II SA/Bk 778/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.),, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w dniu 02 października 2007 r. na rozprawie wniosku skarżącego o zwrot kosztów postępowania w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania p o s t a n a w i a 1. zasądzić od Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz skarżącego J. B. kwotę 192 (sto dziewięćdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2006 r., wydanym w niniejszej sprawie, Sąd uwzględnił skargę J. B. uchylając w punkcie pierwszym wyroku zaskarżoną decyzję, oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję organu I instancji, w punkcie drugim wyroku stwierdzając, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, a w punkcie trzecim wyroku zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 78 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Do kosztów postępowania poniesionych i udokumentowanych przez stronę sąd zaliczył koszty dojazdu do sądu transportem PKS oraz środkami komunikacji miejskiej (łącznie 22 złotych), koszty korespondencji według opłat pocztowych (dowody poniesienia okazane na rozprawie) i uiszczony wpis od skargi w kwocie 50 złotych, nieobjętej przyznanym prawem pomocy. Sąd uznał za nieudowodnioną przez skarżącego wysokość utraconego zarobku wskutek stawiennictwa w sądzie. Przedłożona przez skarżącego decyzja określająca zobowiązanie pieniężne z tytułu podatku od nieruchomości, leśnego i rolnego, nie wskazuje kwoty przeciętnego miesięcznego zarobku skarżącego, który zresztą w rolnictwie nie jest dochodem stałym, systematycznym, dającym się z góry określić. Sąd stwierdził nadto, że skarżący musiałby wykazać, iż zarobek utracił wskutek stawiennictwa w sądzie, a tego skarżący nie wykazał. J. B. wniósł zażalenie na zawarte w punkcie III wyroku rozstrzygnięcie, co do kosztów postępowania w części, w której Sąd odmówił przyznania zwrotu utraconego zarobku, wnosząc o jego zmianę i przyznanie zwrotu utraconego zarobku wskutek stawiennictwa w sądzie w kwocie 81,39 złotych. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu powyższego zażalenia postanowieniem z dnia 13 marca 2007 r. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia, zawartego w punkcie III wyroku WSA w Białymstoku, opisanego na wstępie, i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. NSA podzielając, co do zasady, pogląd sądu I instancji, iż wynagrodzenie za utracony, wskutek stawiennictwa w sądzie, zarobek ma charakter odszkodowawczy i dlatego strona winna wykazać, że szkodę w określonej wysokości poniosła, stwierdził, że Sąd instancji nie wyjaśnił czy wskazywana przez skarżącego kwota 81,39 złotych stanowi równowartość dziennego dochodu skarżącego wyliczonego według zasad dla celów socjalnych, czy też stanowi równowartość rzeczywistej straty majątkowej w dochodzie skarżącego spowodowanej stawiennictwem w sądzie w związku z charakterem prowadzonej przez stronę działalności rolniczej. NSA dodał, że wskazówki i pouczenia sądu o skutku prawnym zaniedbania związanego z niedopełnieniem obowiązku udowodnienia faktu utraty zarobku, nie mogą wskazywać, jakimi dowodami strona ma wykazać określone fakty, bądź, które dowody sąd uzna za wiarygodne. Sąd umożliwiając stronie wykazanie faktu utraty określonego zarobku może jedynie pouczyć, jakie będą skutki prawne niepodjęcia przez stronę określonych działań. Ponownie rozpatrując żądanie strony o objęcie zwrotem kosztów postępowania utraconego zarobku wskutek stawiennictwa w sądzie, WSA w Białymstoku wypełniając zalecenia NSA zwrócił się do skarżącego o udzielenie – pod rygorem skutków dowodowych - odpowiedzi, czy żądana przez niego kwota 81,39 złotych stanowi równowartość dziennego dochodu skarżącego wyliczonego według zasad dla celów socjalnych, czy też stanowi równowartość rzeczywistej straty majątkowej w dochodzie skarżącego spowodowanej stawiennictwem w Sądzie w związku z charakterem prowadzonej działalności rolniczej. W zakreślonym przez sąd terminie skarżący poinformował, że dochodzona kwota stanowi równowartość rzeczywistego przeciętnego zarobku, ograniczoną do maksymalnej kwoty wskazanej w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 lipca 1990r. w sprawie wysokości należności świadków i stron w postępowaniu sądowym. Jednocześnie kwota ta pokrywa się z dziennym dochodem z tytułu dopłat do produkcji rolnej z Unii Europejskiej, które są przyznawane za wykonaną pracę w określonych warunkach dobrej kultury rolnej i w określonym czasie. We wcześniejszym piśmie procesowym skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z postanowienia Burmistrza S. z [...] 07.2007r. odmawiającego wydania skarżącemu zaświadczenia o wysokości przeciętnego dziennego zarobku uzyskiwanego z pracy na własnym gospodarstwie rolnym. Na rozprawie wyznaczonej dla ponownego rozpatrzenia wniosku o zwrot kosztów postępowania sądowego, skarżący podtrzymał żądanie zasądzenia kwoty 81,39 złotych tytułem utraconego zarobku wskutek konieczności stawiennictwa w sądzie w dniu 4.12.2006 r. a nadto wniósł o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów dojazdu na rozprawę w dniu 2.10.2007r.w łącznej kwocie 18 złotych oraz zasądzenia kwoty 81,39 złotych z tytułu utraconego zarobku wskutek obecnego stawiennictwa w sądzie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Uchylenie przez NSA całości dotychczasowego postanowienia w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego czyniło koniecznym objęcie obecnym rozstrzygnięciem również kwoty kosztów uwzględnionych w postanowieniu zawartym w wyroku z dnia 18.12.2006r. NSA bowiem postanowieniem uchylającym dotychczasowe rozstrzygnięcie w zakresie kosztów w całości, przekazał sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia całość wniosku strony skarżącej w przedmiocie zwrotu kosztów. W tej sytuacji WSA z uwagi na wynikający z art. 134 par. 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zakaz " reformationis in peius", uznał za konieczne objęcie zwrotem kosztów postępowania sądowego dotychczasowej kwoty, wynikającej z uchylonego postanowienia. Nadto zwrotem kosztów postępowania sądowego Sąd objął utracony zarobek skarżącego wskutek dwukrotnego stawiennictwa w sądzie tj. stawiennictwa w dniu 4.12.2006 r. na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku oraz w dniu 2.10.2007 r. na rozprawie wyznaczonej dla ponownego rozpatrzenia zgłoszonego żądania zwrotu kosztów postępowania sądowego. Równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie zaliczona została do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym ( vide: art. 205 par. 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Suma równowartości utraconego zarobku i kosztów przejazdu strony lub pełnomocnika do sądu, nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata lub radcy prawnego ( vide: ostatnie zdanie par. 1 art. 205 wskazanej wyżej ustawy). W zakresie ustalania wysokości przysługujących stronie należności, o których mowa w § 1 art. 205 ustawy procesowej, oraz trybu przyznawania i sposobu wypłacania tych należności, ustawa odsyła do przepisów odrębnych ( § 3 art. 205). Zasady ustalania wysokości należności związanych z osobistym działaniem strony w postępowaniu regulują przepisy dekretu z dnia 26.10.1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym ( Dz. U. Nr 49, poz. 445 ze zm.). Zgodnie z art. 13 powołanego dekretu w przypadkach, gdy obowiązujące przepisy przewidują przyznanie stronie należności z tytułu jej udziału w postępowaniu sądowym, należności te przyznaje się stronie w wysokości przewidzianej dla świadków. Stronie na jej żądanie może być przyznane odszkodowanie za zarobek utracony wskutek stawiennictwa w sądzie. Wynagrodzenie za utracony zarobek przyznaje się stronie w wysokości udowodnionej jej przeciętnego zarobku ( art.2 ust. 2 powołanego dekretu), jednak nie wyższej niż górna granica należności określona w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 4.07.1990r. w sprawie wysokości należności świadków i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 48, poz. 284 ze zm.). Zważywszy na trudności z dowiedzeniem wysokości utraconego zarobku przez rolnika prowadzącego indywidualne gospodarstwo rolne z uwagi na fakt, iż jego dochody nie są stałe, systematyczne, obiektywnie przewidywalne ( zależne od aury), oraz z uwagi na różnorodność sposobów ustalania dochodów rolnika, zależną od przyjętej metody badań, (czego potwierdzeniem jest plik kopii dokumentów złożonych przez skarżącego na rozprawie oraz stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 13.08.2007r – k. 135 akt) Sąd starał się znaleźć obiektywne kryterium do ustalenia przeciętnego zarobku rolnika indywidualnego. Zdaniem składu orzekającego, przy ustalaniu kwoty utraconego zarobku rolnika można posiłkować się wysokością przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego. Coroczne dane w tym zakresie są publikowane przez Prezesa GUS na podstawie upoważnienia wynikającego z art. 18 ustawy z dnia 15.11.1984r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 Nr 136, poz. 969). Z obwieszczenia Prezesa GUS z 20.09.2007r. w sprawie przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego w 2006r. (M.P. z 2007r., Nr 66, poz. 738) wynika, że dochód ten wyniósł w 2006r. 1898 złotych. Po przemnożeniu powyższej kwoty przez ilość hektarów przeliczeniowych użytków rolnych gospodarstwa rolnego skarżącego (jest to wielkość 9,2334 ha – vide: przyznanie strony – k. 172 akt i decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego strony na rok 2006 – k. 99 akt) a otrzymany wynik dzieląc następnie przez 365 (ilość dni w roku) okazuje się, że przeciętny dzienny dochód z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego użytków rolnych wynosił w 2006r. 48,01 złotych, w zaokrągleniu do pełnego złotego 48zł. Taką właśnie kwotę tytułem utraconego zarobku Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącego z tytułu jego stawiennictwa na rozprawie, również z tytułu stawiennictwa na rozprawie wyznaczonej dla ponownego rozpatrzenia wniosku o zwrot kosztów postępowania. Po podsumowaniu wszystkich elementów składających się na niezbędne koszty postępowania sądowego prowadzonego przez skarżącego osobiście, zasądzeniem objęto kwotę 192 złote (78 złotych kosztów wynikających z uchylonego postanowienia, 96 złotych z tytułu utraconego zarobku wskutek dwukrotnego stawiennictwa na rozprawie i 18 złotych z tytułu dojazdu do sądu na rozprawę w dniu 2.10.2007r.). Podlegająca zwrotowi łączna kwota kosztów postępowania sądowego nie przekroczyła normatywnego wynagrodzenia jednego adwokata lub radcy prawnego. Żądanie zasądzenia wyższych kosztów Sąd oddalił. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia (art. 200 w związku z art. 210 § 1 i 205 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ).