II SA/Bk 78/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, asesor WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w dniu 01 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi N. J. i J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2006 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego oddala skargę Decyzją z dnia [... stycznia 2006r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2005r. Nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty Powiatowego A. z dn. [...]07.1949r. w sprawie przejścia na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR, położonego na terenie gminy Sz. - w części dotyczącej przejęcia nieruchomości ziemskiej P. G. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Wnioskiem z dnia [...] lipca 2005 r. skierowanym do Wojewody P. za pośrednictwem Starostwa Powiatowego w A. N. J. i J. G. wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia Komisarza Ziemskiego na powiat A. w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność ojca wnioskodawców. We wniosku spadkobiercy powołali się na treść art. 156 § 1 pkt 2 kpa twierdząc, iż grunty ich ojca przejęte zostały na podstawie dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej z naruszeniem art. 2 ust. 1 w/w dekretu. Wnioskodawcy wywiedli, że dekret ten upoważniał do włączenia na cele reformy rolnej tylko grunty o ogólnej powierzchni 100 ha lub użytki rolne o powierzchni 50 ha, tymczasem gospodarstwo ich ojca miało powierzchnię 30 ha. Postanowieniem z dnia [...]0.2005r. Wojewoda P. przekazał przedmiotowy wniosek do rozpoznania według właściwości Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w S. W trakcie prowadzonego postępowania ustalono - o czym poinformowało wnioskodawców - że gospodarstwo rolne P. G. zostało przejęte na rzecz Państwa na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR, a fakt przejęcia gospodarstwa potwierdza orzeczenie Starosty Powiatowego A. z dnia [...] lipca 1949r. Nadto powołując się na fakty wynikające z dokumentów Archiwum Państwowego w S. wskazano, iż P. G. był właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 30 ha, położonego we wsi M.; w marcu 1943 roku został wywieziony w głąb Niemiec, skąd wrócił w 1945 roku, po czym wyjechał do ZSRR. Dnia [...] lipca 1946 r. Komisarz Ziemski z A. przekazał administrację i pieczę nad gospodarstwem P. G. – J. Z., zaś w 1948 r. gospodarstwo wydzierżawiono A. T., a następnie w 1960r. część gospodarstwa włączono do gruntów przekazanych Nadleśnictwu w B. Kolegium podniosło, iż w myśl art. 1 dekretu z dnia 5 września 1947r. wszelkie mienie ruchome i nieruchome osób przesiedlonych do ZSRR, pozostałe na obszarze Państwa Polskiego, przechodzi z mocy samego prawa na własność Państwa bez odszkodowania - z chwilą przesiedlenia tych osób. Stąd Starosta Powiatowy A. powołując się na treść art. 1 i art. 3 powyższego dekretu, orzeczeniem z dnia [...] lipca 1949r. prawidłowo orzekł o przejściu na własność Państwa z dniem [...] kwietnia 1945r. nieruchomości ziemskiej po P.G. Z wyżej wymienionych przyczyn decyzją z dnia [...] listopada 2005r. (Nr [...]) Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia w części dotyczącej przejęcia nieruchomości ziemskiej P. G. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem N. J. i J. G. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podnieśli, że decyzja Kolegium wydana została na podstawie błędnych ustaleń i nieprawdziwego stanu faktycznego. Stwierdzili, że ojciec P. G. wraz z rodziną nie został przymusowo przesiedlony do ZSRR. Przeciwnie rodzina przeniosła się w marcu 1945r. do miejscowości J. (20 km od G.), ponieważ budynki na gospodarstwie we wsi M. zostały rozebrane, a budynek w A. - gdzie rodzina zmuszona była zamieszkać - był nieogrzewany, bez okien i drzwi. Rodzina wyjechała do G., gdyż tak jej radziły władze miejscowe. Grodno nie zostało tak zniszczone jak A., nadto znajdowało się niedaleko, było też polskim miastem. Wskazali, iż na podobnej zasadzie do G. wyjechało wówczas wiele polskich rodzin. W związku z powyższym wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. nie podzielając zarzutów odwołujących się decyzją z dnia [...] stycznia 2006r. utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie. Organ odwoławczy wskazał, iż rolą jego w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru jest zbadanie wad tkwiących w ocenianym orzeczeniu Starosty Powiatowego A. dn. [...]07.1949 r. - skutkujących jego nieważnością. Podkreślono, iż zamknięty katalog przesłanek nieważności decyzji administracyjnej został zawarty w art. 156 § 1 pkt 1-7 kpa i w myśl tego przepisu nieważność decyzji stwierdza się, jeżeli wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości bądź bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, dotyczy sprawy uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą, zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Kierując się tak wyznaczonymi granicami rozpoznawania sprawy organ nie znalazł podstaw, aby stwierdzić, iż orzeczenie z dnia [...] lipca 1949 r. dotknięte było jedną z wyżej wskazanych wad kwalifikowanych. Oceniane orzeczenie wydane zostało w oparciu o art. 1 i art. 3 dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 313). Pierwszy z powołanych przepisów (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania orzeczenia) wskazywał, że wszelkie mienie ruchome i nieruchome osób przesiedlonych do ZSRR pozostałe na obszarze Państwa Polskiego przechodzi z mocy samego prawa z chwilą przesiedlenia tych osób na własność Państwa bez odszkodowania. Drugi zaś stanowił, że przejście mienia na własność Państwa i datę tego przejścia ustalają w drodze orzeczenia - w stosunku do nieruchomości ziemskich - powiatowe władze administracji ogólnej. Ponadto przy wydawaniu orzeczenia miały zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 37, poz. 271). W tych okolicznościach Kolegium stwierdziło, że orzeczenie z dnia [...] lipca 1949 r. jest zgodne z dyspozycją art. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r. i podjęte zostało przez właściwy organ, wskazany w art. 3 dekretu. Nadto wydane zostało w sposób określony w akcie wykonawczym do dekretu, w szczególności zawiera wszelkie elementy wymagane § 3 rozporządzenia, czyli określenie rodzaju mienia oraz datę przejścia mienia na własność Państwa. Zgodnie zaś z wymogami § 4 rozporządzenia ogłoszone zostało w B. Dzienniku Wojewódzkim z dnia 15 grudnia 1949 r. Nr 12, poz. 102. Końcowo organ wskazał, iż podnoszone przez odwołujących się okoliczności dotyczące powodów, dla których właściciel gospodarstwa wraz z rodziną wyjechał do ZSRR nie miały wpływu na decyzję. Tego rodzaju argumenty nie wypełniają żadnej z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Od powyższej decyzji N. J. oraz J. G. wywiedli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wnosząc o jej uchylenie, jako wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący podnieśli, iż Kolegium w wydanej decyzji błędnie założyło, iż ich ojciec – P. G. został przymusowo przesiedlony wraz z rodziną w marcu 1945r. do ZSRR. Skarżący podkreślili, iż wyjechali z własnej woli i to nie do ZSRR, lecz do miasta J. pod G., które było w tym czasie miastem polskim i nikt nie przypuszczał, że później ziemie te przejdą do ZSRR. Stąd ich wyjazd można porównać np. do wyjazdu do W. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 ustawy z dn. 30.08.2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostało naruszone prawo materialne oraz przepisy postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż gospodarstwo rolne ojca skarżących – P. G. zostało przejęte na rzecz Państwa na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318 ze zm.). Fakt ten potwierdza orzeczenie Starosty Powiatowego A. z dnia [...] lipca 1949r. ogłoszone w B. Dzienniku Urzędowym z 1949 r. Nr 12, poz. 102 w sprawie przejścia na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR położone na terenie gminy Sz. (we wsi M.), w części dotyczącej przejęcia nieruchomości ziemskiej P. G. (orzeczenie to dotyczyło też nieruchomości ziemskiej po H. S., nie stanowi ono przedmiotu niniejszej sprawy). W myśl pkt 2 tego orzeczenia nieruchomość ziemska po P. G., składająca się z około 30 ha z dniem [...] kwietnia 1945r. przeszła na własność Państwa wraz ze wszystkimi przynależnościami, jak również prawami przysługującymi ich właścicielowi. Powyższe ustalenia dokonane przez organ administracji znajdują odzwierciedlenie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, jak również nie są kwestionowane przez skarżących. Niewątpliwym jest również, iż P. G. w marcu 1945r. wyjechał wraz z rodziną w okolice G., gdzie zamieszkał na stałe. Faktom tym nie przeczą sami skarżący i wynikają one zarówno ze składanych przez nich wniosków w sprawie, jak również z treści protokołu przesłuchania N. J. przez Kolegium w charakterze świadka w dniu [...]12.2005r. Nadto wskazane okoliczności znajdują potwierdzenie w dokumentacji archiwalnej badanej w niniejszej sprawie przez organ. W tym stanie faktycznym Kolegium oceniając orzeczenie Starosty Powiatowego A. z dnia [...] lipca 1949r. pod kątem spełniania jednej z wad kwalifikowanych z art. 156 § 1 kpa, prawidłowo dokonywało jej w oparciu o przepisy obowiązujące w chwili wydawania tego orzeczenia. Zgodnie z utrwaloną już linią orzecznictwa sądów administracyjnych, decydujący dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, jest stan prawa w dniu wydania tej decyzji; na taką ocenę nie może mieć wpływu ani późniejsza zmiana prawa, ani tym bardziej zmiana interpretacji tego prawa (vide: wyrok NSA z dn. 28.11.1997r., sygn. akt III S.A./1134/96, ONSA 1998, Nr 3, poz. 101). Podstawę wydania orzeczenia Starosty Powiatowego A. z dn. [...] lipca 1949r. stanowił art. 1 i art. 3 dekretu z dn. 5.09.1947r. oraz § 1, 2 i 5 rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dn. 15.07.1948r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. R. P. Nr 37, poz. 271). Zgodnie z powołanymi przepisami "wszelkie mienie ruchome i nieruchome osób przesiedlonych do ZSRR pozostałe na obszarze Państwa Polskiego przechodzi z mocy samego prawa z chwilą przesiedlenia tych osób na własność Państwa bez odszkodowania" – art. 1 ust. 1 dekretu; "przejście mienia na własność Państwa i datę tego przejścia (art. 1) ustalają w drodze orzeczenia (...) w stosunku do nieruchomości ziemskich – powiatowe władze administracji ogólnej"- art. 3 ust. 1 dekretu. "Orzeczenie o przejściu mienia na własność Państwa powinno zawierać: a) imię i nazwisko osoby przesiedlonej, b) określenie rodzaju mienia wraz z jego przynależnościami oraz miejscem położenia (...), c) datę przejścia mienia na własność Państwa" - § 3 ust. 1 rozporządzenia, "władza, która wydała orzeczenie o przejęciu mienia na własność Państwa, ogłasza je w wojewódzkim dzienniku urzędowym (...)" - § 4 rozporządzenia. W tym stanie prawnym ustalenia, iż orzeczenie z dnia [...] lipca 1949 r. jest zgodne z dyspozycją art. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r. i wydane zostało przez właściwy organ, wskazany w art. 3 dekretu należy uznać za prawidłowe. Nadto orzeczenie zawierało wszelkie elementy wymagane § 3 rozporządzenia, czyli imię i nazwisko osoby przesiedlonej, określenie rodzaju mienia oraz datę przejścia mienia na własność Państwa, zgodnie zaś z wymogami § 4 rozporządzenia ogłoszone zostało w odpowiednim akcie prawnym – B. Dzienniku Wojewódzkim z dnia 15 grudnia 1949 r. Nr 12, poz. 102. Mając na uwadze powyższe wywieść należy, iż organ należycie wykazał, iż nie znalazł podstaw, aby uznać, iż orzeczenie z dnia [...]lipca 1949 r. dotknięte było jedną z wad kwalifikowanych, o których mowa w art. 156 § 1 kpa. Stwierdzenie nieważności decyzji w oparciu ten przepis, może mieć miejsce tylko wtedy, gdy orzeczenie w sposób niewątpliwy dotknięte jest przynajmniej jedna z wad wymienionych w art. 156 § 1. W realiach rozpatrywanej sprawy jak słusznie wskazano nie zachodzi żadna z przesłanek wymieniona w tym przepisie. Warunku tego nie spełniają również podnoszone przez skarżących okoliczności wyjazdu ich ojca do ZSRR. W ocenie Sądu w świetle powołanych wyżej przepisów o możliwości przejęcia nieruchomości po osobach przesiedlonych do ZSRR decydował sam fakt ich przesiedlenia się na te tereny. Bez znaczenia natomiast pozostaje, z jakich przyczyn zdarzenie to następowało. Określenie słowa "przesiedlić się" zgodnie z zawartym w słowniku języka polskiego objaśnieniem, oznacza "zmienić miejsce stałego pobytu, zamieszkania, osiedlić się w innej miejscowości, w innym kraju". "Przesiedleniec to "ten, który został przesiedlony lub sam przesiedlił się, osiadł w innym miejscu" (Słownik języka polskiego - pod redakcja M. Szymczaka, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1979r. Tom II s.1004). Stąd element dobrowolności bądź jakiegokolwiek przymusu nie stanowiły o istocie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Pojęciu "przesiedlenia" na tle powołanych przepisów będących podstawą wydania kwestionowanego orzeczenia nie należy nadawać odmiennego znaczenia, niż te, które wskazano powyżej. Mając powyższe na względzie zaskarżona decyzja SKO w B. z dnia [...] stycznia 2006 r. odpowiadała prawu, dlatego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30.08.2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), o czym orzeczono jak na wstępie.