. do 30 czerwca 2021 r. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2019 r. P. G. wniósł do Miejskiego Ośrodka Pomocy w Rodzinie w B. o przyznanie mu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Do wniosku dołączył orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], z którego wynika, że jest on całkowicie niezdolny do pracy do [...] czerwca 2021 r. Po przeprowadzeniu postępowania, Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., znak: [...], odmówił przyznania P. G. wnioskowanego zasiłku pielęgnacyjnego. Uzasadniając odmowę, organ I instancji stwierdził, że niekwestionowany jest fakt niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, jednocześnie zdaniem organu I instancji niepełnosprawność powstała po ukończeniu 21 roku życia. Odwołanie od powyższej decyzji złożył P. G., w którym podniósł, że niepełnosprawność powstała przed 21 rokiem życia. Po rozpoznaniu odwołania, SKO w B. decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] sierpnia 2019 r., znak: [...]. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i wyjaśnił, że zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. Z tym, że organ administracji nie jest uprawniony do samodzielnego ustalenia ani stopnia niepełnosprawności, ani też daty, od której niepełnosprawność ta istnieje. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, że P. G. jest całkowicie niezdolny do pacy od [...] maja 2003 r. – jest to data, która została określona w dokumentach przesłanych przez ZUS. Jest to najwcześniejsza data (wynikająca ze zgromadzonego materiału dowodowego) związana z momentem niepełnosprawności. W dniu powstania niepełnosprawności skarżący miał 24 lata. Data ta wynika także z protokołu oględzin lekarskich, gdzie stwierdza się, że schorzenie występujące u odwołującego czyni go całkowicie niezdolnym do pracy zarobkowej na okres 3 lat od 6 maja 2003 r. Faktem jest, że w protokole z oględzin lekarskich stwierdza się, że pierwsze objawy chorobowe ujawniały się już wtedy kiedy P. G. był uczniem zasadniczej szkoły zawodowej, ale nie może być to uznane za jednoznaczne z powstaniem stopnia niepełnosprawności. Niepełnosprawność stwierdza się bowiem na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez zespół ds. orzekania o niepełnosprawności. Organ odwoławczy stwierdził też, że jeśli skarżący nie zgadzał się z orzeczeniem uprawnionej jednostki w zakresie ustalenia daty powstania niepełnosprawności to przysługiwało mu prawo weryfikacji owego orzeczenia we właściwym dla niego trybie odwoławczym, czego jednak nie uczynił. Na koniec organ wyjaśnił, że przedstawiony przez skarżącego wyrok NSA z dnia 10 maja 2017 r. w sprawie I OSK 158/17 dotyczy świadczenia pielęgnacyjnego, w zakresie którego TK fatycznie stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje się prawo do przyznania świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest zaś w oparciu o art. 16 ust. 3 u.ś.r. Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniósł P. G., w której zaskarżonej decyzji zarzucił, iż nie zgadza się z datą ustalenia umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, gdyż niepełnosprawność ta powstała przed ukończeniem przez niego 21 roku życia. W oparciu o powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest zaskarżona decyzja SKO w B. z dnia [...] września 2019 r., nr [...], która utrzymała w mocy w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] sierpnia 2019 r., znak: [...], odmawiającą przyznania P. G. zasiłku pielęgnacyjnego. Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220; dalej: u.ś.r.), a w szczególności art. 16 ust. 3, zgodnie z którym zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. W tym miejscu zauważenia wymaga, że zgodnie z art. 3 pkt 20 u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - oznacza to: (a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, (b) całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, (c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów. Z kolei z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1172) wynika, że do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. W stanie faktycznym niniejszej sprawy organ I instancji zwrócił się do Głównego Lekarza Orzecznika ZUS w B. z zapytaniem, od kiedy P. G. jest całkowicie niezdolny do pracy (chodzi o orzeczenie z dnia [...] czerwca 2018 r., nr akt [...]) i otrzymał odpowiedź, że podmiot ten jest całkowicie niezdolny do pracy od [...] maja 2003 r. Na tej podstawie organ ten orzekł, że całkowita niezdolność do pracy u wnioskodawcy istnieje od [...] maja 2003 r., co jest tożsame z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, ale istnieje ona po ukończeniu przez wnioskodawcę 23 roku życia. Również organ odwoławczy stanął na tym samym stanowisku co organ I instancji i utożsamił powstanie momentu niepełnosprawności z datą całkowitej niezdolności do pracy od [...] maja 2003 r., określonej w orzeczeniu Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2018 r. W ocenie Sądu, oba organy nie rozpoznały sprawy prawidłowo, jednakże pozostaje to bez wpływu na treść ich rozstrzygnięć. Warunkiem otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 16 ust. 3 u.ś.r., jest nie tylko, jak przyjęły to organy, legitymowanie się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale m.in. także legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Ustalenie zaś faktu niepełnosprawności, stopnia niepełnosprawności oraz daty powstania niepełnosprawności odbywa się na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2027; dalej: rozporządzenie). Zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia powiatowe zespoły i wojewódzkie zespoły wydają odpowiednio orzeczenia o stopniu niepełnosprawności osób, które ukończyły 16 rok życia. § 3 pkt 2 rozporządzenia wskazuje, co bierze się pod uwagę przy orzekaniu o stopniu niepełnosprawności osoby, która ukończyła 16 rok życia, zaś § 6 rozporządzenia wskazuje, że należy złożyć do powiatowego zespołu wniosek o wydanie orzeczenia, który zostanie rozpoznany co najmniej przez dwuosobowy skład orzekający ( § 7 ust. 1 rozporządzenia). Jak wskazano już wyżej, organy kwestii tych nie analizowały, jednakże ze złożonych przez stronę skarżącą posiadanych przez nią dokumentów, w tym: zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia [...] października 2019 r., zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] sierpnia 2018 r., zaświadczeń lekarskich z dnia [...] sierpnia 2018 r. i z dnia [...] września 2018 r., kart informacyjnych leczenia szpitalnego z dnia [...] sierpnia 2009 r., z dnia [...] grudnia 2018 r., z dnia [...] sierpnia 2008 r., [...] grudnia 2017 r., [...] września 2006 r., [...] lutego 2005 r., [...] maja 2005 r., [...] czerwca 2004 r., [...] lipca 1999 r., orzeczeń Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2018 r., z dnia [...] czerwca 2013 r., z dnia [...] czerwca 2010 r., z dnia [...] lipca 2008 r., z dnia [...] maja 2006 r., protokołu oględzin z dnia [...] października 2003 r. i uzupełnienia do opinii z dnia [...] kwietnia 2004 r., nie wynika, aby skarżący posiadał orzeczenie powiatowego zespołu o stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w § 2 pkt 2 rozporządzenia. Natomiast podkreślenia wymaga, że tylko ten dokument (orzeczenie) uprawnia do poczynienia ustaleń w zakresie stopnia i daty powstania niepełnosprawności. Nadto podkreślenia wymaga, że organy w sprawie niniejszej, właściwe do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, nie były uprawnione do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności czy daty stwierdzenia określonego stopnia niepełnosprawności, ponieważ związane są w tym zakresie orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 203/2019). W świetle obowiązujących przepisów prawa stwierdzić bowiem należy, że ustalenie przez organ pomocowy istnienia niepełnosprawności i jej stopnia odbywa się w oparciu o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez zespół ds. orzekania o niepełnosprawności. Tylko ten dokument uprawnia do poczynienia ustaleń w zakresie stopnia i daty powstania niepełnosprawności. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera bowiem datę lub okres powstania niepełnosprawności oraz datę lub okres powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 784/2018). Jako niezasadne należy również uznać powołanie się przez stronę skarżącą na wyrok NSA z dnia 10 maja 2017 r. w sprawie I OSK 158/17. Sąd ten powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zauważenia jednak wymaga, że powyższy wyrok TK nie odnosi się do przepisu art. 16 ust. 3 u.ś.r., a zatem rozważań z wyroku NSA w sprawie I OSK 158/17 nie można przenosić na grunt sprawy niniejszej. Reasumując, w realiach niniejszej sprawy skarżący nie legitymuje się orzeczeniami o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 16 ust. 3 u.ś.r., jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia, wydanymi zgodnie z art. 3 pkt 20 lit. a, b i c u.ś.r. przez powiatowy zespół o stopniu niepełnosprawności, Lekarza Orzecznika ZUS albo o zaliczeniu go do II grupy inwalidów. Powyższe skutkowało więc odmową przyznania przedmiotowego świadczenia. Na marginesie należy tylko wskazać, że skarżący uprawniony jest do wystąpienia do Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B., który jest dla niego organem właściwym miejscowo w sprawie ustalenia niepełnosprawności i stopnia niepełnosprawności. Uzyskanie zaś orzeczenia tego zespołu o stopniu niepełnosprawności może stanowić podstawę do ponownego wystąpienia do organu I instancji o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.