II SA/Bk 78/12

II SA/Bk 78/12 POSTANOWIENIE Dnia 18 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 sierpnia 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Wnioskiem z 04.07.2012 r. E. S. ponownie w sprawie niniejszej wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Pierwszy wniosek tego skarżącego złożony dnia 08.02.2012 r. został prawomocnie oddalony, bowiem NSA postanowieniem z 30.05.2012 r. o sygnaturze I OZ 377/12 oddalił zażalenie na orzeczenie tutejszego sądu z 12.04.2012 r. oddalające w całości wniosek o przyznanie prawa pomocy (k. 89). W kolejnym wniosku skarżący wskazał, powtarzając częściowo treść swoich poprzednich pism, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach, a orzeczeniem lekarza KRUS z 01.03.2012 r. został uznany za czasowo, całkowicie niezdolnego do pracy do marca 2013 r. To spowodowało utratę dochodowości gospodarstwa, gdyż zmuszony był ograniczyć ciężkie prace i wynająć robotników. Nadto w dniu 30.09.2011 r. został pobity, w wyniku czego przez kilka tygodni nie był zdolny do pracy. Wskutek deszczy w 2011 r. poniósł znaczne straty oszacowane na kwotę 12.300 zł, a skutki tych strat odczuwa do dziś. Wyjaśnił, że posiada rentę w wysokości 360 zł miesięcznie, w skład gospodarstwa wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni 24 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. Skarżący nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Są prowadzone przeciwko niemu cztery postępowania egzekucyjne oraz jest zadłużony w ARiMR w W. M., wobec Spółki Wodnej w K. oraz wobec firmy P. S.A. w Ł. W aktach znajduje się również, dołączone przez referendarza sądowego, wyjaśnienie skarżącego z dnia 30.07.2012 r. złożone do sprawy II SA/Bk 470/12, w którym – odpowiadając na wezwanie o sprecyzowanie swojej sytuacji materialnej – oświadczył, że posiada 8 sztuk bydła, w tym 4 krowy oraz dwa ciągniki rolnicze z lat 1989 i 1990, maszyny do uprawy ziemi, przyczepę rolniczą z 1973 r., kombajn do zbioru ziemniaków z 1989 r. oraz inne drobne maszyny niezbędne w gospodarstwie rolnym. Nie posiada samochodu osobowego, telewizora ani komputera. Jego wydatki na utrzymanie to miesięcznie około 1.050 zł, w tym: 650 zł - żywność, 160 zł – energia elektryczna, 30 zł – woda, 150 zł – telefon, 36 zł – wywóz nieczystości oraz sporadyczne kwoty na wizyty u lekarzy i lekarstwa, jak również na komunikację autobusową i kolejową oraz koszty korespondencji. Wyliczając wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa wskazał następujące kwoty: 9.000 zł - zakup nawozów mineralnych, 3.000 zł – olej napędowy, 300 zł – nawóz, 300 zł – opony do ciągnika, 1.200 zł – usługi, 450 zł – środki ochrony roślin. W ostatnich trzech miesiącach przed złożeniem wyjaśnienia sprzedał jedynie zboże za kwotę 1.600 zł, ale nie otrzymał zapłaty. Wskazał, że nie otrzymał dopłaty za rok 2012 r., a decyzja przyznająca tę dopłatę za rok 2011 r. została uchylona do ponownego rozpoznania. Wyjaśnił, że w gospodarstwie rolnym wiele wydatków nie jest dokumentowanych, stąd nie posiada rachunków. Zalega z zapłatami kilku podmiotom, w tym hurtowni nawozów mineralnych na kwotę około 9.300 zł. Do przedmiotowego wyjaśnienia dołączył decyzję o przyznaniu renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, decyzję z [...].05.2012 r. o uchyleniu decyzji o przyznaniu płatności obszarowych za rok 2011 r., orzeczenie o stwierdzeniu czasowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym do marca 2013 r., decyzję w sprawie zmiany wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2012 r. na kwotę 8 zł, trzy postanowienia komornika sądowego - wszystkie z 28.06.2012 r. na łączną kwotę 1.133, 89 zł wydane w trakcie prowadzonej egzekucji w oparciu o tytuły wykonawcze – wyroki sądowe, dwa zawiadomienia z 05.06.2012 r. o wszczęciu egzekucji na łączną kwotę 1.252, 54 zł, dwa tytuły wykonawcze dotyczące należności z tytułu opłaty za niezawarcie umowy ubezpieczenia OC – na łączą kwotę 830 zł oraz faktury VAT: z 17.04.2012 r. na kwotę 4.598 zł, z 12.06.2012 r. na kwotę 4.324, 50 zł, z 26.06.2012 r. na kwotę 621,60 zł – wszystkie opłacone gotówką. Postanowieniem z 10.08.2012 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazując na obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, jak również na obowiązek ponoszenia kosztów sądowych referendarz ocenił, że skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Dysponuje znacznym majątkiem, posiada duże możliwości zarobkowe oraz reguluje zobowiązania finansowe na kwoty kilkutysięczne, przykładowo w okresie zbieżnym z datą złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy dokonał zapłaty kwoty 8.922, 50 zł wskazując jednocześnie w złożonym wniosku, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi. Zdaniem referendarza deklarowane wydatki przekraczają uzyskany dochód, co podaje w wątpliwość wiarygodność oświadczeń o sytuacji materialnej skarżącego. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył E. S. zarzucając dokonanie oceny sytuacji majątkowej w sposób daleki od bezstronności, w oderwaniu od treści przedłożonej dokumentacji, przy zupełnym braku znajomości zasad prowadzenia gospodarstwa rolnego i uwzględnianie płatności otrzymanej w 2011 r., którą już spożytkował. Wyjaśnił, że jego wydatki istotnie przekraczają dochody i stąd prowadzone są przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. Również po pokryciu z dopłat obszarowych wydatków związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa – nie posiada obecnie żadnych środków finansowych, a nawet nie płaci za energię, czego dowodem jest przedłożone wezwanie dotyczące maja i marca 2012 r., a wystawione w czerwcu bieżącego roku. Wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 260 zdanie 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przypomnieć należy, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zdaniem sądu przedłożona dokumentacja nie pozwala stwierdzić, że w wyżej opisanej sytuacji skarżący się znajduje. Sąd powziął bowiem zastrzeżenia co do wiarygodności przedstawionej przez skarżącego charakterystyki jego sytuacji materialnej. Przede wszystkim zwracają uwagę znaczne różnice w wysokości deklarowanych wydatków strony i osiąganych dochodów. Bazując wyłącznie na złożonych oświadczeniach należałoby przyjąć, że: w okresie ostatnich kilku miesięcy E. S. uzyskał następujące dochody – 360 zł renty (miesięcznie) oraz 1.600 zł ze sprzedaży zboża (jak wskazuje, kwota nieuiszczona), poniósł zaś następujące wydatki – 1.050 zł miesięcznie na własne utrzymanie, ponad 10.000 zł na utrzymanie gospodarstwa (vide k. 113 i 113 verte). Kilkutysięczna dysproporcja pozycji wydatków i dochodów jest wyraźnie widoczna i nie została ona, w ocenie sądu, wytłumaczona w sposób przekonujący. Skarżący wyjaśniając ten brak zbilansowania wskazuje, że rzeczywiście więcej wydaje niż zarabia i dlatego prowadzone są przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. Zauważyć jednak należy, że wskazane jako egzekwowane przymusowo kwoty to głównie nieuiszczone koszty postępowania komorniczego, grzywna i koszty sądowe oraz koszty niezawarcia umowy OC, a więc w znacznej części niezwiązane bezpośrednio z comiesięcznymi wydatkami na prowadzenie gospodarstwa rolnego takimi jak zakup olejów napędowych, koszty naprawy maszyn, zakup nawozów. Jednoczesny brak w aktach sprawy dokumentów świadczących o jakimkolwiek zadłużeniu związanym z konkretnymi wydatkami na codzienną działalność rolniczą nie pozwala przyjąć, że strona ponosi z tytułu jej prowadzenia wydatki niemające pokrycia w uzyskiwanych dochodach. Co prawda skarżący wskazuje, że jest zadłużony u wielu podmiotów, w tym w hurtowni nawozów mineralnych na kwotę 9.300 zł, jednak nie przedkłada na tę okoliczność żadnego zaświadczenia, co nie pozwala uznać tego wyjaśnienia za odzwierciedlającego rzeczywisty stan rzeczy. Powyższe wątpliwości co do rzetelności przedstawienia faktycznej sytuacji materialno – dochodowej skarżącego pogłębia następujący fakt. Skarżący przedłożył dokument wezwania do zapłaty za energię elektryczną wystawiony w czerwcu 2012 r. i zadeklarował brak dochodów z tytułu sprzedaży płodów rolnych, a jednocześnie przedłożył trzy faktury na łączną kwotę wydatków ponad 9.400 zł, z czego dwie z czerwca 2012 r. zapłacone gotówką na kwotę łączną ponad 4.800 zł (z 26.06.2012 r. i 12.06.2012 r.). Zastrzeżenia co do wiarygodności oświadczeń strony budzi więc z jednej strony fakt deklarowania braku jakichkolwiek środków finansowych wobec rzekomego nieuzyskiwania zapłaty za sprzedane płody rolne i niewypłacenie dopłaty obszarowej za rok 2012, a z drugiej strony regulowanie gotówką kilkutysięcznych kwot. Wskazać trzeba, że również z dokumentów dołączonych do zażalenia na pierwsze postanowienie tutejszego sądu o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy wynika, że również w marcu i kwietniu 2012 r. regulował on swoje należności gotówką (vide dwie faktury z 23.04.2012 r., i jedna z 30.03.2012 r. na łączną kwotę 1.800 zł, k. 78, 7981). Powyższe podważa wiarygodność złożonych oświadczeń i uniemożliwia ustalenie, że skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami uzasadniającymi pokrycie kosztów sądowych. Przypomnieć w tym miejscu należy, że przedmiotowe koszty nie mogą być zaspokajane w ostatniej kolejności, po wszystkich innych. Jeśli strona decyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Sąd wziął również pod uwagę przedłożone przez stronę orzeczenie o okresowej, całkowitej niezdolności do pracy do marca 2013 r. i nie neguje faktu związanych z tym trudności w prowadzeniu gospodarstwa. Wyłącznie ta okoliczność nie może jednak przesądzić, w kontekście całokształtu przedstawionych oświadczeń i dokumentacji, o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto skarżący jednocześnie wskazał, iż najmuje do pomocy pracowników. Oznacza to, że jest w stanie pokryć koszty z tym związane, a to po raz kolejny wskazuje, iż uzyskuje dochody wyższe niż deklarowane. Reasumując stwierdzić trzeba, że obowiązująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasada odpłatności wymaga szczególnie wnikliwej analizy wniosków o przyznanie prawa pomocy, tak aby przedmiotowa pomoc nie stała się powszechną zasadą, ale była przyznawana wyjątkowo i tylko tym, którzy rzeczywiście tego potrzebują i wykażą brak możliwości poniesienia kosztów sądowych. Taka sytuacja w sprawie niniejszej nie miała miejsca, a to z uwagi na istotne zastrzeżenia co do wiarygodności przedłożonej przez skarżącego dokumentacji i oświadczeń charakteryzujących jego sytuację materialną. Zdaniem sądu w sprawie niniejszej skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, aby nie posiadał płynności finansowej, nie spłacał ciążących na nim aktualnie zobowiązań finansowych, nie dysponował środkami na koncie bankowym czy zalegał z zapłatą za zakupione towary lub usługi. Sąd nie mógł zatem dokonać rzetelnej oceny tej sytuacji. Mając na uwadze, że wykazanie trudnej sytuacji majątkowej jest obowiązkiem wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, pouczonego o rygorze odmowy jej przyznania (vide k. 19 verte) – należało wniosek rozpoznać negatywnie. Tytułem wyjaśnienia wskazać należy, że sąd nie widział potrzeby wzywania strony w niniejszej sprawie do wykazania swojej trudnej sytuacji materialnej, bowiem dokumentacja ze sprawy II SA/Bk 470/12 włączona do akt pochodziła z okresu złożenia wniosku o prawo pomocy w sprawie niniejszej (k. 113-123). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.