II SA/Bk 78/12

II SA/Bk 78/12 POSTANOWIENIE Dnia 12 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 marca 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata E. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Charakteryzując swoją sytuację materialną wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne o wielkości 18 ha położone na bardzo słabych glebach. Drugi rok z rzędu zakończył stratą, którą w 2011 r. oszacowano na 12.800 zł. Został uznany za osobę czasowo niezdolną do pracy - po pobiciu, które miało miejsce 30.09.2011 r. W związku z tym ograniczył produkcję rolną, która stała się mniej dochodowa, zwłaszcza przy wzroście wydatków na środki ochrony roślin, paliwo i inne inwestycje potrzebne w gospodarstwie. W skład gospodarstwa wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. Skarżący nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 332 zł miesięcznie. Ponadto w sierpniu 2011 r. uzyskał dochód z jednorazowej sprzedaży zboża w kwocie 2.000 zł. Razem dochód określił jako 500 zł miesięcznie. Toczące się trzy postępowania egzekucyjne, w trakcie których zajęto jego wierzytelności oraz ruchomości, powodują paraliż w prowadzeniu gospodarstwa. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący wskazał, że posiada 8 sztuk bydła, w tym 4 krowy oraz dwa ciągniki rolnicze z lat 1989 i 1990, maszyny do uprawy ziemi, przyczepę rolniczą z 1973 r., kombajn do zbioru ziemniaków z 1989 r. oraz inne drobne maszyny niezbędne w gospodarstwie rolnym. W roku 2012 nie otrzymał jeszcze dopłat bezpośrednich, których wysokość w roku 2011 wyniosła 21.374 zł. Miesięczne wydatki skarżącego zamykają się kwotą około 900 zł: 550 zł - żywność, 160 zł – energia elektryczna, 30 zł – woda, 150 zł – telefon. W bieżącym roku poniósł wydatki na zakup paliwa, natomiast z braku środków nie kupił nawozów. Nie posiada samochodu osobowego i obecnie nie sprzedaje mleka. Końcowo skarżący wskazał, iż nie uzyskał zaświadczenia o ilości posiadanych gruntów rolnych, bowiem pouczono go, że informacje na ten temat znajdują się w nakazach płatniczych. Dodatkowo skarżący do akt sprawy przedłożył kserokopie: faktur ze sprzedaży zboża oraz sprzedaży jałówki na kwoty odpowiednio 2.020, 04 zł oraz 2.791, 67 zł z sierpnia i października 2011 r. (k. 22, 23), postanowień sądu z czerwca, października i listopada 2011 r. o odroczeniu spłaty należności sądowych na kwoty 600, 148 zł i 540 zł (kwoty 600 i 540 zł z tej samej sprawy), informacji o zajęciu wierzytelności z lat 2009 – 2010, wyciągu z rachunku bankowego za okres wrzesień - listopad 2011 r., zaświadczenia lekarskiego, tytułów wykonawczych z kwietnia i czerwca 2011 r. w sumie na kwotę 830 zł, rachunków za energię (159, 65 zł miesięcznie), faktur za olej napędowy z okresu wrzesień 2011 r. – grudzień 2012 r. na kwoty 2.108 zł. Postanowieniem z 14.03.2012 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazując na obowiązek strony wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, jak również na obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, referendarz ocenił że skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Średni dochód wyliczony przez referendarza z 2011 r., uwzględniający wydatki i dochody skarżącego wyniósł około 3.000 zł. Wskazano, że skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających ilość posiadanych gruntów, na datę 12.03.2012 r. miesięczne wydatki zadeklarował jako około 900 zł, a dokumenty z egzekucji komorniczych pochodzą z lat 2009-2010, bądź też z roku 2011 z adnotacją skarżącego "nie zapłacono" i faktycznie nie wskazują, na jaką kwotę jest aktualnie zadłużony. Referendarz pokreślił przedłożenie niepełnej dokumentacji oraz okoliczność uzyskiwania przez stronę wyższych niż wydatki dochodów, co uniemożliwia przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia sprzeciw złożył E. S. wnosząc o ponowną ocenę dokumentacji. Wskazał, że przedłożone dokumenty przeanalizowano wybiórczo, zwracając uwagę na dochody a pomijając ponoszone wydatki oraz trudne okoliczności, w jakich prowadzi gospodarstwo: problemy ze zdrowiem w związku z ubiegłorocznym pobiciem oraz wzrastające ceny artykułów niezbędnych do prowadzenia działalności rolniczej. Wywiódł, że nie jest w stanie wykazać wszystkich wydatków, takich przykładowo jak wypłacona dniówka najętym pracownikom, zapłaty za usługi świadczone przez sąsiadów, koszty leczenia, koszty korespondencji. Wskazał, że w 2011 r. poniósł koszty sądowe w kwocie powyżej 4.000 zł, a obecnie z uwagi na straty w uprawach i w braku własnych plonów już od lutego 2012 r. jest zmuszony kupować pasze dla zwierząt. Do sprzeciwu załączył kserokopię karty leczenia szpitalnego i zaświadczenia lekarskiego z października 2011 r., opinię Wojewody o wysokości strat w gospodarstwie rolnym w 2011 r. oszacowanych na kwotę 12.386, 24 zł, kserokopie faktur VAT z okresu maj – sierpień 2011r. za zakup nawozów i narzędzi na kwotę łącznie 9.780 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Taka sytuacja w rozpoznawanym przypadku nie została wykazana. W sprawie niniejszej aktualnym na datę rozpoznawania wniosku o prawo pomocy kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 200 zł (k. 2). Z przedłożonych dokumentów nie wynika, by skarżący nie był w stanie uiścić tej kwoty ani innych, które mogą powstać w trakcie postępowania. Rozważając uprawnienie do otrzymania prawa pomocy wyjść należy od zasady odpłatności obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym warunkującej podejmowanie przez sąd czynności procesowych. Wyjątki od tej zasady wynikają z konkretnych przepisów ustawy p.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy, którego celem jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd bez konieczności uiszczania opłat. Chodzi zatem o to, by strony partycypowały w kosztach działania sądu jeśli mają taką możliwość, ale też by jednocześnie nie zamykać drogi sądowej tym podmiotom, które takich kosztów ponieść nie są w stanie w żadnym zakresie lub chociażby w części. Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie sądu. W sprawie niniejszej skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Nie wynika z dokumentów, że nie posiada płynności finansowej, nie spłaca ciążących na nim aktualnie zobowiązań finansowych, nie dysponuje środkami na koncie bankowym czy zalega z zapłatą za zakupione towary lub usługi. Wskazać należy, że skarżący zadeklarował miesięczne wydatki "na utrzymanie" w wysokości około 900 zł (k. 21). W sprzeciwie oświadczył, że wydatkuje więcej pieniędzy, w tym w roku 2011 r. uiścił kwotę ponad 4.000 zł tytułem tylko kosztów sądowych, a od lutego 2012 r. kupuje paszę, a nadto opłaca także robotników, ponosi koszty leczenia. Tymczasem jedyne dokumenty w aktach świadczące o istniejących zaległościach to informacje o zajęciu wierzytelności z 2009 – 2010 r. Brak jest informacji, aby skarżący również obecnie zalegał z płatnościami, co świadczy o tym, że mimo wysokich, deklarowanych wydatków, jest w stanie je ponosić bez występowania zadłużenia. Nie może przy tym ujść uwadze, że skarżący w okresie od maja do sierpnia 2011 r. wydał na prowadzenie gospodarstwa rolnego prawie 10.000 zł (kserokopie faktur k. 60 – 63). Ta okoliczność uprawnia do wniosku, że skarżący posiadał również dochody, którymi był w stanie przedmiotowe wydatki pokryć i nie generować zadłużenia. Wynikało to zresztą z kserokopii dokumentów za rok 2011 (vide faktury za sprzedaż, informacje o dopłatach, o zwrocie podatku akcyzowego, spłaty od komornika – na łączną kwotę 31.021 zł). Nie ulega przy tym wątpliwości, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie nie jest możliwe dokładne scharakteryzowanie aktualnej sytuacji materialnej strony – w sposób uzasadniający przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, a tym samym przyjęcie, że powyżej przedstawiona sytuacja dochodowa, dotycząca zwłaszcza 2011 r. i nieuprawniajaca do zwolnienia, uległa zmianie. Jak wskazano, większość dokumentacji jest datowana na lata wcześniejsze, głównie 2011 r. Tymczasem skarżący miał świadomość obowiązku dołączenia dokumentów aktualnych, z ostatnich trzech miesięcy, bowiem został o tym pouczony w wezwaniu z 15.02.2012r. Do tego jednak w sposób wyczerpujący się nie ustosunkował. Jedyne informacje o jego obecnej sytuacji materialnej i dochodowej wynikają z oświadczenia o wydatkowaniu 900 zł na utrzymanie, co częściowo udokumentował rachunkiem za prąd (k. 36, zapłaconym za luty 1012 r. kwotą 159, 65 zł), a wydatki na gospodarstwo rolne - fakturą za olej napędowy za grudzień 2011 r. na kwotę 531, 65 zł i styczeń 2012 r. na kwotę 305, 20 zł (k. 39, 41). Skarżący nie przedłożył natomiast wyciągu z rachunku bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy, informacji o wysokości aktualnego zadłużenia komorniczego (na które powołuje się w formularzu wniosku o prawo pomocy), dokumentów potwierdzających wielkość powierzchni posiadanych nieruchomości rolnych (np. nie przedłożył wskazywanych przez niego nakazów płatniczych w zakresie uiszczanych podatków) – o których to obowiązkach był pouczany w wezwaniu z 15.02.2012 r. Nadto powołując się w sprzeciwie na inne, wysokie wydatki, nie tylko ich nie udokumentował, ale też nie przedstawił ich własnego wyliczenia. Tylko na marginesie wskazać można, że skarżący nie wykazał nawet w sposób niewątpliwy wielkości powierzchni gospodarstwa. Zadeklarował co prawda 18 ha, ale przykładowo w sprawie I SA/Bk 11/12 wskazał 24 ha (vide postanowienie referendarza z ostatnio wymienionej sprawy z 09.02.2012 r., dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Sąd, wbrew stanowisku strony ze sprzeciwu, uwzględnia fakt doznania przez nią uszczerbku we wrześniu 2009 r. i ograniczenie w samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa, jednak trudno ocenić jaki miało to zdarzenie konkretny, wymierny finansowo skutek, bowiem skarżący tego nie wykazał. Oświadcza, że jest zmuszony najmować robotników, ale jednocześnie nie wskazuje jakie ponosi z tego tytułu koszty (ile wynosi dniówka, ile płaci za godzinę). Oświadcza również, że wzrosły wydatki na jego leczenie, ale nie załącza do akt kserokopii rachunków, recept czy innych dokumentów świadczących o ponoszeniu wydatków prozdrowotnych. Nadto skarżący nie wykazał, jakie uzyskiwał dochody, poza rentą, za trzy miesiące poprzedzające złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Reasumując z uwagi na brak przedłożenia wyczerpującej dokumentacji charakteryzującej sytuację finansową strony, sąd nie mógł dokonać rzetelnej jej oceny. Mając na uwadze, że wykazanie trudnej sytuacji majątkowej jest obowiązkiem wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, pouczonego o rygorze odmowy jej przyznania (vide k. 19 verte) – należało wniosek rozpoznać negatywnie. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.